Қазақистандики уйғур яшлири тәнһәрикәтниң һәр хил түрлиридә утуқлар қазанмақта

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2018-08-03
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Бейҗиңдики хәлқаралиқ бокс мусабиқидә чемпийон болған ренат қурбаноф (оңдин иккинчи). 2018-Йили. Бейҗиң.
Бейҗиңдики хәлқаралиқ бокс мусабиқидә чемпийон болған ренат қурбаноф (оңдин иккинчи). 2018-Йили. Бейҗиң.
RFA/Oyghan

Қазақистан мустәқиллиқ алғандин буян бу мәмликәттә яшаватқан уйғур яшлири тәнһәрикәтниң һәр хил түрлиридики мусабиқиләргә қатнишип, чоң утуқларға еришмәктә. Уларниң ичидә тәнһәрикәтниң бокс, «кикбоксиң», йәни әркин муштлишиш, «карате», йәни қаидисиз челишиш, чамбашчилиқ, «хоккей», йәни муз топ оюни вә башқиму түрлири учрайду. Кейинки вақитларда уйғур яшлири тәнһәрикәтниң аз учрайдиған түрлиридиму көрүнүшкә башлиған. Йеқинда җумһурийәтлик «уйғур авази» гезити» дә тәнһәрикәтниң әнә шундақ түрлириниң биригә қатнишип, иҗтимаий торлардиму көплигән уйғурларниң алқишиға сазавәр болған рамил аблизоф һәққидә мақалә берилгән иди. Биз рамил аблизоф билән алақилишип, тәнһәрикәтниң бу түри билән қачандин шуғуллинип келиватқанлиқи, қандақ утуқларға еришкәнлики һәмдә келәчәккә қандақ пиланларни көзләватқанлиқи һәққидә сөһбәтләштуқ.

Рамил аблизоф радийомиз зияритини қобул қилип, өзиниң шуғуллиниватқан тәнһәрикәт түриниң «воркаут» дәп атилидиғанлиқини, йәни торникта есилип, һәрикәт қилиш, уссул ойнаш икәнликини чүшәндүрүп, мундақ деди: «воркаут билән шуғуллиниватқинимға алтә йилдин ешип кәтти. Торникта тартилишни өзүм өгәндим. 2016-Вә 2017-йиллири шәһәрлик, җумһурийәтлик мусабиқиләрдә алдинқи орунларни игилидим. Бу тәнһәрикәт түри қазақистанда ахирқи төт-бәш йил ичидә күчәйди. Мениң достлирим бу тәнһәрикәт түри билән тонуштурди.» 

Рамил аблизофниң ейтишичә, тәнһәрикәтниң бу түри билән шуғуллиниватқан уйғур балилири интайин аз болуп, һазирчә җумһурийәт даирисидә мусабиқиләргә қатнишиватқанлардин бир өзи икән. Рамил аблизоф тәнһәрикәтниң башқа түрлиридин тонулуп келиватқан яш боксчи, қазақистанниң «астана-арланс» командисиниң әзаси дилмурат миҗитоф билән яхши тонуш икәнликини, униң билән биллә бокс билән шуғулланғанлиқини, уйғурларниң дилмураттин чоң үмид күтидиғанлиқини оттуриға қойди. 

19 яшлиқ рамил аблизоф һазир алмута шәһиридә яшайдикән. Униң ата-аниси муәллимләр болуп, алмута вилайитиниң уйғур наһийисидин икән. Рамил аблизоф алмута шәһиридә рус мәктипини тамамлап, шәһәрдики «банзай» тәнһәрикәт кулубида воркаут, йәни торник оюни бойичә тренерлиқ қилип кәлмәктә. Рамил аблизоф өзиниң уйғур миллий сәнитигә қизиқидиғанлиқини, шуниң үчүн торникта есилип, уйғур миллий уссуллирини иҗра қилишни яқтуридиғанлиқини билдүрди. У келәчәктә воркаут бойичә хәлқара мусабиқилиригә қатнишишни көзләп, буниңға җиддий тәйярлиқ көрмәктә. 

