Хитай «һойла-арамни үчкә айриш» ни тәһдит вә җаза билән йолға қоймақта

Мухбиримиз шөһрәт һошур
2020-06-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай қораллиқ сақчилириниң уйғурлар зич олтурақлашқан мәһәллини ақтуруватқан көрүнүши. 2009-Йили 8-июл, үрүмчи.
Хитай қораллиқ сақчилириниң уйғурлар зич олтурақлашқан мәһәллини ақтуруватқан көрүнүши. 2009-Йили 8-июл, үрүмчи.
AP

Хитай даирилири өткән йилларда уйғур райониниң көп қисим җайлирида «өй безәкни үчләштүрүш» нами астида уйғур өйлиридики кигиз вә гиләмләрниң орниға сафа вә кариватни омумлаштурғаниди. Мәлум болушичә, хитай даирилири әмдиликтә, «һойла арамни үчкә айриш» долқуни қозғап, уйғур һойлилириниң миллий қияпитигә хатимә бәрмәктә вә бу пиланини тәһдит вә җаза тәдбирлири билән иҗра қилмақта.

Йеқинда уйғур районидики вәзийәттин хәвәрдар кишиләрдин бири радийомизға учур йоллап, нөвәттә хитай даирилириниң, уйғур һойла-арамлирини хитайчә түскә киргүзүш үчүн мәхсус долқун қозғиғанлиқи, долқунға маслашмиғанларниң тәһдит вә җазаға учраватқанлиқини мәлум қилди. Биз инкастики йип учлириға асасән, ақсу учтурпанға телефон қилдуқ.

Учтурпандики бир кәнт сақчисиниң баян қилишичә, учтурпанда у мәсул кәнттики мәһәллидә, аһалиләрниң йерими дегүдәк, һойла-арамлирини үчкә айриш тәлипи бойичә өзгәртип болған. Бу тәләп бойичә һойлиниң бир тәрипидә қотан болуш, бир тәрипидә көктатлиқ болуш вә һойла сәйнаси(мәйдани) семонтлуқ болуш тәләп қилинған.

«Ақсу гезити» ниң бу һәптидики бир хәвиридиму бу «үчләштүрүш» тилға елинған вә буниң амминиң қизғин қоллиши һәм маслишиши билән давам қиливатқанлиқи илгири сүрүлгән. Әмма игиләшлиримиздин мәлум болушичә, аһалиләргә һойла-арамни үчкә айриш үчүн бәзи җайларда 2-3 күнлүк; бәзи җайларда бир һәптилик мөһләт берилгән. Бу һәрикәт кәнт вә йеза сақчилири, төвәнгә чүшкә йеза кадирлириниң биваситә назарәтчиликидә елип берилған. Бәлгиләнгән мөһләттә пүттүрәлмигәнләргә кәнт аһалиләр комитетида 7 күн тазилиқ қилиш вә нөвәттә туруш җазаси; қаршилашқанларға тәрбийәләшкә әвәтиш җазаси берилидиғанлиқи уқтурулған. Лагер шаһити зумрәт давутниң өткән һәптә мунасивәтлик қаналлар арқилиқ игилигән бир учуридин мәлум болушичә, қәшқәрдә бу долқунға маслашмиған бир киши 15 күнлүк қамаққа елинған. Қамаққа елинғучиниң сүрити билән йолланған вә радийомизға йәткүзүлгән бу учурда, өй игисиниң бир ашханида ишләмчи икәнлики, ишидин айрилалмиғанлиқи үчүн һойла-арам вә өй безәклирини өзгәртишни вақтида елип баралмиғанлиқи һәм мушу сәвәбтин җазаланғанлиқи баян қилинған.

«Ақсу гезити» дә мәзкур үчкә айриш һәрикити мәһәллиләрни гүзәлләштүрүш вә пакизлаштуруш дәп сүпәтләнгән. Түркийәдики паалийәтчи җәвлан ширмәмәт, бу һәрикәтниң гүзәлләштүрүш билән алақиси йоқлуқи, буниң пәқәт хитай даирилириниң һойла-арам мәдәнийитидиму уйғурларни өзигә охшитивелиш, уйғур мәдәнийитидики йәнә бир хаслиқни йоқитиш һәрикити икәнликини әскәртти. Бу пикригә асас сүпитидә, хитайларниң һойла-арам мәдәнийитидә уйғурлар үлгә алғудәк бир үстүнлүкниң йоқ икәнлики, әксичә, һойла-арам тазилиқи вә гүзәллики җәһәттә уйғурларниң үстүнлүккә игә икәнликигә уйғур районида яшаватқан хитай көчмәнлириниңму қайил икәнликини; бу қайиллиқини нормал турмуштики сөһбәтләрдинму, йезилған китаб-материйлардинму көргини болидиғанлиқини илгири сүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт