50 Түрк ширкити хитай маллирини алмайдиғанлар сепигә қошулди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-05-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарши хитай билән болған тиҗарәтни сәнму тохтат, хитай мелини импорт қилма» намлиқ паалийәткә аваз қошқан ширкәтләрниң тизимлики. 2020-Йили май.
«Шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарши хитай билән болған тиҗарәтни сәнму тохтат, хитай мелини импорт қилма» намлиқ паалийәткә аваз қошқан ширкәтләрниң тизимлики. 2020-Йили май.
RFA/Erkin Tarim

Түркийәниң денизли вилайитидә бир ширкәт тәрипидин башланған «шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарши хитай билән болған тиҗарәтни сәнму тохтат, хитай мелини импорт қилма» намлиқ паалийәткә аваз қошқан ширкәтләрниң сани 5 ай ичидә 50 кә йәткән.

Узун йиллардин буян уйғурларни қоллап келиватқан ««дәнкром сүт ишләп чиқириш машина вә запчаслири ширкити» хоҗайини қадир ақинчи әпәнди хитайниң уйғур қатарлиқ түркий хәлқләргә қарита елип бериватқан зулум вә бастуруш сияситигә наразилиқ билдүрүш үчүн 2019-йили 12-айниң 25-күни түркийәдики барлиқ ширкәтләрни хитай мелини импорт қилмаслиққа чақириш паалийити башлиғаниди. Қадир ақинчи әпәндиниң ейтишичә һазирғичә түркийәниң һәрқайси җайлиридин 50 ширкәт бу чақириққа язма арқилиқ аваз қошидиғанлиқини рәсмий билдүргән.

Мәзкур паалийәтни башлиған ширкәтниң хоҗайини қадир ақинчи әпәнди өткән йилиниң ахирида уйғурларни қоллаш мәқситидә башлиған бу һәрикәткә һазир аваз қошуватқан ширкәтләрниң тез көпийиватқанлиқини, чоң ширкәтләрниңму арқа-арқидин хитай билән түзгән келишимлирини бикар қиливатқанлиқини баян қилип мундақ деди: «бизниң бу паалийәткә аваз қошқан ширкәтләрниң сани 50кә йәтти. 50 Ширкәт хитай билән түзгән 1 милйон 510 миң 400 долларлиқ мал сетивелиш договорини бикар қилди. Йеқинда түркийәниң сакаря вилайитидики кромбәй метал ширкитиниң мудири фаһрәттин әпәнди хитайниң шәрқий түркистанлиқларға елип бериватқан зулум сияситигә наразилиқ билдүрүш үчүн хитайниң HLS ширкити билән түзгән 488 миң долларлиқ мал договорини бикар қилди».

Қадир ақинчи әпәнди «шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиққа қарши хитай билән болған тиҗарәтни сәнму тохтат, хитай мелини импорт қилма» намлиқ паалийәтни башлиғанлиқиға 5 ай болғанлиқини, бу һәрикәтниң бүгүнки күндә түркийәдики бәзи гезитләрдә, иҗтимаий таратқуларда хәвәр болушқа башланғанлиқини илгири сүрүп мундақ деди: «йеқинда айқири гезити, қарар гезити, ақис гезити бу һәқтә хәвәр елан қилди. Түркийәдики нурғун обзорчилар бизниң бу наразилиқ паалийитимизгә қизиқишқа башлиди. Мәнчә 2-3 айдин кейин түркийәдики телевизийиләрдиму күн тәртипкә келишкә башлайду дәп ойлаймән. Бундақ болғанда түркийәдики бәзи чоң ширкәтләр гуруһлириниңму бизни қоллайдиғанлиқиға ишинимән. Түркийәдики уйғурлар бизгә телефон қилип, рәһмәт ейтти вә паалийитимизни қоллайдиғанлиқини билдүрди».

У, бу паалийәтни башлаштики мәқситиниң хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситигә кишиләрниң диққитини тартиш, ахирида түркийә һөкүмитигә тәсир көрситиш икәнликини, қоллиған ширкәтләрниң сани 100’гә йәткәндә башқа дөләтләргиму яйидиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «мәқситимиз қоллиған ширкәт санини 100’гә йәткүзүш. Биз һечқандақ сиясий партийә, дөләт органлири вә аммиви тәшкилатиға мәнсуп әмәс, биз битәрәп һалда шәрқий түркистандики зулумни түркийә җамаәтчиликигә вә дуняға аңлитишқа тиришиватимиз. Биз бу мәсилини түркийәниң вә хәлқараниң күнтәртипигә елип келәлигән вақтимизда бу мәсилә хәлқара мәсилигә айлиниду, дуня бу мәсилини һәл қилиш үчүн йол издәйду».

Карханичи қадир ақинҗи әпәндиниң ейтишичә бу паалийәтни қоллаватқан бу карванға қатнишишни тәләп қиливатқан ширкәтләрниң сани күнсайин көпәймәктикән. Йеқинда түркийәниң сакаря вилайитидики кромбәй метал ширкитиниң хитайдики HLS ширкити билән түзгән мал келишимни бикар қилғанлиқи һәққидә мәлумат игиләш үчүн мәзкур ширкәтниң мудири фаһрәттин пәһливан әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ. У, хитай билән тиҗарәт қилиш үчүн ширкитигә хитайчә тәрҗиманларни қобул қилип, 488 миң долларлиқ дигивар түзгәнликини, бу паалийәтни аңлап хитай билән түзгән мал келишимини бикар қилип, бу паалийәткә аваз қошқанлиқини баян қилип мундақ деди: «бир йилдин буян хитайдин мал импорт қиливататтуқ. Хитайдики көп санда ширкәт билән алақә орнатқанидуқ. Һәтта ширкитимизгә хитайчә билидиған тәрҗиманму қобул қилғанидуқ. Биз бурун пәқәт пул тепишнила ойлайттуқ. Қадир ақинчи әпәнди билән тонушқандин кейин хитайға наразилиқ билдүрүш паалийитини аңлатти, бизгә мәнтиқлиқ кәлди. Буниңға аваз қошуш үчүн хитай билән түзгән договорни бикар қилдуқ».

Түркийәдики тиҗарәтчиләр вә карханичилар қоллаватқан «хитайдин мал импорт қилма» мавзулуқ паалийәт хитайға қандақ тәсир көрситәр? дегән соалимизға фаһрәттин пәһливан әпәнди мундақ җаваб бәрди: «тамчә-тамчә көл болиду дегән сөз бар. Бәлки бу пәрядимизни дуня җамаәтчилики аңлар, уйғурларниң чарисизлиқи ахирлишар. Хитайниң қериндашлиримизға елип бериватқан зулуми ахирлишар. Лекин шуниму әскәртип қояй хитайға қарши наһайити чоң паалийәтләр елип бериш керәк. Чүнки хитайниң иқтисадий күчи зор».

Истанбулдики уйғур иқтисадшунас абдурешит абдулхәмит әпәнди бу паалийәтниң уйғурларниң һазирқи еғир вәзийитини түркийә җамаәтчиликигә аңлитиш үчүн зор әһмийәткә игә икәнликини илгири сүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт