Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (30)

Мухбиримиз қутлан
2019-04-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Низамидин һүсәйин әпәнди оғли җүрәт низамидин билән санҗиниң тағлиқ районлирида. 1977-Йил.
Низамидин һүсәйин әпәнди оғли җүрәт низамидин билән санҗиниң тағлиқ районлирида. 1977-Йил.
RFA/Qutlan

Оттузинчи қисим: қазақ авуллирида панаһлиниш

1970-Йилиниң яз айлирида қәшқәрдин қара машина билән үрүмчигә қечип кәлгән низамидин һүсәйин сиясий атмосферасини җиддийчилик қаплиған бу шәһәрниң шавқунлуқ қойниға йәнә кирип келиду. 

Низамидин әпәнди өмриниң ахирқи йиллирида түрмидә йезип қалдурған әслимисидә 1958-йили қолға елинғандин буянқи он нәччә йиллиқ түрмә һаяти вә қачқунлуқтин кейин 1970-йилиниң оттурилирида өзиниң үрүмчигә қайтидин аяқ басқанлиқини тилға алиду.

Низамидин һүсәйин үрүмчигә келип бир мәһәл паш-панаһсиз тәмтирәп йүргәндин кейин ахири үрүмчи оттура көврүкниң ғәрбий қисмидики дөңлүктә қәд көтүрүп турған палтахун байниң меһман сарийиға баш тиқиду. 

Балилиқ әслимилири һелиһәм есидә сақланған җүрәт низамидин балилиқидики ашу унтулғусиз көрүнүшни һаяҗан иликидә әсләйду. Йүк-тақларни мүрисигә артқан дадиси билән аниси чөчүридәк 4 балиниң қоллиридин йетиләп, гугум чүшкән бир ахшими сайбағдики палтахун меһман сарийиниң ишикини қақиду. . .


10 Йилдин артуқ түрмә һаяти, тинимсиз қачқунлуқ вә җанни алиқанға елип тәвәккүлчилик қилиш нәтиҗисидә биғубар яшлиқтин қиранлиқ мәзгилигә кирип кәлгән низамидин һүсәйин өз ғайилирини туғқан бу шәһәрдә әмдиликтә ят бир инсан болуп қалиду. У сақчиларға йәнә тутулуп қелиштин еһтият қилип, күндүзлири меһмансарайниң ятиқида бекинип йетишқа мәҗбур болиду. Аяли һөрнисахан балилирини йетиләп низамидин әпәндиниң үрүмчидики кона достлири билән алақилишиду вә баш тиққудәк бир җай тепишниң йолини издәйду.

Йиллар рәһимсиз, дәвр зулмәтлик, әтрапни тәлвә шамаллар қаплиған болсиму, әмма әйни вақитта ғайилик сәпдашлириниң ортақ мәқсәт үчүн қурулған достлуқ вә әқидиси бу соғуқ шәһәрдә низамидин әпәнди вә униң аилисигә ғува үмидниң нурини парлитиду. Һәмдул қаван, инайәтхан вә тиллахан айлам қатарлиқ кона тонуш-билишлири улар үчүн тепирлап, қолидин келидиған һәммә ярдәмләрни көрситиду.

Низамидин әпәндиниң әслимисидә дейилишичә, улар 1970-йили 8-айда тонуш-билишлириниң васитиси билән санҗиниң қазақлар мәркәзлик олтурақлашқан ашил йеза иттипақ чоң әтритигә орунлишиду. Низамидин әпәнди «һүсәйин устам» дегән нам билән бу йезиға яғаччи болуп ишқа кириду.

Низамидин әпәнди әслимисидә өзи вә аилисиниң санҗидики бу қазақ авулиға орунлишишида аялиниң йәкән оттура мәктипидә биллә оқуған дости, шаирә вә нахшичи хәйригүл абитниң ярдәм қилғанлиқини алаһидә тилға алиду.

Җүрәт низамидинму бу һәқтә әслимә тәқдим қилип, мәрһум аписиниң дости хәйригүл абит ханимниң әслидә тонулған шаирә вә нахшичи икәнликини, кичикидә бу ханимниң уларниң йәкәндики өйигә көп қетим меһман болуп кәлгәнликини әскәртип өтти. Хәйригүл абит ханимниң ярдими вә тонуштуруши билән низамидин әпәндиниң аилиси санҗиниң ашил йезисиға орунлишиду. Буниң билән салаһийити пүтүнләй өзгәргән низамидин әпәнди бу қазақ авулида бир мәзгил панаһлиниш вә уһ дәвелиш пурситигә еришиду.

Җүрәт низамидин 1970-йили авғустниң ахирлири аилисидики 7 җан кишиниң санҗиниң ашил йеза иттипақ авулиға қәдәм басқанлиқини, бу йәргә кәлгән тунҗи күнидики балилиқ хатирисиниң һелиһәм есидә икәнликини тилға алиду.

1990-Йилларниң оттурилирида мәрһум низамидин әпәндиниң қешида болған, нөвәттә германийәдә панаһлиниватқан шагиртлиридин изчи һәбибулла халиқ устази низамидин һүсәйинниң санҗи, мори вә гучуң тағлиридики һаяти һәққидә өзиниң аңлиғанлирини баян қилип өтти. 

Долқун әйса алдинқи әвлад уйғур сәрхиллири һәққидә пикир баян қилғинида устази низамидин әпәндиниң намини һөрмәт билән тилға алиду. У устази низамидин әпәндиниң қачқунлуқ һаятида уйғур дияриниң һәммә булуң-пучқақлириғичә кезип чиққанлиқини, 1989-йили өзиниң низамидин әпәнди билән биллә мори тағлириға чиқип 15 күнлүк унтулмас зиярәттә болғанлиқини тилға алиду.

(Давами бар)

Толуқ бәт