Игилишимизчә, қазақистандики уйғур яшлири тәнһәрикәтниң бокс түри бойичә көпрәк шуғуллинидикән. Һазир уйғурлар җайлашқан көплигән шәһәр вә йезиларда мәхсус бокс кулублири ечилип, яшларни тәрбийиләш бойичә ишлар елип берилмақта. Әнә шундақ кулубларниң бири уйғурлар зич олтурақлашқан алмута вилайити әмгәкчиқазақ наһийисиниң қаратуруқ йезисиға орунлашқан. Шу кулубта тренерлиқ қилип келиватқан нурәхмәт разийеф өзи 1976-йилдин тонулған боксчи баһам шаһавдинофтин тәрбийә алған болуп, 1983-йили алмутадики тәнһәрикәт институтини тамамлиған. Униң шагиртлири һәр хил мусабиқиләргә қатнишип кәлмәктә. У мундақ деди: «мән қаратуруқта 2002-йилдин тартип ишләп келиватимән. Мениң балилирим җумһурийәтлик, вилайәтлик мусабиқиләргә қатнашмақта. Мән балиларни тәнһәрикәткә миқта болсун, тамака чекиштин, һарақ ичиштин нери болсун дәймән. Пүттүрүп кәткәнләрдин ренат қурбаноф һемит тохтахунофниң қолида мәшиқлиниватиду. Ренат йеқинда хитайда болған кәспий боксчилар мусабиқисидә чемпийон болди.»

Биз пәқәт қазақистандила әмәс, бәлки униң сиртидиму алаһидә һөрмәткә игә, «фрее спариң» бирләшмисиниң президенти, қазақистанниң хизмәт көрсәткән тренери, чамбашчилиқ вә бокс бойичә хәлқара тәнһәрикәт маһири һемит тохтахуноф билән алақиләштуқ. Һемит тохтахуноф әйни вақитларда хәлқара мусабиқиләрдә биринчиликкә еришип, дуняниң атақлиқ тәнһәрикәтчилири қатаридин орун алған тәнһәрикәтчидур. У бир нәччә йилдин буян шагирт тәйярлаш билән шуғуллиниватқан болуп, униң шагиртлириму чоң утуқларға еришмәктә. Һемит тохтахуноф өзиниң 1997-йилдин буян тренерлиқ қилип келиватқанлиқини тәкитләп, мундақ деди: «биз көп тәнһәрикәтчиләрни тәйярлидуқ. Униң ичидә шатлиқ һәмрайеф, әмәтҗан қурбаноф, әхтәм халилоф охшаш чемпийонларни тәйярлидуқ. Бу йили бейҗиңда хәлқара мусабиқә өтти. Униңға биздин ренат қурбаноф вә җасулан садиқоф қатнишип, биринчиликкә еришти.»

Һемит тохтахунофниң ейтишичә, кәспий бокс бойичә утуқ қазанған башқиму уйғур балилири болуп, шуларниң бири әзиз һезбақийеф 2010-йилдин буян америкида кәспий бокс бойичә мусабиқиләргә қатнишип кәлмәктә. Әзизниң иниси һезим һезбақийефму америкида бокс бойичә келишим қилип, келәчәктә болидиған мусабиқиләргә қатнашмақчи.

Мушу йилниң июн ейида бейҗиң шәһиридә өткән бокс бойичә хәлқара мусабиқигә қатнишип, чоң ишәнчигә толуватқан уйғур боксчилириниң бири ренат қурбаноф радийомиз зияритини қобул қилип, шундақ утуқларға йетишкә сәвәб болған устазлириға миннәтдарлиқ билдүрүп, мундақ деди: «мән һемит акиниң қолида мәшиқлиниватқинимға алтә-йәттә йил болди. Икки қетим русийәдә болуп, үчинчи орун алдим. Униң алдида таҗикистанда өткән мусабиқидиму үчинчи орун алдим. Әркин муштлишиштин қазақистан бойичә үчинчи орунларни алдим. Кәспий әркин муштлишиш бойичә хитайда өткән төт мусабиқидә үчини йеңивалдим, биридин йеңилдим. Келәчәктә чоңрақ мусабиқиләргә тәйярлиқ қиливатимиз.»

Мәлуматларға қариғанда, қазақистанда һазир тәнһәрикәтниң, мәсилән, гимнастика түри бойичә нариман қурбаноф, муз топ оюни бойичә зарина тохтийева, бокс бойичә дилмурат миҗитофқа охшаш уйғур қиз-йигитлириниң йәткән утуқлирини уйғурлар қизғин қарши алмақта. Улар қазақистанниң абруйини көтүрүш билән биргә уйғурларниңму абруйиниң күчийишигә төһпә қошмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт