Xudson institutida Uyghurlar uchrawatqan zulum we amérikaning inkasi heqqide muhakime yighini échildi

Muxbirimiz eziz
2019-12-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Xudson institutida échilghan Uyghurlar uchrawatqan zulum we amérikining inkasi heqqidiki muhakime yighinida amérikaning xelq'ara diniy étiqad erkinlik bash elchisi sam brownbek ependi söz qilmaqta. 2019-Yili 18-dékabir, washin'gton.
Xudson institutida échilghan Uyghurlar uchrawatqan zulum we amérikining inkasi heqqidiki muhakime yighinida amérikaning xelq'ara diniy étiqad erkinlik bash elchisi sam brownbek ependi söz qilmaqta. 2019-Yili 18-dékabir, washin'gton.
RFA/Eziz

Yéqinda xelq'araning diqqitige melum bolghan Uyghur diyaridiki siyasiy basturushqa munasiwetlik bir qisim mexpiy höjjetlerning ashkara bolushi bilen xitay hökümitining Uyghurlargha zor kölemde ziyankeshlik qiliwatqanliqining janliq kartinisi yene bir qétim namayan boldi. Mushu höjjetler asasida xitay hökümitining lagérgha qamalghan milyonlighan Uyghurgha qarita nazaret we ménge yuyushta qaysi derijige bérip yetkenliki, shuningdek amérika bashliq gherb döletlirining némilerni qilalishi qatarliq mesililerni muhakime qilish üchün 18-dékabir küni chüshtin kéyin xudson aqillar merkizide mexsus yighin échildi.

Xudson merkizining xadimliridin nina shé xanim aldi bilen Uyghurlar heqqide melumat bérip "Xitay hökümitining Uyghurlargha yürgüzüwatqanliri zamanimizdiki shundaqla künimizdiki eng éghir bolghan kishilik hoquq depsendichiliki we ziyankeshliki bolup qalmaqta," dep körsetti. Shundaqla bu toghrisida tepsiliyrek söz qilishqa amérika xelq'ara diniy étiqad erkinliki bash elchisi sam brownbekni teklip qildi.

Sam brownbek Uyghur diyaridiki siyasiy, medeniyet, din we ijtima'iy turmush sahesige kéngiyiwatqan ziyankeshlik ehwali heqqide tepsiliy melumat bérip, xitay hökümitining izchil xelq'aragha xata uchur tarqitiwatqanliqini, mushu arqiliq özlirining Uyghurlarni basturushini yolluq qilip körsitiwatqanliqini sözlep ötti. U sözide nuqtiliq qilip xitay hökümitining Uyghurlargha zulum sélish ehwali, bolupmu ularning Uyghurlardiki herqandaq diniy xasliqqa ige pa'aliyetlerni "Térrorluq" qa baghlap basturuwatqanliqini janliq misallar bilen bayan qilip berdi. Jümlidin Uyghurlarning milyonlap lagérgha qamilishi, bu jayda ularning choshqa göshi yéyishke mejburlinishi, diniy muqeddes kitablarning köydürülüshi, meschitlerning chéqilishi qatarliq hadisilerdin xitay hökümitining qiliwatqanlirining "Térrorluqqa qarshi küresh" emeslikini, eksiche Uyghurlargha qaritilghan yoqitish herikiti ikenlikini körüwélish mumkinlikini tekitlidi. U bu heqte söz qilip "Xitay izchil diniy étiqadqa jeng élan qilip kelmekte. Shübhisizki, xitay bu jengde ghelibe qilalmaydu" dédi.

U sözining dawamida xitay hökümitining zor tutqun we lagérlar mesiliside dunyani aldash üchün qandaq oyunlarni oynawatqanliqini, emma buning qandaq bolushidin qet'iynezer özlirining aldinip qalmaydighanliqini bildürüp "Xitay biz térrorluq bilen jeng qiliwatimiz dewatidu. Emeliyette ularning qiliwatqanliri yalghuz étiqadqa qarshi jengla emes, yene heqiqetke we xelq'ara ölchemlerge qarshi jengdur," dédi.

Shuningdin kéyin mutexessisler sehnidin orun aldi. Yighin riyasetchisi érik brown aldi bilen melumat bérip, xitay hökümiti "Shinjang" dep ataydighan bu zéminda Uyghurlargha zulum séliwatqili nechche on yillar bolghanliqini, Uyghurlar bolsa özlirining wetini dep qaraydighan hemde yillardin buyan "Sherqiy türkistan" dep ataydighan bu zéminda ézilip kéliwatqanliqini, bolupmu chén chu'en'go bu jaygha partkom sékrétari bolup yötkilip kelgendin buyan bu jayning dunyadiki eng qattiq nazaret qilinidighan we eng éghir zulum dawam qiliwatqan saqchi dölitige aylinip qalghanliqini sözlep ötti.

