Нурәли исмаил: «анамни ‹түркийәдики балаңға пул әвәттиң' дәп 16 йерим йил кесиветипту»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-06-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Истанбулда толуқ оттура мәктәпниң 3-йиллиқида оқуватқан нурәли исмаилниң аниси маһирә нурмуһәммәт ханим(солда).
Истанбулда толуқ оттура мәктәпниң 3-йиллиқида оқуватқан нурәли исмаилниң аниси маһирә нурмуһәммәт ханим(солда).
RFA/Erkin Tarim

Түркийә қазақистан билән қирғизистандин қалсила муһаҗирәттики уйғурлар әң көп олтурақлашқан, уйғур оқуғучилар әң көп оқуватқан дөләт һесаблиниду. Уйғур оқуғучиларниң түркийәгә келип оқуш ишлири 1985-йилидин кейин башланған болуп, 2009-йилидики «5-июл үрүмчи вәқәси» дин кейин бу сан көпийишкә башланған. Түркийә маарип министирлиқи бәргән мәлуматларға асасланғанда, түркийәдә 2080 уйғур оқуғучи бар икән. 2017-Йилидин тартип бу оқуғучиларниң юртидики уруқ-туғқан, ата-анилири билән телефон алақисиму үзүлүп қалған иди. Әмди болса бу уйғур оқуғучиларниң ата-анилири һәққидә шум хәвәрләр келишкә башланди.

Истанбулда толуқ оттура мәктәпниң 3-йиллиқида оқуватқан нурәли исмаил хитай һөкүмитиниң анисини «түркийәдә оқуватқан оғлуңға пул әвәттиң» дәп тутқун қилғанлиқи вә 16 йерим йил қамақ җазасиға һөкүм қилғанлиқини билдүрди. У хитайдин бигунаһ анисини қоюп беришини тәләп қилди. У зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «мениң исмим нурәли исмаил, мән бу йил 17 яшқа кирдим, 2014-йили 12-айда анам билән биллә мисирға оқуғили чиққан. Кейин анам мени оқушқа орунлаштуруп қоюп, вәтәнгә қайтип кәткән. 2017-Йили 4-айда мән түркийәгә кәлдим. Һазир түркийә истанбулда толуқ оттура мәктәпниң 3-йиллиқида оқуватимән. Анамниң 2018-йили 11-айниң 18-күни тутқун қилинғандин кейин 16 йерим йил кесиветилгәнлики тоғрисида хәвәр кәлди. Анам бигунаһ, уни пәқәтла мениң сәвәбимдин, йәнимаңа пул әвәткәнлики үчүнла кесиветипту.»

Биз нурәлидин «ундақта, сиз дунядики һәрқайси дөләтләр, аммиви тәшкилатлар вә хитай һөкүмитидин немиләрни тәләп қилисиз?» дегән соалимизға у мундақ җаваб бәрди: «анам бигунаһ, алди билән бирләшкән дөләтләр тәшкилати, түркийә җумһурийити вә демократийә билән башқурулуватқан дөләтләр, хәлқара кишилик һоқуқи тәшкилатлириниң хитай һөкүмитидин анамни дәрһал қоюп беришкә чақиришини тәләп қилимән.»

У бүгүнки телефон зияритимиздә аниси һәққидә қисқичә мәлумат берип мундақ деди: «анамниң исим-фамилиси маһирә нурмуһәммәт, 1981-йили туғулған, бу йил 39 яшта. Кимлик номури: 650104198102141727, өйимизниң адреси: үрүмчи шәһири тәңритағ райони иттипақ кочиси таңнури аилиликләр қоруси 6-бина, 302-номурлуқ өй. Анам бурун дөләт кадири иди, саламәтлики яхши болмиғачқа, балдур пенсийәгә чиқип кәткән иди.»

Нурәли исмаил анисиниң тутуп кетилиш җәряни тоғрисида мәлумат бәргәндин кейин, хитай һөкүмитини анисини қоюп беришкә чақирип мундақ деди: «анамни 2018-йили 11-айниң 18-күни үрүмчидики өйдин тутуп атушқа елип кәткән. Анамниң тутқун қилинғанлиқидин хәвәр тепип 20 күн болғанда анам тоғрисида гуваһлиқ бәргән идим. Анамға 2019-йили 1-айда ‹балисини чәтәлдә оқутқан, чәтәлгә пул әвәткән' дәп 16 йерим йиллиқ қамақ җазаси берипту. Анамниң йенида 14 яшлиқ бир укам билән 3 яшлиқ бир сиңлим бар. Анамниң саламәтлики яхши әмәс. Бизгә кәлгән хәвәрдә 1 йерим йилдин буян анамни өйдикиләр билән көрүштүрмәпту. Хитай һөкүмитиниң бигунаһ анамни қоюп бериши тәләп қилимән.»

Биз маһирә нурмуһәммәт тоғрисида техиму тәпсилий мәлумат игиләш үчүн сиңлиси мәвлудә нурмуһәмәт ханимға телефон қилдуқ. У аваз арқилиқ әмәс, язма учур арқилиқ соалимизға җаваб беришни халайдиғанлиқини баян қилип, учур йоллиди. У учурида мундақ дәп язған иди: «биз 4 қиз, мән әң кичики, тутулғини 2-ачам. Қалған икки ачам билән анам саламәт, дадам бурунла түгәп кәткән. Ачам алий мәктәп оқуғили үрүмчигә чиқип малийә вә иқтисад институтини пүттүргәндин кейин сайбағ районида 15 йил кадир болуп ишлигән. Саламәтлики яхши болмай балдур пенсийигә чиқип кәткән, һаятида һечқандақ җинайәт садир қилған әмәс. Хитай бу қетим ачамни ‹оғлуңни түркийәдә оқуттуң' дәпла кесиветипту.»

Маһирә нурмуһәммәтниң һазир истанбулда туруватқан дости муәссәр ханим дости маһирәниң хизмәттә актип аял икәнликини, һечқандақ җинайәт садир қилмиғанлиқини илгири сүрди.

Паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан вәқпиниң сабиқ рәиси һамутхан гөктүрк әпәнди 1987-йилидин тартип уйғур оқуғучиларниң түркийәгә келип оқушқа башлиғанлиқини, игилигән мәлуматларға асасланғанда, хитай һөкүмитиниң түркийәгә келип оқуп кәткән вә балилирини түркийәдә оқутуватқан уйғурларниң көпинчисини түрмигә қамиғанлиқини, хитайниң өзи қанунлуқ паспорт бәргән вә чәтәлгә чиқишини тәстиқлиған адәмләрни җазалишиниң уйғурларға елип бериватқан ирқий қирғинчилиқниң бир қисми икәнликини тәкитлиди.

Игилигән мәлуматларға асасланғанда, түркийәдә оқуп түркийә пуқраси болғандин кейин туғқан йоқлап уйғур дияриға барған бәзи уйғурларму кесиветилгән. Һазир түркийә ташқи ишлар министирлиқи хитай ташқи ишлар министирлиқи билән бу һәқтә сөзләшмәктә икән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт