Парламент әзаси фаһрәттин йоқуш: «түркийәдин баридиған өмәк сахта көрүнүшләрни көрүп келиду, халас»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-07-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғли хитай ташқи ишлар министири ваң йи билән көрүшти. 2019-Йили 30-июл, баңкок, тайланд.
Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғли хитай ташқи ишлар министири ваң йи билән көрүшти. 2019-Йили 30-июл, баңкок, тайланд.
REUTERS

Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғли тайландта чақирилған шәрқий җәнубий асия дөләтлири бирликиниң 52-нөвәтлик ташқи ишлар министирлири йиғинида, йәни 30-июл күни хитай ташқи ишлар министири ваң йи билән учрашқан. У шуниңдин кейин мухбирларға баянат берип, түркийәниң йеқинда уйғурларниң әһвалини тәкшүрүп келиш үчүн мәхсус бир вәкилләр өмики әвәтмәкчи болуватқанлиқини билдүргән.

У бу һәқтә мәлумат берип, мундақ дегән: «биз уйғурларниң хитайда бәхтлик, раһәт вә параван турмуш көчүрүшини халаймиз. Биз бу қетимқи учришишимизда бу мәсилини оттуриға қойдуқ. Президентимиз рәҗәп таййип әрдоған хитайда дөләт зияритидә болғанда хитай дөләт рәиси ши җинпиң уйғур аптоном райониниң әһвалини көрүп келишимиз үчүн бир өмәк әвәтишимизни тәклип қилған иди. Әмди биз хитайниң тәклипигә бинаән түркийәдики охшимайдиған идарә-җәмийәтләрдин талланған 10 кишилик бир һәйәтни әвәтмәкчимиз.»

Түркийә ташқи ишлар министири мәвлут чавушоғлиниң бу баянати түркийәниң һәрқайси телевизийә қаналлири, тор гезитлири вә иҗтимаий таратқулирида хәвәр қилинғандин кейин күчлүк ғулғула қозғиди. Түркийәдин бундақ бир һәйәт хитайға барса уйғурларға пайдиси боламду-йоқ? бу өмәк меңиштин бурун түркийәдики шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири немиләрни қилиши керәк? дегәнгә охшаш соаллар оттуриға чиқти.

Түркийә парламентидики «ийи», йәни «яхши» партийәсидин болған парламент әзаси, түркийә-хитай парламент әзалири достлуқ гурупписиниң әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди зияритимизни қобул қилип, әслидә хитайға һәрқайси партийәләрниң түркийә парламентидики әзалиридин тәркиб тапқан бир һәйәтниң бериши керәкликини баян қилип, мундақ деди: «мән түркийә-хитай парламент әзалири достлуқ гурупписиниң әзасимән. Мән хитайға шуни демәкчимән: түркийә парламентида 4-5 тәк партийәниң парламент әзалири бар, бизни тәклип қилсун. Биз хитай һөкүмити алдин тәйярлиған йәрләрни әмәс, бәлки бирләшкән дөләтләр тәшкилати бәлгиләп бәргән йәрләрни екскурсийә қилайли. Түркийә һөкүмитиниң уйғур мәсилиси дәйдиған дәрди йоқ. Хитай биздәк өктичи партийәләрниң авазини тосуш үчүн башқиларни тәклип қиливатиду. Әгәр шундақ болса, түркийә һөкүмити әвәткән вәкилләр пәқәт сахта көрүнүшләргә алдинип қайтип келиду, халас.»

Тонулған журналист таһа ақйол әпәнди пәқәтла һакиммутләқ дөләтләрниңла бундақ зиярәтләрни уюштуридиғанлиқини, лекин буниң пайдиси болмайдиғанлиқини тәкитләп, мундақ деди: «диктатор дөләтләрниң буниңға болған позитсийәси ениқ. Бу хил дөләтләр худди сталин қилғандәк екскурсийә өмики баридиған колхоз вә өйләрни алдин тәйяр қилиду. Сталин фирансийәлик язғучи андрәҗи башчилиқидики һәйәтни совет иттипақиға тәклип қилған. Улар совет иттипақиниң түзүмигә һәйран қалған. Кейин фирансийәгә қайтқандин кейин издиниш арқилиқ буниң бир тиятир икәнликини тонуп йетип, сталинниң түзүмигә қарши мақалә йезишқа башлиған. Хитайму бүгүн сталиндәк қиливатиду. Баридиған һәйәт хитай тәклип қилған җайларни көрүшни рәт қилалмаслиқи мумкин, әмма һәйәт көргән йәрләр һәргизму хитайдики һәқиқий реяллиқни әкс әттүрмәйду.»

Пешқәдәм журналист таһа ақйол әпәнди түркийә дөлитиниң һеч болмиғанда кишилик һоқуқ җәһәттин болсиму уйғур мәсилисигә көңүл бөлүши керәкликини баян қилип, мундақ деди: «түркийә уйғур мәсилисини дәп хитай билән зиддийәткә кирип қилишиниң зөрүрийити йоқ. Лекин түркийә бу һәқтә дипломатик баянат елан қилиш арқилиқ хитайға қарши бесим пәйда қилиши керәк. Икки дөләт рәһбәрлириниң учришишлирида бу мәсилини оттуриға қоюш арқилиқ уйғурларға елип бериливатқан бесим сияситини тохтитишини тәләп қилса болиду. Түркийә уйғур мәсилисидә актип дипломатийә хизмити ишлиши керәк. Лекин буни қилмайватиду.»

Хитай һөкүмити уйғурларни лагерларға қамаш мәсилисидә хәлқараниң күчлүк тәнқидигә учраватқан, түркийә билән хитай оттурисидики мунасивәт күнсайин күчийиватқан пәвқуладдә бир пәйттә түркийә һөкүмити хитайға өмәк әвәтиш қарарни елан қилған. Әнқәрәдики истратегийәлик чүшәнчиләр институтиниң мутәхәссиси, доктор әркин әкрәм әпәнди түркийәдин баридиған мәзкур көзәткүчиләр өмики уйғур диярини екскурсийә қилған тәқдирдиму буниң уйғурларға пайдиси болмайдиғанлиқини билдүрди.

Мәлум болушичә, буниңдин илгириму бирнәччә түркүм түрк мутәхәссисләр, партийә мәсуллири вә ахбарат хадимлиридин тәшкил тапқан екскурсийә өмики үрүмчини зиярәт қилған болуп, улар аталмиш «кәспий тәрбийәләш мәктипи» дегән намдики лагерларни зиярәт қилдурулмиған. Улар үчүн әтигән саәт 8 дин кәч 11 гичә паалийәт уюштурулуп, өз алдиға мустәқил көзитишкә пурсәт вә имканийәт берилмигән. Уларниң ейтишичә, хитай һөкүмити өзлириниң аталмиш «әсәбийликкә вә террорлуққа қарши туруш» тәдбирлирини махтап көрсәткән икән. Доктор әркин әкрәм әпәнди бундақ алдин орунлаштурулған зиярәтләрдә өмәк әзалириниң пәқәтла хитай көрсәткән йәрләрни көрүп келәләйдиғанлиқини, башқа һечнемигә еришәлмәйдиғанлиқини, буниңда хитайниң күткәнлиригә еришидиғанлиқини тәкитләп өтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт