Uyghursoftning qurghuchisi alim ehetning tutqun qilin'ghanliqi ilgiri sürülmekte

Muxbirimiz sada
2019-04-26
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghursoftning qurghuchisi alim ehetning tutqun qilin'ghanliqi ilgiri sürülmekte.
Uyghursoftning qurghuchisi alim ehetning tutqun qilin'ghanliqi ilgiri sürülmekte.
Social Media

Yéqindin buyan chet'eldiki Uyghur ziyaliyliri Uyghur diyarida tutqun qilin'ghan we yoqap ketken Uyghur serxillirning tizimlikini ijtima'iy taratqularda élan qilghan bolup, bu tizimlikning ichide Uyghursoftning qurghuchisi alim ehetningmu ismi bar idi. Biz bu uchurning rastliqini delillesh üchün ichkirlep éniqlash élip barduq.

Yuqirida éytip ötülgen tutqun qilin'ghan ziyaliylar tizimlikidin melum bolishiche, alim ehet 2018-yili yanwardin kéyin tutqun qilin'ghan. Yéqinda radiyomizgha kelgen inkaslardin melum bolushiche, alim ehet shu yili yazdin buyan yoqap ketken.

Biz bu inkasqa asasen shinjang uniwérsitéti matématika fakultitning tor bétini ziyaret qilduq. Netijide oqutquchilar qoshunining tizimliki ichidin alim ehetning ismi öchürwétilgenliki melum boldi.

Biz yene mezkur fakultitqa téléfun qilduq. Téléfunimizni alghan bir xitay xadim alim ehetning nöwette xizmet ornida yoq ikenlikini bildürdi. Halbuki, bizning qachandin béri ishlimeywatqanliqi heqqidiki su'alimizni jawabsiz qaldurdi.

Biz yenimu ilgirilep ürümchidiki bashqa jaylardin uchur élishqa tirishtuq. Bu heqte uchur bergen bireylen alim ehetning bir yildin buyan "Körünmigenliki" ni, uning "Béyjinggha gahida kamandropka üchün, gahida öginish üchün kétidighanliqi", téléfun urghan teqdirdimu, uning beribir alalmaydighanliqi" ni kodluq jümliler bilen bayan qildi.

Alim ehetning tutqun qilin'ghanliqini anglighan norwigiyediki sawaqdishi, norwigiye Uyghur komitétining hey'et ezaliridin xelchem memtimin xanim radiyomiz ziyaritini qobul qilip, alim ehetning Uyghur til yéziqi üchün töhpe qoshqan bir bilim igisi ikenlikini, uning xitay hökümiti teripidin "Terbiye" linishke héch éhtiyaji yoqliqini bildürdi.

Chet'eldiki ehwaldin xewerdar kishilerning radiyomizgha bildürishiche, alim ehet 2018-yilining bashliridin kéyin ündidardiki dostlar chembirikidin ghayip bolghan. Uning chet'ellerdiki dost-buraderliri shuningdin kéyin uning bilen héchqandaq alaqide bolalmighan.

Alim ehet 1991-yili shinjang uniwérsitéti matématika we sistéma penliri inistituti (eslidiki matématika fakoltéti) hésablash matématikisi kespige oqushqa qobul qilin'ghan. U matématika kespige a'it bilimlerni ögen'gendin sirt yene "Kompyutér qattiq we yumshaq détal téxnikiliri" ni özlikidin ögen'gen. Kéyin, programma layiheleshte tézla közge körünüp, 1993-yili 10-ayda shinjang uniwérsitétining proféssori hoshur islam yétekchilikidiki "863 Tetqiqat guruppisi" gha kirgen hemde xitayning döletlik we aptonum rayun derijilik tetqiqat türlirige qatnashqan. Bu jeryanda UDOS Uyghurche meshghulat sistémisi, köp tilliq yéziq tehrirligüch, Uyghurche tawush biriktürüsh we tonush sistémisi qatarliqlargha qatniship, kolléktip hemkarliq rohini yitildürgen hemde yumshaq détal échishta mol tejribe we emeliy qol sélip ishlesh iqtidarini puxta yitildürgen. 1995-Yili 9-ayda shinjang uniwérsitéti teripidin béyjing tebi'iy pen we sana'et penliri uniwérsitéti kompyutér qurulush inistituti (eslidiki 9-fakoltéti) gha kompyutér bilimliridin bilim ashurushqa ewetilgen. Oqush püttürgendin kéyin shinjang uniwérsitéti matématika fakoltétigha oqutquchiliqqa élip qélin'ghan.

Alim ehet shinjang uniwérsitétida oqutquchiliq qilish bilen birge amérikadiki dangliq dölet halqighan pen-téxnika shirkiti - mikrosoft (Microsoft) shirkiti bilen hemkarliship, 1998-yili 6-ayda Uyghur diyarida tunji Uyghurche, qazaqche we qirghizche yumshaq détal shirkiti-ürümchi Uyghur soft kompyutér shirkitini qurup chiqqan.

Shirketning asasliq mehsulatliri töwendikiche:

1. "Uyghursoft elkatip". Uyghursoft shirkiti 1998-yili 10-ayda, Uyghurche, qazaqche we qirghizche TrueType xet nusxisini yasap, "Uyghursoft elkatip (ALKATIP)" ni bazargha salghan. Bu mikrosoft (Microsoft) shirkitining windows muhitidiki tunji Uyghurche, qazaqche we qirghizche font kirgüzgüch bolup, Uyghur diyarining uchur almashturush saheside yétekchilik rol oynighan shundaqla rayonning yumshaq détal saheside "Uyghurche yumshaq détal markisi" ni yaratqan.

2. "Uyghursoft lughiti". Bu lughette xitay tili lughiti, sözlük lughiti we turaqliq ibare lughiti qatarliqlar mujessemleshtürügen. "Uyghursoft lughiti" 26 neper xadimning 2001-yili 4-aydin 2005-yili 4-ayghiche bolghan töt yilliq ejir-méhnet terige pütüp chiqqan uniwérsal lughet bolup, dölet ichide xitay tili öginishte asasliq ishlitilidighan lughetke aylan'ghan.

3. "Uyghursoft korréktori". Bu Uyghur rayonidiki birdinbir, qollinishchanliqi küchlük bolghan kespiy korréktorluq yumshaq détali. U axbarat-neshriyat we ishxana aptumatlashturush saheside qollinishqa ériship, maqalining imla süpitini yuqiri kötürüshte we xataliqning aldini élishta muhim rol oynighan. Uningdin bashqa xizmet ünümini yuqiri kötürüp, xadimlarning emgek sijilliqini töwenletken.

Igilinishiche, alim ehet 2008-yili 11-ayda xitay memliketlik ittipaq merkiziy komitéti, xitay sana'et we uchurlashturush ministirliqi, xitay memliketlik yashlar birleshmisi teripidin tötinchi nöwetlik "Junggo yumshaq détal sahesidiki 10 munewwer yash" ning biri bolup bahalan'ghan.
Toluq bet