Mutexessislerdin "Aksyos" xewer agéntliqining muxbiri bésaniy ibrahimyan aldi bilen söz aldi. U nuqtiliq qilip yéqinda dunyagha melum bolghan lagérlar heqqidiki bir qisim höjjetlerning Uyghurlar duch kéliwatqan zulum toghrisida eng janliq ispat bolidighanliqini, Uyghurlar uchrawatqan basturushning béyjingdin kéliwatqan buyruq boyiche ijra boluwatqanliqi toghrisida toxtilip, "Bu höjjetlerdin biz xitay hökümitining 'kespiy terbiyelesh mektipi' dep atawatqan jaylar heqqide qandaq yalghanlarni toquwatqanliqini, bolupmu tutqunlarning 'qéchip kétishige hemde binormal shekilde ölüwélishigha qet'iy yol qoymasliq' dégen qurlardin bu jaylargha qamalghanlarning héchqachan öz ixtiyarliqi bilen kelmigenlikini, bu jaylarning qattiq bashqurulidighan türmiler ikenlikini köreleymiz," dep körsetti.

"Komunizim qurbanliri xatire fondi" ning xadimi, doktor adryan zénz özining yéqinqi izdinishliri asasida xitay hökümitining deslepki qedemde zor tutqun arqiliq milyonlighan Uyghurni lagérgha solap bolghanliqini, ikkinchi qedemde lagérgha mehkum bolghan bu Uyghurlarni "Qayta terbiyelesh" namida ularning siyasiy qarishini özgertish hemde ewladlar otturisida üzükchilik peyda qilish üchün qandaq wasitilerni qolliniwatqanliqini, hazirqi melum boluwatqan üchinchi qedemde "Oqush püttürdi" déyilgen tutqunlarning lagérlardin héchqanche perq qilmaydighan zawutlarda mejburiy emgekke séliniwatqanliqini sözlep ötti.

Bu qétimqi yighin'gha Uyghurlardin washin'gton shehiridiki adwokat nuriy türkel alahide teklip qilin'ghan idi. U sözide yéqinda ashkara bolghan mexpiy höjjetler heqqide toxtilip, buningdin lagérlarning ichki qismidiki ehwalning qaysi derijide we kölemde ikenlikini körüwélish mumkinlikini, téximu muhimi xitaylardin herqaysi jehetlerde pütünley perqliq bolghan Uyghurlarni "Yaman kishiler" we "Kompartiyege sadiq emes" dep qaraydighan xitay kompartiyesining "Bularni terbiyelesh lazim" deydighan axirqi meqsitige némilerning yoshurun'ghanliqini bekmu ochuq körüwalghili bolidighanliqini bayan qildi. U sözining dawamida bu höjjetlerning oxshash bolmighan nuqtilardin Uyghurlar uchrawatqan zulumning alliqachan qirghinchiliq basquchigha yetkenlikini körüwalghili bolidighanliqini tekitlep, "Emdi ötmüshtikige oxshash barmiqimizni chishlep qalidighan ishlar qayta yüz bermesliki lazim. Chünki bu qirghinchiliqning alametliri ashkara zahir boluwatidu. Biz bolsaq buninggha qarap olturmaqtimiz," dédi. Yighinning axiridiki so'al-jawab bölikide köpligen so'allar soraldi. Bolupmu pakitlar shunche éniq dunyagha melum boluwatqanda dunyaning bu mesilide keskin bir herikette bolmasliqi toghrisidiki so'algha mutexessisler xitay hökümitining "Térrorluqqa qarshi jeng" namida Uyghurlarni "Islam térrorluqi" ning qurbani qiliwetkenliki, yene bir yaqtin xitay hökümitining iqtisadiy ewzellikke tayinip dunyani sétiwélishqa yüzliniwatqanliqi, shuning bilen birge herqaysi jaylardiki awamning bu ishlardin yéterlik xewerdar bolmasliqi qatarliq seweblerni körsetti.

Yighin axirida biz doktor adryan zénzdin "Nöwette amérika hökümitidin kütüshke bolidighan eng chong inkas néme bolushi mumkin?" dep sorighinimizda u buningda iqtisadiy émbargo eng muhim usul, dep qaraydighanliqini bildürdi.

Nuriy türkelmu özining buninggha qoshulidighanliqini bildürüp, hazirche buning eng ünümlük chare ikenlikini tekitlidi.

Bu qétimqi yighin'gha bir qisim Uyghur jama'itimu qatnashqan bolup, her sahedin kelgen yighin ehlining yighin zaligha patmay qélishi Uyghurlar mesilisining kishiler tolimu qiziqidighan bir témigha aylinip qalghanliqini yene bir qétim körsetti.

Toluq bet