Африқа дөләтлири хитайға наразилиқ мәктупи йоллап, кәмситиш һәрикәтлириниң дәрһал тохтитилишини тәләп қилди

Мухбиримиз ирадә
2020-04-14
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Африқалиқ әлчиләр хитай әмәлдарлириға язған хети тоғрилиқ елан қилинған мақалидин елинған. 2020-Йили 13-апрел.
Африқалиқ әлчиләр хитай әмәлдарлириға язған хети тоғрилиқ елан қилинған мақалидин елинған. 2020-Йили 13-апрел.
france24.com

Йеқиндин буян иҗтимаий таратқуларда хитай өлкилиридә яшайдиған чәтәлликләрниң дуканға киришигә рухсәт қилинмиғанлиқи, кочиларда очуқ-ашкара һақарәткә учраватқанлиқидәк көрүнүшләр көпләп оттуриға чиққан.

Бу һәқтә иҗтимаий таратқуларға инкас йоллиған бир қисим чәтәлликләр хитайларниң һазир чәтәлликләрни «вирусниң мәнбәси» дәп қарап, уларни очуқ-ашкара һәммә йәрдин қоғлаватқанлиқини инкас қилған иди. Болупму йеқиндин буян хитайниң гуаңдуң өлкисидин тарқалған син көрүнүшлири вә хәвәрләрдә хитайларниң қара тәнликләрни мәҗбурий һалда вирус тәкшүрүшидин өткүзүватқанлиқи, уларни өйлиридә яки башқа җайларда мәҗбурий карантинға алғанлиқи, қара тәнликләрниң иҗарә өйлиридин қоғлиниш, меһманханиларда йәр берилмәслик түпәйли кочиларда түнәшкә мәҗбур болуштәк әһвалларға йүзлиниватқанлиқи кәң ашкарилинип зор инкас қозғиди.

Бу хәвәрләр һәрқайси африқа дөләтлири һөкүмәтлириниму қаттиқ биарам қилған болуп, улар хитай һөкүмитигә наразилиқини ипадилигән. Бейҗиңдики африқа дөләтлири әлчилири ортақ наразилиқ мәктупи йезиш, африқа дөләтлиридики хитай әлчилирини чақиртиш арқилиқ йүз бәргән юқириқи һәрикәтләргә чүшәнчә беришни тәләп қилған.

Радийомизниң игәллишичә, 10-апрел күни күни африқалиқ әлчиләр хитай ташқи ишлар министири ваң йиға язған мәктупида төвәндикиләр дейилгән: «африқа баш әлчиләр гурупписи африқалиқларға қарши йүз бериватқан еғир кәмситиш вәқәлирини көзитип кәлди. Биз уларниң интайин қопал усулда юқум әһвалини тәкшүрүш вә ядро кислатаси синиқидин өткүзүлүватқанлиқини, улар гәрчә олтурақ райондики башқуруш тәвәликиниң сиртиға чиқип бақмиған, һечқандақ юқумланғучи билән алақилишип бақмиған туруқлуқ 14 күн мәҗбурий карантинға елинғанлиқини көрдуқ.»

Африқалиқ әлчиләр мәктупида йәнә өзлириниң мәлум бир африқалиқниң хитайниң юқумни контрол қилиш қануниға хилап һәрикәтләрдә болғанлиқиға аит бир учур тапшуруп алмиғанлиқини әскәртип: «шуңа биз пәқәтла африқалиқларни таллап туруп мәҗбурий синақ вә карантин қилишниң илмий яки логикилиқ асаси йоқ, дәп қараймиз. Бу хитайдики африқалиқларға қаритилған ирқчилиқ,» дәп әскәрткән.

