Wéktor gawning bayanliri xitay hökümitining mahiyitini téximu roshen échip berdi

Muxbirimiz eziz
2019-12-24
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitaydiki eng "Nopuzluq" xelq'ara munasiwet mutexessislirining biri wéktor gaw "Gérmaniye dolqunliri" radiyosining péshqedem muxbir tim sébastyan ependi bilen mexsus söhbette.
Xitaydiki eng "Nopuzluq" xelq'ara munasiwet mutexessislirining biri wéktor gaw "Gérmaniye dolqunliri" radiyosining péshqedem muxbir tim sébastyan ependi bilen mexsus söhbette.
dw.com

Uyghur diyaridiki lagérlar mesilisi heqqide köpligen yéngi ispatlar we guwahliq bayanliri otturigha chiqiwatqanda xitay hökümiti yene bir qétim xelq'aragha özlirining "Térrorluq we esebiylikke qarshi turush" herikiti toghrisidiki kona nezeriyesini téngishqa urunmaqta. Bu yéqinda xitaydiki eng "Nopuzluq" xelq'ara munasiwet mutexessislirining biri, xitayning eng chong aqillar merkizi bolghan "Xitay we yersharilishish merkizi" ning mu'awin mudiri wéktor gawning "Gérmaniye dolqunliri" radiyosining Uyghur diyaridiki kishilik hoquq mesilisi boyiche mexsus ziyaritini qobul qilghanda sözligen sözliride téximu roshen ipadilendi.

Söhbette péshqedem muxbir tim sébastyan aldi bilen wéktor gawning 2019-yili may éyida BBC muxbirigha qilghan sözidin neqil keltürüp "Xitayda puqralarning ijtima'iy pa'aliyetlirini nazaret qilish ehwali heqiqeten mewjut. Buning rastinila manga yaqmaydighan bezi terepliri bar" dégen sözidin neqil keltürüp "Milyonlighan Uyghurni lagérgha qamiwélish shexsen sizge yaqidighan tereplerdinmu?" dep so'al qoydi.

Wéktor gaw derhalla özining Uyghurlardin köpligen dostlirining barliqini shipi keltürüp, Uyghur diyarida esebiylik we térrorluq idiyelirining bekla yamrap ketkenlikini tekitlidi. Riyasetchi qayturup so'al qoyup "Ötken töt yilda shinjangda bir qétimmu térrorluq weqesi yüz bermidi. Chünki hökümet milyonlighan Uyghurni lagérgha qamiwalghanliqtin hökümetke xiris qilghudek ademmu qalmidi. Shundaq emesmu?" dep soridi.

Wéktor gaw derhal xitay hökümitining térrorluq idiyelirini bix halitide yoq qilish üchün qandaq tirishchanliqlarni körsitiwatqanliqini bayan qilghanda tim sébastyan buninggha jawaben b d t we bashqa menbelerdin kéliwatqan Uyghurlarning héchqandaq sewebsizla qolgha élinish hemde yil-yillap lagérda yétip kétishtek heqsizliklerge duchar boluwatqanliqini, xitay hökümitining bolsa buni "Térrorluqqa we esebiylikke qarshi turush" dep teswirlewatqanliqini sözlep kélip "Siz bu ishlardin bekmu pexirlinidighan oxshimamsiz?" dep soridi.

Wéktor gaw buninggha jawaben térrorluqning bir kündila partlap chiqidighan hadise emeslikini, uning eng deslep esebiylikning tesirige uchrashtin bashlinidighanliqini, shunga hazir xitay hökümitining Uyghur diyarida barghanséri ewj éliwatqan esebiylikni yoqitish üchün qandaq tirishchanliqlarni körsitiwatqanliqini sözlep kélip "B d t bu jehette bizni qollawatidu, b d t diki köpligen döletler, jümlidin islam döletlirimu del mushu sewebtin bizning térrorluqqa qarshi qolliniwatqan tedbirlirimizni qollawatidu," dédi.

Tim sébastyan bu heqte b d t ning kishilik hoquq sahesidiki melumatchiliridin 12 kishining Uyghur diyaridiki xalighanche tutqun qilish we sewebsiz lagérgha qamash hadisiliri heqqide béyjinggha birleshme mektup yollighanliqini esletkende wéktor gaw derhal özining buninggha qiziqquchi muxbirlar üchün Uyghurlarni ziyaretke uyushturup béreleydighanliqini, hazir ewj éliwatqan esebiylikke qarshi turushning buningdiki bir muhim tedbir ikenlikini, "Kespiy terbiyelesh merkizi" diki kursantlarning hazir bu jehette köpligen ilgirileshke érishkenlikini yene bir qétim eskertish arqiliq lagérlarning yolluq ikenlikini tekitleshke urundi.

Riyasetchi buninggha so'al qoyup bu orunlarning "Kespiy terbiyelesh merkizi" emes, belki "Yighiwélish merkizi" ikenlikini, idiye jehette sella bashqiche pikirde yaki xiyalda bolghan kishilerning birdek lagérgha qamiliwatqanliqini, bu jaygha qamalghanlarning ornidin turush, nashta qilishtin tartip kechliki uxlighuche bolghan ariliqtiki barliq pa'aliyetlirining, jümlidin qeyerde olturidighanliqi, qandaq olturidighanliqi qatarliqlarning bekmu qattiq bolghan intizam arqiliq bashqurulidighanliqini, jümlidin bu jaygha qamalghanlarda héchqandaq hoquq mewjut emeslikini sözlep kélip "Siler mushu xildiki mashina ademlerni peyda qilishqa xushtarmu?" dep soridi.

Wéktor gaw derhal buninggha jawab bérip amérika, en'gliye we bashqa jaylardiki saqchi mekteplirining kursantlirining qattiq intizam boyiche oquydighanliqini, xitayda kishilik hoquqning bekmu muhim orunda turidighanliqini, riyasetchining xitay hökümiti ijra qiliwatqan esebiylikning aldini élish tedbirini "Kishilik hoquqni ayaq-asti qilish" dep chüshinip qalghanliqini sözlep kélip "Siz özingizning qarishidiki qanun chüshenchisini dölitimizge tedbiqlawatisiz. Xitayning özige mas kélidighan, özige xas qanun sistémisi bar. Bu sistéma boyiche biz esebiylikning tehditige duch kelgende derhal buning aldini alimiz" dédi.

Riyasetchi bu heqte yéqinda ashkara bolghan lagérlar heqqidiki resmiy höjjetlerdin misal keltürüp, Uyghurlarning qaysi derijidiki yoqitishqa duch kéliwatqanliqini körüwélish mumkinlikini éytqanda wéktor gaw bu höjjetlerning ispatlashtin ötmigen nersiler ikenlikini, shunga özining bularni yalghan dep qaraydighanliqini bildürdi.

Riyasetchi axirida wéktor gawning amérikada adwokatliq guwahnamisi alghan bir kishi ikenlikini eslitip, "Sizge oxshash bir adwokatning xitay hökümiti ijra qiliwatqan mushu xildiki qilmishlarni qobul qilishqa bolidu, dep qaraydighanliqi bekmu qaltis ish boldi. Siz buningdin nomus hés qilmamsiz?" dep soridi.

Wéktor gaw yene öz gépini yorghilitip, xitay hökümitining kishilik hoquqqa bekmu hörmet qilidighanliqini, hazir bu ishlarni térrorluq we esebiylikning aldini élish bilen birge ijra qiliwatqanliqini éytqanda riyasetchi tim sébastiyan uninggha tolimu ichi aghrighan qiyapette qarap turup "Wéktor ependi. Ziyaritimizni qobul qilghanliqingizgha rehmet!" dep sözini tügetti.

Bu qétimliq söhbet programmisi tarqitilghandin kéyin muhajirettiki Uyghurlar arisidimu belgilik inkas qozghighanliqi melum. Amérika Uyghur birleshmisining sabiq re'isi ilshat hesen özining bu jehettiki qarashlirini biz bilen ortaqliship, xitay hökümitining dunyagha kelgen kündin bashlapla yalghan sözlep kéliwatqan bir hakimiyet ikenlikini, bu qétimqi söhbettin xitay hökümitining "Mushu xildiki yalghanlar arqiliq dunyani aldap ketkili bolidu" deydighan hamaqetlikining hélihem özgermigenlikini körüwélish mumkinlikini alahide tekitlidi.

Élshat hesenning qarishiche, wéktor gawning pütün dunya körüp turuwatqan ré'alliqni "Men buning rast ikenlikige ishenmeymen" déyelishi yalghuz uning qarishigha wekillik qilipla qalmastin, xitay hökümitining bir pütün mahiyitini körüp yétishkimu yéterlik asas bolalaydiken.

Melum bolushiche, bu qétimqi söhbet wéktor gawning mushu yil ichide arqimu-arqidin xitay hökümitige wakaliten herqaysi axbarat wasitilirige söz qilishining eng yéqinqisi bolup, u hazirghiche Uyghur diyaridiki zulumni qet'iy inkar qilip kéliwatqanliqi bilen köp qisim kishilerge tonushluq iken.


Pikirler (0)
Share
Toluq bet