Ilshat hesen: lagérlarning sani azaydi, kölimi zoraydi, bir milyonche tutqun yenila lagérlarda

Muxbirimiz shöhret hoshur
2020-05-06
Élxet
Pikir
Share
Print
Turpan'gha sélin'ghan melum "Qayta terbiyelesh merkizi".
Turpan'gha sélin'ghan melum "Qayta terbiyelesh merkizi".
Social Media

Lagérdikilerning üch yildin kéyinki aqiwiti heqqide uchur we qarashlar (6)

Ilawe:

Uyghur rayonidiki lagérlar heqqide ashkarilan'ghan deslepki xewerlerde, 30 kwadrat métir chongluqtiki bir öyge 60 nechche kishi solan'ghanliqi, tutqunlar kéchiliri ongda yatsa sighmighanliqi üchün yantu yétishqanliqi, atalmish mekteplerning karidorliriningmu yataq qilin'ghanliqi ashkarilan'ghanidi. Normal nepes élishqimu mumkin bolmighan bu hayat qandaq we qanchilik dawam qildi? bezi jaylarda da'iriler ilgiri sürgen terbiyelesh merkezlirining sistémilashqanliqi ene shu nepeslerning bir'az azade élinish mumkinchilikidin bésharetmu yaki téximu qisilishidin bésharetmu?

Mana bu so'algha jawaben "Lagérdikilerning 3 yildin kéyinki aqiwiti we qarashlar" namliq chatma xewirimizning 6‏-qismini diqqitinglargha sunimiz.


Uyghur rayonida atalmish terbiyelesh merkezliri qurulghan deslepki mezgillerde, köpinche jaylarda mewjut ottura mektep, partiye mektep we doxturxanilar baza qilin'ghan we bu bazilardiki atalmish oqughuchilar yataq, sinip we karidorlarda kések tizilghan shekilde yanmu-yan yétishqanidi. Melum bolushiche, bu qista-qistangchiliq lagérdikilerning normal nepes élishigha tosalghu bolupla qalmay, da'irilerning lagérdikilerni öz pilanliri boyiche idare qilishighimu tosalghu bolghan. Bezi matériyallarda ashkarilinishiche, da'iriler tutqunlarning" özini öltürüwélishigha yol qoymasliq, emma shara'itqa chidimay ölüp kétishige perwa qilmasliq "Pozitsiyesini tutqan. Shunga, korlada lagérgha toplan'ghanlarning ayaq boghquchliri we bel tasmiliri yighiwélin'ghan.

Melum bolushiche, lagérlarda kishiler köpeygenséri we siyasiy hawa jiddiyleshkenséri bir qisim qamaqxana we türmilermu lagér ornida ishlitilgen. Korlada lagérlar qamaqxana we türmige yanmu-yan sélinip, orun yétishmigen ehwalda biridin birige adem yötkigen. Kuchada, 1- we 2-terbiyelesh merkezliri eslidiki qamaqxanining ornigha tesis qilin'ghan.

Matériyallardin ashkarilinishiche, Uyghur rayonining partkom sékrétari chén chüen'go bir qétimliq yighinda," lagérlarni mekteptek bashqurush, gazarmidek ching tutush we türmidek mexpiy tutush "Ni teshebbus qilghan. Emma deslepte idare-jem'iyet we mekteplerge qurulghan lagérlar, esliheliri yétersiz bolushtin bashqa sheher we nahiye merkezliride bolghachqa, uning türmidek mexpiy tutulushigha qulaysiz bolghan. Shunga da'iriler lagérdikilerni jem'iyetning we küzetküchilerning közidin yiraq tutush üchün sheher we nahiye bazirining chet-yaqisi yaki yiraq sirtigha yéngidin lagér salghan. Atushtiki besh lagérning hemmisi, sana'et rayoni dep atilidighan, sheherdin 10 kilométirche uzaqtiki jaygha sélin'ghan.

Melum bolushiche, lagérlar dunyagha ashkarilinip, xitay xelq'ara jama'etning tenqidige éghir uchrighan, bolupmu lagérlarni kespiy terbiye merkizi dep tonushturushi mesxirige uchrighandin kéyin, da'iriler zor bir qisim atalmish kespiy terbiye mekteplirining namini türmilerge özgertken we xelq'ara jama'etke terbiyelesh merkizidikilerning oqush püttürüp bolghanliqini élan qilghan.

Qariqash nahiyeside lagérda 14 yilliq késilgen banuxan dégen ayal, jaza mudditini özi terbiyeleshke ekélin'gen bostanköl lagérida öteshke bashlighan. Yawa yézisidiki bir tutqunmu bostankül lagérida késilgendin kéyin jaza mudditini yene shu lagérda öteshke bashlighan. Démek bostankül lagéri 2019 ‏-yilning béshidin bashlap, türmige özgertilgen.

Xitay, xelq'ara jama'etke atalmish terbiyelesh merkizidikilerning oqush püttürgenlikini élan qilishning aldi keynide, bir qisim lagérdikilerni, yéngidin sélin'ghan yaki kéngeytilgen türmilerge yötkigen. Chaqiliq nahiyesidiki lagérdikiler korla bilen bügür arisidiki ulughköl türmisige yötkelgen.

Amérikada yashawatqan közetküchi ilshat hesen ependining ilgiri sürüshiche, da'iriler lagérdikilerni bashqurushni téximu kücheytish yeni ulargha qarita nazaret we qiyin-qistaqni téximu ashurush üchün, binaliri téximu chong, közitish esliheliri téximu toluq lagérlarni qurup chiqqan. Ilshat hesenning yene ilgiri sürüshiche, xitay rayondiki atalmish terbiyelesh merkezlirini chet'elliklerning tekshürüshige achqan mezgillerde, körgezme qilish üchün bir qisim sün'iy lagérlarni yasap chiqqan؛ mutleq köp sandiki lagérlar sistémiliq yéngidin qurulup yaki kéngeytilip, türmining shekli we mahiyitide jazalash rolini jari qildurmaqta. Ilshat hesen ependining qarishiche, nöwette lagérlar, koniliridin waz kéchilishi we yéngilirining qurulushi seweblik san jehettin azayghan, emma kölem jehettin kéngeygen؛ lagérlargha solan'ghan 3 milyondin artuq kishidin texminen bir milyonchisi xitay ölkiliridiki türmilerge, bir milyonchisi Uyghur rayondiki türme we türme xaraktéridiki zawut-fabrikilargha yollan'ghan bolsa, yene bir milyonche kishi mana mushu lagérlarda téxiche jazasini chekmekte.

Yuqirida" lagérdikilerning 3 yildin kéyinki aqiwiti heqqide uchur we qarashlar "Namliq chatma xewirimizning 6 ‏-qismini diqqitinglargha sunduq.

Toluq bet