Mutexessisler: xitayning Uyghur tili ma'aripini cheklishi Uyghurlarni yoq qilish siyasitining bir qismidur

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-06-17
Élxet
Pikir
Share
Print
16-Iyun ötküzülidighan "Uyghur tili duch kéliwatqan mesililer we uni hel qilishning usulliri" témisida doklat bérish tor yighini toghrisidiki élan.
16-Iyun ötküzülidighan "Uyghur tili duch kéliwatqan mesililer we uni hel qilishning usulliri" témisida doklat bérish tor yighini toghrisidiki élan.
RFA/Erkin Tarim

Her yili dunyaning her qaysi jaylirida dunya Uyghur ana til bayrimi her xil pa'aliyetler bilen daghdughiliq ötküzülmekte. Lékin bu yil korona wirusidin tüpeylidin yighilishlar cheklen'gen bolghachqa sin körünüsh arqiliq "Uyghur tili duch kéliwatqan mesililer we uni hel qilishning usulliri" témisida doklat bérish yighini ötküzüldi. Yighinda amérikadiki Uyghur ziyaliyliridin doktor qahar barat ependi, qazaqistandiki abay uniwérsitéti oqutquchisi doktor ruslan arziyéf ependi we enqerediki haji bayram uniwérsitétida Uyghur edebiyati boyiche magistirliqni püttürgen mexmutjan yasin ependiler Uyghur tili duchar boluwatqan xirislar, xitay néme üchün Uyghur diyarida ana tilda ma'aripni cheklidi? Uyghur tilini qoghdap qélish üchün chet'eldiki Uyghurlar némilerni qilishi kérek? dégen témilarni chöridigen halda köz qarashlirini otturigha qoyup ötti. Doklat bérish yighini axirlashqandin kéyin yighin'gha ishtirak qilghan mutexessisler, bu yighinni körgen oqughuchilar we Uyghur tetqiqat instituti mudiri doktor erkin ekrem ependiler bilen téléfon söhbiti élip barduq.

Undaqta tilning milliy kimlikning shekillinishidiki roli néme? til peqetla insanlar otturisidiki alaqe wasitisi bolupla qalmastin, bir milletning medeniyiti we mewjudiyiti dégen bolidu. Bir til yoq bolsa u milletmu yoq bolidu. Qazaqistandiki abay uniwérsitéti Uyghur tili oqutquchisi doktor ruslan arziyéf ependi bu xil qarashtiki mutexessisidur. U tilning milliy kimlikning shekillinishide achquchluq rol oynaydighanliqini bildürgendin sirt, qazaqistan Uyghurlirining ana tilni tereqqiy qildurush ehwali toghrisida melumat berdi.

Sin körünüsh arqiliq élip bérilghan "Uyghur tili duch kéliwatqan mesililer we uni hel qilishning usulliri" mawzuluq munazire yighinida yene nuqtiliq halda tilning siyasettiki rolimu otturigha qoyuldi? yighin axirida bu heqtiki so'alimizgha jawab bergen mexmutjan yasin ependi siyasette tilning bir milletning yumshaq küchi hésablinidighanliqini otturigha qoydi.

Yighinda mutexessisler muhajirettiki Uyghurlarning ana tilni qoghdap qélish üchün qilishqa tégishlik xizmetler toghrisidimu toxtilip, Uyghurlar olturaqlashqan döletlerde Uyghur mehellisi qurush, ana til mektipini omumlashturush, Uyghurche derslik kitablarni tüzüsh, ata-anilarning balilirigha Uyghurche ögitishke alahide ehmiyet bérishi kérekliki qatarliqlar tekitlendi.

Bu sin körünüsh arqiliq élip bérilghan pa'aliyetni uyushturghan enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri doktor erkin ekrem ependi ziyaritimizni qobul qilip Uyghurlar siyasiy, iqtisadiy, ma'arip, diniy étiqad we örp we adet jehettin bésimgha uchrapla qalmastin tiliningmu bésimgha uchrawatqanliqini, tilni qoghdap qélishning Uyghur millitini qoghdap qélish ikenlikini, shunga Uyghur institutining dunya Uyghur til bayrimi munasiwiti bilen bu yighinni chaqirghanliqini bayan qildi.

Enqerediki haji bayram uniwérsitéti hazirqi zaman Uyghur edebiyati boyiche magistirliqni püttürgen mexmutjan yasin ependi xitayning Uyghur tilini cheklishidiki meqsitining Uyghur millitini yoq qilish ikenlikini otturigha qoydi.

Yighinni bashtin axir körgen enqere uniwérsitéti doktoranti éli memet ependi yighinning yaxshi ötkenlikini yéngi melumatlargha ige bolghanliqini bayan qildi.

Dunya Uyghur qurultiyi 2015-yili 5-ayning 22-küni resmiy bayanat élan qilip, xitay hökümitining Uyghur tilini yoq qilish siyasitige naraziliq bildürüsh, muhajirettiki Uyghurlarni ana tilini qoghdap qélishqa seperwer qilish üchün her qaysi döletlerde 6-ayning 15-küni her türlük xatirilesh pa'aliyetlirini élip bérishqa chaqiriq qilghanidi. Shu chaqiriqqa bina'en Uyghurlar, dunya Uyghur ana til bayriminimu her xil shekilde ötküzüshke bashlighanidi.

Toluq bet