Һалбуки, америкадики «бейҗиң баһари» журнилиниң тәһрири, вәзийәт анализчиси ху пиң әпәнди радийомизға қилған сөзидә хитайда кәмситиш һадисисиниң әзәлдин еғирлиқини тәкитлиди. У сөзидә «хитайда чәтәлликләрни, болупму африқалиқ қара тәнликләрни кәмситидиған әһвал әзәлдин еғир иди. Хитай һөкүмити бу мәсилидә давамлиқ зиддийәтлик позитсийә ичидә болуп кәлгән. Чүнки улар африқа дөләтлири билән яхши өтүшни халайду, бирақ өз ичидә болса африқалиқларни кәмситиду. Африқалиқларни кәмситип илгириму нурғун тоқунуш келип чиққан, бирақ бу қетим көлими бәк зор вә бәк ашкара болғанлиқтин алаһидә диққәт қозғиди,» деди.

Ху пиң әпәндиниң әскәртишичә, хитай һөкүмити вирус билән юқумлиниш әһвалиға аит санлиқ мәлуматларни елан қилғанда иккинчи қетимлиқ юқумлиниш долқуни вәқәлиридә көпинчә вирус юқумланғучилриниң чәтәлләрдин кәлгәнләр икәнликини тәшвиқ қилишиму мушундақ вәзийәтниң шәкиллинишидә бәлгилик рол ойниған икән.

Африқалиқ әлчиләр хитай ташқи ишлар министири ваң йиға язған хетидә йәнә кәмситиш вәқәлири һәққидә игилигән мәлуматлардин мисал берип, төвәндикиләрни баян қилған: «африқалиқлар йерим кечидә меһманханилардин чиқириветилгән, африқалиқ оқуғучиларғила таҗсиман вируси тәкшүрүши қилинған, хитайлар билән той қилған африқалиқлар аилисидин айриветилгән вә ялғуз меһманханиларда карантин қилинған, паспортниң тутуп қелиниш, визасини бикар қилиш, қолға елиш, тутуп туруш вә чеградин қоғлап чиқириштәк тәһдитләргә учриған. Биз гуаңдуң өлкисидики африқалиқларға вә пүткүл хитайдики африқалиқларға елип бериливатқан бундақ инсан қелипидин чиққан муамилини дәрһал тохтитилишини тәләп қилимиз.»

Мәлум болушичә, юқириқи мәктуптин башқа йәнә уганда, кенийә, гана вә нигерийәниң ташқи ишлар министирлиқлири һәммиси шу дөләтләрдә турушлуқ хитай әлчилирини чақиртип келип өз наразилиқини ипадилигән.

Америкадики илшат һәсән әпәндиму хитайда өзидин башқа милләтләрни кәмситиш һадисилириниң әзәлдин мәвҗутлуқини, хитай һөкүмитиниң һечқачан үнүмлүк тәдбир алмиғанлиқини билдүрди. У буни хитайда әвҗ еливатқан хитай шовинистик идийәсиниң нәтиҗиси, дәп көрсәтти.

Мәлум болушичә, қара тәнликләргә қаритилған кәмситиш вәқәлиригә америкалиқ африқалиқларму учриған болуп, американиң гуаңҗу шәһиридә турушлуқ консулханисиму бу һәқтә өз тор бетидә бир парчә уқтуруш чиқарған. Улар уқтурушида «бир қисим африқалиқ америкалиқларму өзлириниң меһманхана вә башқа иш йәрлиригә елинмиғанлиқини инкас қилди. Биз африқалиқ америкалиқларға вақтинчә гуаңҗу шәһәр мәркәзлиридин узақ турушни тәвсийә қилимиз,» дегән.

Бирақ хитай тәрәп болса буни қәтий рәт қилған. Хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси җав лиҗйән 13-апрел күнидики баянатида «хитайда африқалиқ қериндашлиримизни кәмситиш һәрикәтлири йоқ. Американиң зиддийәт теримақчи болуши мәсулийәтсизлик вә әхлақсизлиқ. Уларниң хитай билән африқа арисида бөлүнүш селиш урунушлири әмәлгә ашмайду,» дегән.

Һалбуки, тивиттер торида хитай әлчиниң сөзигә нурғун африқалиқлардин инкас кәлгән болуп, улар өзлириниң хитайда кәмситилишкә учришиниң бир пакитлиқини мисаллири билән көрсәткән вә хитай һөкүмитиниң йәнә пакитни көрмәскә селип, ялғанчилиқ қиливатқанлиқини тәнқид қилған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт