Barghanche jiddiyleshken xongkong weziyiti yaponiyediki pa'aliyetchilerning jiddiy inkasini qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2019-09-03
Élxet
Pikir
Share
Print
Xongkongda yüz bergen milyon kishilik namayishni basturushqa kelgen saqchilar. 2019-Yili 2-iyul.
Xongkongda yüz bergen milyon kishilik namayishni basturushqa kelgen saqchilar. 2019-Yili 2-iyul.
AP

Birqanche aydin buyan xongkongda dawamlishiwatqan, xitayning xongkongda qanun özgertishige qarshi naraziliq namayishi, we xitay hökümitining namayishchilargha qaratqan qattiq bir terep qilish pozitsiyesi, xongkongda weziyetni jiddiyleshtürdi. Yaponiyediki Uyghur tibet teywen pa'aliyetchilirimu ötken hepte yaponiyediki sakura téléwiziyesining ziyaritini qobul qilip, xitay hökümitining xongkongdiki naraziliq namayishigha qaratqan qattiq qol pozitsiyesining xitay hökümitining 2009-yildiki 5-iyul ürümchi qirghinchiliqi we 2008-yili olimpik mezgilide tibetlerge qaratqan basturushining xongkongda qayta tekrar yüz bérish éhtimalliqini agahlandurghan.

Mezkur söhbet programmisigha qatnashqan yaponiyediki Uyghur pa'aliyetchisi ilham mexmut ependi radiyomiz ziyaritini qobul qilip: "Barghanche jiddiyleshken xongkong weziyitining yaponiyediki Uyghur, tibet we teywen pa'aliyetchilirining jiddiy inkasini qozghighan" liqini bildürdi.

Birnechche aydin buyan xongkongda dawamlishiwatqan xongkongda yolgha qoyulmaqchi bolghan "Qachqunlarni ötküzüp bérish qanun layihesi" ge qarshi naraziliq namayishining barghanche yuqiri pellige chiqishi we xitay hökümitining xongkongda saqchilar arqiliq namayishchilargha zorawanliq qilishi we ötken heptidin buyan barghanche kéngeygen namayishchilarni tutqun qilish xelq'ara taratqularning jiddiy diqqitini qozghimaqta.

Ötken hepte yaponiyediki sakura téléwiziye istansisida élip bérilghan bir söhbet programmisida, xongkongning jiddiylishiwatqan weziyitige birleshtürülüp, xitay hökümitining Uyghur, tibet qatarliq milletlerge qarita yürgüzüwatqan basturush qilmishliri we xitay hökümitining nöwette xongkongda dawamlishiwatqan naraziliq namayishini qandaq bir terep qilishi qatarliq mesililer heqqide mulahize yürgüzülgen.

Dunya Uyghur qurultiyining yaponiyediki wekili, yaponiye Uyghur birleshmisining bashliqi ilham mexmut ependi ziyaritimizni qobul qilip, özining mezkur söhbet programmisida otturigha qoyghan pikirlirini ortaqlashti.

Ilham mexmut ependining radiyomizgha bildürüshiche: u mezkur programmida u xitay hökümitining bundin 10 yil ilgiri yüz bergen 2009-yildiki "5-Iyul naraziliq namayishi" ni qanliq basturush qilmishini eslep ötüsh arqiliq, xongkongda dawamlishiwatqan naraziliq namayishining tereqqiyatidin xitay hökümitining bu naraziliq namayishini bir terep qilishta qanliq basturush wasitisini qollinishi mumkinchilikini agahlandurghan.

Ilham mexmut ependi yene xongkong weziyiti heqqidiki söhbet programmisigha qatnashqan tibet pa'aliyetchisi otturigha qoyghan mesililer heqqidimu toxtaldi. Ilham mexmut ependining bildürüshiche, tibet pa'aliyetchisi öz bayanida xitay da'irilirining 2008-yili 3-ay mezgilide, yeni xitayda 2008-yilliq olimpik tenheriket yighini ötküzülüshi harpisida yüz bergen tibetlerning naraziliq namayishini basturushta qollan'ghan namayishchilar arisigha öz ademlirini kirgüzüp, qesten qalaymiqanchiliq chiqirish qatarliq rezil wasitilerni nöwette xongkongda dawamlishiwatqan namayishtimu eynen qolliniwatqanliqini otturigha qoyghan.

Ilham mexmut ependining bildürüshiche sakura téléwiziyeside ötküzülgen söhbetke teklip qilin'ghanlar ichide gerche xongkongluq wekil bolmisimu emma, shéxuyji xanim qatarliq teywenlik kishilik hoquq pa'aliyetchiliri bar iken. Ilham ependining qeyt qilishiche, söhbet programmisida pikir bayan qilghan teywenlik pa'aliyetchiler yéqindin buyan, xongkongda barghanséri yuqiri pellige chiqiwatqan saqchilarning zorawanliq qilmishliridin endishige chüshkenlikini bildürüsh bilen bille xitay asariti astida qattiq ézilishke uchrighan Uyghur we tibetlerning bügünki qismitidin teywenliklerningmu xitay teshwiqatidiki "Atalmish "Aptonomiye" we "Bir dölet ikki xil tüzüm" wedisining aldamchiliq ikenlikini tekitligen.

Xongkongda dawamlishiwatqan naraziliq namayishi we xitay hökümitining mezkur namayishni basturush herikiti heqqide ötken heptidin buyan tarqiliwatqan eng yéngi melumatlardin melum bolushiche, xongkong saqchi da'iriliri, ötken hepte uqturush chiqirip xongkongdiki öktichi teshkilatlarning 31-awghust shenbe küni ötküzüshni iltimas qilghan omumiy xelq tinchliq naraziliq namayishini testiqlimighan. Roytérs agéntliqining 1-séntebirdiki xewiride xongkong walisi lin jingyöning istépa bermekchi bolghanliqi heqqidiki awazliq xatirisi ashkarilandi. Arqidin xitayning xongkongda turushluq alaqe ishxanisining bayanatchisi yanggu'ang xongkongdiki naraziliq namayishini: "Siyasiy qalaymiqanchiliq tughdurush" dep eyibligen we eger xongkongda qalaymiqanchiliq dawamlashsa hökümetning jiddiy tedbir qollinidighanliqini agahlandurghan.

Amérika awazi radiyosining 3-séntebir teybéydin bergen xewiride déyilishiche, 3-séntebir küni xongkongdiki öktichilerdin xu'ang jifing qatarliq pa'aliyetchiler teywen'ge bérip, teywen hökümiti we teywendiki teshkilatlardin xongkongluqlarning "Xitay hökümiti xongkongda yolgha qoymaqchi bolghan qachqunlarni ötküzüp bérish qanunigha naraziliq herikitini qollash" ni telep qilghan.

Xongkong saqchiliri yene 31-awghust shenbe we 1-séntebir yekshenbe ikki kün ichidila naraziliq namayishi ötküzüshni telep qilip, kochilargha chiqqan yash oqughuchilarni öz ichige alghan xongkong ahalisini tutqun qilish herikiti élip barghan.

3-Séntebir seyshenbe küni teywende muxbirlargha bayanat bergen xu'ang jifing, bu heqte toxtilip, ikki kün ichidila saqchilar teripidin qolgha élin'ghan namayishchilarning 1100 din éship ketkenlikini bildürüp, teywenni öz ichige alghan dunya jama'etchilikining xongkong weziyiti tereqqiyatigha jiddiy diqqet qilishqa chaqirghan.

Toluq bet