Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (31)

Мухбиримиз қутлан
2019-04-23
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Низамидин һүсәйин оғли җүрәт билән санҗи тағлирида. 1977-Йили. Санҗи.
Низамидин һүсәйин оғли җүрәт билән санҗи тағлирида. 1977-Йили. Санҗи.
Social Media

Оттуз биринчи қисим: биһудә өткән йиллар

Өз дәвриниң әң билимлик сәрхиллиридин һесабланған низамидин һүсәйин 1970-йиллардин кейин үрүмчигә анчә йирақ болмиған санҗиниң тағлиқ йезилирида өз салаһийитини йошуруп яшашқа мәҗбур болиду. У шу йилларда қолидин келидиған һәрқандақ иш вә кәсипни қилип көриду. Бәзидә мал баққучи, бәзидә яғаччи, йәнә бәзидә кан ишчиси болуп ишләйду. Һәтта қазақ авуллирида тевип яки моллам болупму тонулиду.

У һаятиниң ахирида түрмидә йезип қалдурған әслимисидә 1970-йиллардики биһудә өткән йиллири һәққидә мундақ дәп язиду: «1970-йили 8-айда санҗиниң ашил йеза иттипақ кәнтигә яғаччи болуп орунлаштим. Мән бу юртта 1979-йили 4-айғичә тирикчилик қилдим. Хаңда ишлидим, деһқанчилиқ қилдим, мал бақтим, яғаччилиқ қилдим.»

Җүрәт низамидин өзиниң 7 яш вақитлирида ата-аниси билән бирликтә санҗиниң тағлиқ йезиси болған ашил коммунасиниң иттипақ әтритигә орунлашқанлиқини, узун мәзгиллик қачқунлуқ һаятидин кейин бу хилвәт йезидики бир ташландуқ өйгә баш тиққинида пүтүн аилидики 7 җан кишиниң уһ дегәнликини әсләп өтти.

Җүрәт низамидин 1970-йилиниң сентәбир айлирида өзиниң башланғуч мәктәпкә оқушқа киргәнликини, ашил йезисида уйғурчә яки қазақчә мәктәп болмиғачқа хитайчә мәктәпкә кирип оқуғанлиқини тилға алди. Һалбуки, аридин бир йил өткәндә низамидин әпәнди оғли җүрәтниң ана тилини йоқитип қоюшидин әнсирәп, уни йирақ җайдики бир қазақчә мәктәпкә йөткиветиду.

Башқилар низамидин әпәндидин немә үчүн балилирини өйигә йеқин җайдики хитайчә мәктәптә оқутмай, бәлки йирақтики қазақчә мәктәпкә бәргәнликини сориғинида, у «қазақ тили уйғур тили билән қериндаш тил, йәни түркий тилларниң бири. Балам бу тилда оқуса һаман бир күни уйғур тилини тепивалиду,» дәп җаваб бериду.

Җүрәт низамидин аилиси бу йезиға орунлашқан дәсләпки йилларда дадиси низамидин әпәндиниң күндә көмүр канда ишләп, йүз-көзлири көмүрдәк қап-қара болуп кандин чиқидиғанлиқини, бу көрүнүшләрниң һелиһәм көз алдиға келидиғанлиқини тилға алиду.

У икки ачисиниң ашу боран-чапқунлуқ йилларниң шундақла дадиси вә аилисиниң бешиға кәлгән ханивәйранчилиқларниң қурбани болуп кәткәнликини, санҗи тағлириға орунлашқан йилларда йеши чоңийип кәткәчкә уларниң мәктәпкә кирәлмәй канда бала ишчи болуп ишләшкә мәҗбур болғанлиқини әпсуслуқ иликидә сөзләп өтти.

Җүрәт низамидин балилиқ хатирилирини әслигинидә дадиси низамидин әпәндидәк тонулған бир билим игисиниң 1970-йилларда йәр асти көмүр кенида йилларчә ишлигәнликини, йезиқчилиқ вә иҗадийәт билән шуғуллинидиған әң нәвқиран чағлириниң биһудә ишлар билән зайә болғанлиқини әпсуслуқ иликидә тилға алиду. У балилиқ әслимилиридики дадисиниң күндүзлири канда ишләп, кечилири җин чирағ йоруқида йезиқчилиқ қилған ашу көрүнүшлирини мәңгү унтуялмайду.

Һалбуки, низамидин әпәнди рәһимсиз реяллиққа қандақ тақабил турушни, мәнисиз заманлардин қандақ қилип мәнә тепишни, биһудә өтүватқан йиллардин қандақ қилип қиммәт яритишни билидиған бир инсан иди. Шуңа у һаятиниң әң қийин йиллирида санҗи тағлиридики қазақ чарвичилири арисида гаһида яғаччи, гаһида кан ишчиси, гаһида пада баққучи, гаһида тевип яки моллам болуп, қилған һәр бир ишидин нәтиҗә көрситип әл арисида һөрмәт тапиду.

Җүрәт низамидин мәрһум дадисиниң 1970-йилидин таки 1979-йилиғичә болған арилиқта 10 йилға йеқин вақтини йошурунуп яшаш вә аилисини беқиштәк турмуш мушәққәтлири билән санҗи тағлирида биһудә өткүзүшкә мәҗбур болғанлиқини тилға алиду. Әмма у йәнә дадисиниң шу йәрдики йәрлик қазақ хәлқи арисида чин достлуқ, муһәббәт вә унтулмас хатириләрни қалдуруп яшиғанлиқини алаһидә тәкитләйду.

(Давами бар)

Толуқ бәт