Уйғурларға йеңи совға: «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» рәсмий қанунға айланди

Мухбиримиз әзиз
2020-06-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка президент доналд трамп қанун лайиһәсигә имза қоюватқан көрүнүш. 2020-Йили 5-июн, вашингтон
Америка президент доналд трамп қанун лайиһәсигә имза қоюватқан көрүнүш. 2020-Йили 5-июн, вашингтон
AP

17-Июн күни муһаҗирәттики барлиқ уйғурлар үчүн қутлуқ бир күн болди. Уйғурлар зариқип күтүватқан һәмдә америка кеңәш вә авам палаталирида мақулланған «2020-йиллиқ уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси» америка президенти доналд трампниң имза қоюши билән рәсмий қанунға айлинип, хәлқарадики уйғурлар һәққидә чиқирилған тунҗи қанун болуп қалди. Бу хәвәр тездин дунядики һәрқайси ахбарат васитилири бәс-бәстә хәвәр қилған чақмақ хәвәр сүпитидә америкадин ғәрбий вә шәрқий йерим шардики барлиқ кишиләргә мәлум болди.

Ақсарайниң тор бетидә елан қилған язма баянатида америка президенти доналд трамп «мән бүгүн ‹уйғур кишилик һоқуқ сиясити қанун лайиһәси' ниң қанунға айлиниши үчүн униңға имза қойдум. Бу қанун мәҗбурий әмгәк, идийә өзгәртиш лагерлири қуруш вә таҗавузкар характердики назарәт арқилиқ уйғурлар вә башқа милләтләрниң миллий кимликини вә диний етиқадини йоқитиш қилмишиға шерик болған әмәлдарларни җавабкарлиққа тартишни мәқсәт қилиду,» деди.

Мәзкур қанун лайиһәси рәсмий қанунға айланғандин кейин, уни америка дөләт мәҗлисигә тонуштуруш хизмитигә мәсул болған кеңәш палата әзаси марко рубийо буни қизғин алқишлиди. Шундақла буни «президент доналд трамп әпәнди бу қанунға имза қоюш арқилиқ дуня миқясида уйғурларни қоллашта һәмдә хитай һөкүмитиниң толиму һәддидин ашқан инсанийәткә қарши җинайәтлирини әйибләштә тарихий бир қәдәм алди,» деди.

Мәзкур қанун лайиһәсиниң рәсмий қанунға айлиниши һәққидә сөз болғанда дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса буни муһаҗирәттики уйғур давасида қолға кәлгән бир зор илгириләш, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Бу қанун лайиһәсигә имза қоюшниң дәл америка вә хитай ташқи ишлар министирлириниң сөһбәт үстилигә кәлгән мәзгилидә оттуриға чиқиши һәққидә сөз қилған америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари нурий түркәл буни дипломатийә нуқтисидин алаһидә зор мәнигә игә, дәп қарашқа болидиғанлиқини билдүрди.

Долқун әйсаниң билдүрүшичә, дуняниң сиясий, иқтисад вә һәрбий саһәсидә әң алдинқи орунда меңиватқан америка қошма штатлириға охшаш бир қудрәтлик мәмликәтниң уйғурлар һәққидә мәхсус қанун чиқириши ғәрб дуняси үчүнму ғайәт зор түрткилик рол ойнайдиған бир вәқә һесаблинидикән.

Нури түркәл бу қетим мәзкур қанун лайиһәсиниң рәсмий қанунға айланғанлиқини ялғуз уйғурлар үчүнла әмәс, бәлки америка үчүнму зор әһмийәткә игә бир муһим қәдәм болидиғанлиқи һәққидә чүшәнчә бәрди. Шуниңдәк уйғур давасида тунҗи қетим мәйданға кәлгән бу қанунниң техиму көп иҗабий нәтиҗиләргә мәнбә болуши мумкинликини билдүрди.

Мәзкур қанун рәсмий оттуриға чиққан болсиму, униң кәлгүсидә қандақ шәкилдә иҗра болуши йәнә көп тәрәплимә амилларға четилидикән. Нури түркәл әпәнди бу һәқтә мәлумат бәргәндә буниңдики «зулумға шерик хитай әмәлдарлириға җаза бериш» маддисиниң толуқ иҗра болуши керәкликини алаһидә тәкитлиди.

«Уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» ға имза қоюлғандин кейин 18-июн күни хитай һөкүмити ‍өзлириниң буни «толиму шум нийәтлик һуҗум» дәп қарайдиғанлиқини, шуниңдәк хитай һөкүмитиниң буниңға кәскин җаваб қайтуридиғанлиқини билдүрди. Әмма анализчилар хитай һөкүмитиниң һазирғичә уйғурларни бастуруш қилмишини «террорлуқ вә әсәбийликкә қарши туруш» намида пәрдазлап кәлгәнликини тәкитләп, бу қетимқи қанун лайиһәсиниң қанунға айлиниши бу һәқтики барлиқ ялған-явдақларни үзүл-кесил бәрбат қилди, дейишмәктә икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт