Қарақурум бүркүти: низамидин һүсәйинниң һаяти (22)

Мухбиримиз қутлан
2019-02-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Низамидин һүсәйин әпәнди оғли җүрәт низамидин билән санҗиниң тағлиқ районлирида. 1977-Йил.
Низамидин һүсәйин әпәнди оғли җүрәт низамидин билән санҗиниң тағлиқ районлирида. 1977-Йил.
RFA/Qutlan

Йигирмә иккинчи қисим: җәнубтики қачқунлуқ йиллирида

1961-Йили 10-айниң 12-күни низамидин һүсәйин шигоби, йәни җуңғар ойманлиқидики отункоза түрмисидин қечип үч айға йеқин вақит өткәндә, йәни 1962-йили 1-айниң 3-күни даванчиң базирида тутулуп қалиду. У шу күни кечиси йүк машинисиниң козупиға селинип үрүмчигә елип меңилғинида йерим йолда йәнә қечип кетиду.

Ашу йиллардики қачқунлуқ қисмәтлири вә һаятини доға тикип алған тәвәккүлчилик қәдәмлири һәққидә тохталған низамидин һүсәйин әпәнди һаятиниң ахирқи йиллирида үрүмчидики 3-түрмидә муну мисраларни қәләмгә алиду:

Қорқмаймән бассиму топан билән сәл,

Вә яки җан сорап турсиму әҗәл.

Җаһанда қорқимән бирла нәрсидин,

Рәнҗисә мениңдин мени туғқан әл.

Ун қилар өмрүмни йиллар түгмини,

Халисаң мәйли чач, мәйли түг мени.

Вә лекин баримни сөзлигин әйнән,

Төгә дәп көрсәтмә бир тал түгмини.


1980-Йиллардин 1990-йилларниң алдинқи йеримиғичә низамидин һүсәйин әпәнди билән йеқин мунасивәттә болған вә униң чоңқур тәсиригә учриған долқун әйса әйни вақитта низамидин әпәндидин аңлиғанлирини аңлармәнләргә тәқдим қилди. Долқун әйсаниң низамидин әпәндидин аңлишичә, мәһбус низамидин һүсәйин даванчиңдин қечип қарашәһәргә кәлгәндә тутулуп қелиш хәвпигә дуч келиду. Мана мушундақ һаят-маматлиқ бир җиддий пәйттә миллий инқилаб йиллирида һәрбий разведка хизмити ишләп мол тәҗрибигә еришкән низамидин һүсәйин устилиқ билән қарашәһәрдики қоғлап тутуштин қутулуп қалиду.

Һазир германийәдә панаһлиниватқан, 1990-йилларда низамидин әпәндиниң қешида болған шагиртлиридин изчи һәбибулла халиқниң билдүрүшичә, низамидин әпәнди шу қетимлиқ қечишта ақсуда тутулуп қалиду. Әмма шу вақитта ақсуниң валийси болуп туруватқан низамидин һүсәйинниң ташқорған инқилаби мәзгилидики сәпдиши өмәроф униңға башқа бир намда йошурунчә йол хети тәйярлап бериду. Буниң билән низамидин әпәнди ақсудин қечип қутулиду.

Низамидин әпәнди қолидики йол хети билән қәшқәр, йәкән, қағилиқ вә қарақурум тағлириниң етикидики качоң, азғансал қатарлиқ йеза-кәнтләрдә бир мәзгил йошурунуп йүриду. Ахири амалсиз қағилиқ тәвәси билән тибәт чеграси тутушидиған адәмсиз тағлиқ районда йошурунушқа мәҗбур болиду.

Һәбибулла халиқ изчиниң билдүрүшичә, шу йилларда низамидин әпәнди бир тәрәптин қечип йүрүп җан сақлиса, йәнә бир тәрәптин пурсәт болған вақитларда хәлқ ичидин уйғур тарихиға вә мәдәнийитигә даир қолязмилар, рисалиләр һәмдә ағзаки әслимиләрни топлиған икән.

Һәбибулла халиқ изчиниң әйни вақитта низамидин әпәндидин аңлишичә, низамидин һүсәйин қечип қағилиқ билән тибәт чеграси арилиқидики бир мазарлиққа барғинида у йәрдә йошурунчә истиқамәт қиливатқан дәрвишләрниң қолидин бир қисим қиммәтлик тарихий вәсиқиләрни қолға чүшүргән икән.

Бир мәзгиллик қечиштин кейин низамидин һүсәйин ахири йәнә йәкәнгә қайтип келиду вә йәкәндики кона достлириниң ярдими билән салаһийитини өзгәртип йошурунуп җан сақлайду. Қәһәтчилик йиллири болсиму, әмма униң азғансалдики уруқ-туғқанлириму йошурунчә униңға ярдәм қолини созиду. Җиддий тутуш буйруқи чиқирилған қачқун мәһбус низамидин һүсәйингә шу йилларда йәкән хәлқи өз қойнини ачиду.

Кейинчә вәзийәт сәл пәскуйға чүшкәндә низамидин һүсәйин үрүмчидә қалған хотун-балилирини достлириниң ярдими билән йәкәнгә көчүрүп әкеливалиду. Әмма өзи давамлиқ йошурунуп йүриду. Әнә ашу қийин күнләрдә униң әмдила 5 яшқа киргән тунҗи оғли пәрһатниң өпкисигә соғуқ тегип қаттиқ кесәл болиду вә йәкән дохтурханисида һаятидин айрилиду.

(Давами бар)

Толуқ бәт