Qaraqurum bürküti: nizamidin hüseyinning hayati (32)

Muxbirimiz qutlan
2019-04-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Nizamidin hüseyin oghli jür'et bilen sanji taghlirida. 1977-Yili. Sanji.
Nizamidin hüseyin oghli jür'et bilen sanji taghlirida. 1977-Yili. Sanji.
Social Media

Ottuz ikkinchi qisim: günggürt arishangdiki hékaye

1970-Yillardiki 10 yil merhum nizamidin hüseyin ependining hayatida öz salahiyitini yoshurup yashashqa mejbur bolghan turghun yillar idi. U shu yillarda ürümchidin anche yiraq bolmighan sanjining ashil dégen taghliq yézisida yaghachchi, kan ishchisi, padichi we qolidin hemme ish kélidighan bir déhqan bolup yashighan idi. Jür'et nizamidin ashu yillarni esliginide siyasiy hawasi dawalghup turghan qabahetlik bir dewrde dadisi nizamidin ependining türmidin qéchip hayat qélishining tamamen bir möjize bolghanliqini tilgha alidu.

Pütkül hayati boyi éliship yashighan, issiq-soghuqlarni yétküche körgen, emma héchqachan öz iradisidin qaytmighan bu insan öz salahiyitini pütünley özgertip "Hüseyin ustam" bolup yashighan 1970-yillardimu yénidin kitabini ayrimaydu. Jür'et nizamidin baliliq eslimiliride dadisining kündüzliri emgek qilip, kéchiliri jin chiragh tüwide xatire yazidighanliqini, kitab-matériyal saqlaydighan bir kök sanduqning bu a'ilining 20 yilliq qachqunluq hayatigha hemrah bolghanliqini bayan qilidu.

Nizamidin ependi jahan malimanchiliqqa tolghan ashu yillarda xilwet taghliq yézigha békiniwélip zadi némilerni yazghan? jür'et nizamidin özining baliliq mezgilliride dadisining némilerni yazidighanliqini bilmisimu, emma dadisining yéziwatqanlirini intayin muhim dep bilgenlikini, bezide dadisigha waqit chiqirip bérish üchün mektepke barmastin kala baqqanliqini esleydu.

1970-Yillarning otturilirida ürümchidin sanjining ashil kommunasigha xizmetke ewetilgen abdulla isimlik bir Uyghur kadir bu yerdiki qazaq awullirining biride "Hüseyin ustam" ning kimlikini tonup qalidu. 1940-Yillarning axirlirida ürümchidiki shinjang institutida bille oqughan bu ikki sawaqdash heyranliq ilikide bir-birini ching quchaqlishidu.

1976-Yili maw zédongning ölgendin kéyin xitayda yéngi bir dewr bashlinidu. Emma nizamidin ependining béshidiki "Yerlik milletchi" dégen qalpaq aldirap élinmaydu. 1978-Yilining yaz aylirida sanjidiki günggürt arishingigha dem alghili chiqqan ataqliq tilshunas ibrahim muti'i bashliq birqanche kona ziyaliy arishangda éshek harwisi bilen kirakeshlik qiliwatqan nizamidin hüseyinni tonup qalidu. Ular ürümchige qaytqandin kéyin "Shinjang géziti" idarisi we Uyghur aptonom rayonluq hökümetning munasiwetlik organliri bilen körüshüp, nizamidin hüseyin ependining délosigha qayta qarap chiqish we uning "Siyasiy qalpiqi" ni élip tashlash heqqide iltimas sunidu.

Shu yillarda yene turdi samsaq qatarliq Uyghur yazghuchi we ediblirimu sanji taghlirigha chiqip nizamidin ependi bilen körüshüp turidu. Yazghuchi turdi samsaq özining shu yillarda qelemge alghan "Axirettin kelgenler" namliq romanidiki muhim bir obrazning prototipining nizamidin hüseyinning kechmishliri asasida yézilghanliqini tilgha alidu.

Günggürt arishangdiki hékaye nizamidin ependining 20 yilliq türme we qachqunluq hayatining axirlishishigha melum seweb bolidu. Hazir yawropada panahliniwatqan, 1990-yillarning otturilirida nizamidin ependining qéshida bolghan shagirtliridin hebibulla xaliqmu günggürt arishangdiki bu hékayini nizamidin ependining özidin anglighanliqini qeyt qilidu.

(Dawami bar)

Pikirler (0)
Share
Toluq bet