Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (32)

Мухбиримиз қутлан
2019-04-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Низамидин һүсәйин оғли җүрәт билән санҗи тағлирида. 1977-Йили. Санҗи.
Низамидин һүсәйин оғли җүрәт билән санҗи тағлирида. 1977-Йили. Санҗи.
Social Media

Оттуз иккинчи қисим: гүңгүрт аришаңдики һекайә

1970-Йиллардики 10 йил мәрһум низамидин һүсәйин әпәндиниң һаятида өз салаһийитини йошуруп яшашқа мәҗбур болған турғун йиллар иди. У шу йилларда үрүмчидин анчә йирақ болмиған санҗиниң ашил дегән тағлиқ йезисида яғаччи, кан ишчиси, падичи вә қолидин һәммә иш келидиған бир деһқан болуп яшиған иди. Җүрәт низамидин ашу йилларни әслигинидә сиясий һаваси давалғуп турған қабаһәтлик бир дәврдә дадиси низамидин әпәндиниң түрмидин қечип һаят қелишиниң тамамән бир мөҗизә болғанлиқини тилға алиду.

Пүткүл һаяти бойи елишип яшиған, иссиқ-соғуқларни йеткүчә көргән, әмма һечқачан өз ирадисидин қайтмиған бу инсан өз салаһийитини пүтүнләй өзгәртип «һүсәйин устам» болуп яшиған 1970-йиллардиму йенидин китабини айримайду. Җүрәт низамидин балилиқ әслимилиридә дадисиниң күндүзлири әмгәк қилип, кечилири җин чирағ түвидә хатирә язидиғанлиқини, китаб-материял сақлайдиған бир көк сандуқниң бу аилиниң 20 йиллиқ қачқунлуқ һаятиға һәмраһ болғанлиқини баян қилиду.

Низамидин әпәнди җаһан малиманчилиққа толған ашу йилларда хилвәт тағлиқ йезиға бекинивелип зади немиләрни язған? җүрәт низамидин өзиниң балилиқ мәзгиллиридә дадисиниң немиләрни язидиғанлиқини билмисиму, әмма дадисиниң йезиватқанлирини интайин муһим дәп билгәнликини, бәзидә дадисиға вақит чиқирип бериш үчүн мәктәпкә бармастин кала баққанлиқини әсләйду.

1970-Йилларниң оттурилирида үрүмчидин санҗиниң ашил коммунасиға хизмәткә әвәтилгән абдулла исимлик бир уйғур кадир бу йәрдики қазақ авуллириниң биридә «һүсәйин устам» ниң кимликини тонуп қалиду. 1940-Йилларниң ахирлирида үрүмчидики шинҗаң институтида биллә оқуған бу икки савақдаш һәйранлиқ иликидә бир-бирини чиң қучақлишиду.

1976-Йили мав зедоңниң өлгәндин кейин хитайда йеңи бир дәвр башлиниду. Әмма низамидин әпәндиниң бешидики «йәрлик милләтчи» дегән қалпақ алдирап елинмайду. 1978-Йилиниң яз айлирида санҗидики гүңгүрт аришиңиға дәм алғили чиққан атақлиқ тилшунас ибраһим мутии башлиқ бирқанчә кона зиялий аришаңда ешәк һарвиси билән киракәшлик қиливатқан низамидин һүсәйинни тонуп қалиду. Улар үрүмчигә қайтқандин кейин «шинҗаң гезити» идариси вә уйғур аптоном районлуқ һөкүмәтниң мунасивәтлик органлири билән көрүшүп, низамидин һүсәйин әпәндиниң делосиға қайта қарап чиқиш вә униң «сиясий қалпиқи» ни елип ташлаш һәққидә илтимас суниду.

Шу йилларда йәнә турди самсақ қатарлиқ уйғур язғучи вә әдиблириму санҗи тағлириға чиқип низамидин әпәнди билән көрүшүп туриду. язғучи турди самсақ өзиниң шу йилларда қәләмгә алған «ахирәттин кәлгәнләр» намлиқ романидики муһим бир образниң прототипиниң низамидин һүсәйинниң кәчмишлири асасида йезилғанлиқини тилға алиду.

Гүңгүрт аришаңдики һекайә низамидин әпәндиниң 20 йиллиқ түрмә вә қачқунлуқ һаятиниң ахирлишишиға мәлум сәвәб болиду. Һазир явропада панаһлиниватқан, 1990-йилларниң оттурилирида низамидин әпәндиниң қешида болған шагиртлиридин һәбибулла халиқму гүңгүрт аришаңдики бу һекайини низамидин әпәндиниң өзидин аңлиғанлиқини қәйт қилиду.

(Давами бар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт