Uyghurlargha yéngi sowgha: "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" resmiy qanun'gha aylandi

Muxbirimiz eziz
2020-06-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika prézidént donald tramp qanun layihesige imza qoyuwatqan körünüsh. 2020-Yili 5-iyun, washin'gton
Amérika prézidént donald tramp qanun layihesige imza qoyuwatqan körünüsh. 2020-Yili 5-iyun, washin'gton
AP

17-Iyun küni muhajirettiki barliq Uyghurlar üchün qutluq bir kün boldi. Uyghurlar zariqip kütüwatqan hemde amérika kéngesh we awam palatalirida maqullan'ghan "2020-Yilliq Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" amérika prézidénti donald trampning imza qoyushi bilen resmiy qanun'gha aylinip, xelq'aradiki Uyghurlar heqqide chiqirilghan tunji qanun bolup qaldi. Bu xewer tézdin dunyadiki herqaysi axbarat wasitiliri bes-beste xewer qilghan chaqmaq xewer süpitide amérikadin gherbiy we sherqiy yérim shardiki barliq kishilerge melum boldi.

Aqsarayning tor bétide élan qilghan yazma bayanatida amérika prézidénti donald tramp "Men bügün 'Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi' ning qanun'gha aylinishi üchün uninggha imza qoydum. Bu qanun mejburiy emgek, idiye özgertish lagérliri qurush we tajawuzkar xaraktérdiki nazaret arqiliq Uyghurlar we bashqa milletlerning milliy kimlikini we diniy étiqadini yoqitish qilmishigha shérik bolghan emeldarlarni jawabkarliqqa tartishni meqset qilidu," dédi.

Mezkur qanun layihesi resmiy qanun'gha aylan'ghandin kéyin, uni amérika dölet mejlisige tonushturush xizmitige mes'ul bolghan kéngesh palata ezasi marko rubiyo buni qizghin alqishlidi. Shundaqla buni "Prézidént donald tramp ependi bu qanun'gha imza qoyush arqiliq dunya miqyasida Uyghurlarni qollashta hemde xitay hökümitining tolimu heddidin ashqan insaniyetke qarshi jinayetlirini eyibleshte tarixiy bir qedem aldi," dédi.

Mezkur qanun layihesining resmiy qanun'gha aylinishi heqqide söz bolghanda dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa buni muhajirettiki Uyghur dawasida qolgha kelgen bir zor ilgirilesh, dep qaraydighanliqini bildürdi.

Bu qanun layihesige imza qoyushning del amérika we xitay tashqi ishlar ministirlirining söhbet üstilige kelgen mezgilide otturigha chiqishi heqqide söz qilghan amérika xelq'ara diniy erkinlik komitétining komissari nuriy türkel buni diplomatiye nuqtisidin alahide zor menige ige, dep qarashqa bolidighanliqini bildürdi.

Dolqun eysaning bildürüshiche, dunyaning siyasiy, iqtisad we herbiy saheside eng aldinqi orunda méngiwatqan amérika qoshma shtatlirigha oxshash bir qudretlik memliketning Uyghurlar heqqide mexsus qanun chiqirishi gherb dunyasi üchünmu ghayet zor türtkilik rol oynaydighan bir weqe hésablinidiken.

Nuri türkel bu qétim mezkur qanun layihesining resmiy qanun'gha aylan'ghanliqini yalghuz Uyghurlar üchünla emes, belki amérika üchünmu zor ehmiyetke ige bir muhim qedem bolidighanliqi heqqide chüshenche berdi. Shuningdek Uyghur dawasida tunji qétim meydan'gha kelgen bu qanunning téximu köp ijabiy netijilerge menbe bolushi mumkinlikini bildürdi.

Mezkur qanun resmiy otturigha chiqqan bolsimu, uning kelgüside qandaq shekilde ijra bolushi yene köp tereplime amillargha chétilidiken. Nuri türkel ependi bu heqte melumat bergende buningdiki "Zulumgha shérik xitay emeldarlirigha jaza bérish" maddisining toluq ijra bolushi kéreklikini alahide tekitlidi.

"Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanuni" gha imza qoyulghandin kéyin 18-iyun küni xitay hökümiti ‍özlirining buni "Tolimu shum niyetlik hujum" dep qaraydighanliqini, shuningdek xitay hökümitining buninggha keskin jawab qayturidighanliqini bildürdi. Emma analizchilar xitay hökümitining hazirghiche Uyghurlarni basturush qilmishini "Térrorluq we esebiylikke qarshi turush" namida perdazlap kelgenlikini tekitlep, bu qétimqi qanun layihesining qanun'gha aylinishi bu heqtiki barliq yalghan-yawdaqlarni üzül-késil berbat qildi, déyishmekte iken.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet