Türkiyediki nopuzluq 2 zhurnal Uyghurlar toghrisida mexsus san chiqardi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-05-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyediki eng nopuzluq zhurnallardin biri bolghan "Türkiye günlükü", yeni "Türkiye xatirisi" namliq zhurnal özining mexsus bir sanini Uyghurlar mesilisige béghishlidi. 2019-Yili may.
Türkiyediki eng nopuzluq zhurnallardin biri bolghan "Türkiye günlükü", yeni "Türkiye xatirisi" namliq zhurnal özining mexsus bir sanini Uyghurlar mesilisige béghishlidi. 2019-Yili may.
Photo: RFA

Melum bolghinidek, "5-Iyul ürümchi weqesi" din buyan türkiye taratqulirida Uyghurlar toghrisidiki xewer we maqaliler künsayin köpeymekte. Bolupmu 2017-yilidin tartip jaza lagérliri mesilisi otturigha chiqqandin kéyin türk jama'itining diqqiti Uyghur mesilisige buruldi.

Türkiyediki uniwérsitétlar, ammiwi teshkilatlar we bezi tetqiqat merkezliri Uyghurlar toghrisida her xil ilmiy we ammiwi pa'aliyetlerni ötküzüshke bashlidi. Taratqulardimu Uyghur mesilisige köp orun bérilmekte.

Yéqinda türkiyediki eng nopuzluq zhurnallardin biri bolghan "Türkiye günlükü", yeni "Türkiye xatirisi" namliq zhurnal özining mexsus bir sanini Uyghurlar mesilisige béghishlidi. "Kündüzdiki qarangghuluq: sherqiy türkistandiki xitay natsizimi" dégen téma bilen yoruq körgen bu mexsus sanda amérikaliq tarixchi jéymis milward we wolqan qashiqchi, awstraliyelik tarixchi déywid brofi, türkiye ége uniwérsitétining proféssori alimjan inayet, amérikaliq zhurnalist a'ustin ramzi qatarliq tetqiqatchilar maqaliliri orun alghan.

Undin bashqa türkiyediki dangliq ayliq zhurnallardin "Alp'eren" zhurnili "Yashisun heqiqiy sherqiy türkistan" dégen téma astida mexsus san chiqarghan. Bu san zhurnalda türkiyediki Uyghur ziyaliyliridin doktor erkin ekrem, hamut göktürk, mirkamil qeshqerli, abdusalam teklimakan qatarliq kishilerning maqaliliri bilen gérmaniyediki Uyghur pa'aliyetchi enwer janning maqalisige orun bérilgen.

"Türkiye xatirisi" namliq zhurnalning bash muherriri mustafa chaliq ependi ziyaritimizni qobul qilip, mundaq dédi: "Bu mexsus sanni chiqirishimizdiki meqset sherqiy türkistanda nöwette yüz bériwatqan tragédiyelik weqelerni we insaniyet depsendichiliklirini türkiye jama'etchilikige we shundaqla dunyagha anglitishtin ibaret. Sherqiy türkistan hazir xitay hökümiti teripidin üsti ochuq türmige aylanduruldi. Biterep közetküchilerning bayanlirigha asaslan'ghanda hazir 1 milyondin artuq tutqunlar jaza lagérlirida ménge yuyush, qorqutush we depsende qilinishtek xorluqlargha uchrawatidu. Sherqiy türkistanliqlar ewladmu ewlad yashap kelgen öz zéminida yashashni xalaydu. Xitay hökümiti hazir ularni yoq qilishqa tirishiwatidu. Biz 'türkiye xatirisi' zhurnili bolush süpitimiz bilen sherqiy türkistanliqlarning bu tragédiyesini anglitishqa tirishtuq."

Mustafa chaliq ependi yene 2009-yili "5-Iyul ürümchi weqesi" yüz bergende özlirining Uyghurlar toghrisida mexsus bir san chiqarghanliqini, lékin buning yéterlik bolmighanliqini, bundin kéyin téximu köp xizmet qilishqa tirishidighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: "Biz 2009-yili ürümchi qetli'ami toghrisida mexsus san chiqarghan iduq. Bu mexsus sanning témisi 'güzel türkistan, sanga néme boldi?' dep qoyulghan idi. Yéqinda chiqarghan mexsus san'gha bolsa 'kündüzdiki qarangghuluq: sherqiy türkistandiki xitay natsizimi' dep mawzu qoyidu. Bulardin sirt ikki ayliq zhurnilimizning her sanida sherqiy türkistan toghrisidiki maqalilargha orun bérishqa tirishiwatimiz. Bular yéterlik emes, elwette. Bundin kéyin sherqiy türkistan bilen munasiwetlik téximu köp xizmetlerni qilishqa tirishimiz."

Mezkur ikki zhurnalda maqalisi élan qilin'ghan izmirdiki ége uniwérsitétining proféssori alimjan inayet ependi Uyghurlar toghrisida yoruq körgen mexsus sanining hem ilmiyliq jehettin, hemde mezmun jehettin xéli süpetlik chiqqanliqini bayan qildi.

"Alp'eren" zhurnilida maqalisi élan qilin'ghan sherqiy türkistan wexpining sabiq re'isi hamut göktürk ependi burun türkiyediki bundaq nopuzluq zhurnallar sherqiy türkistan toghrisida mexsus san chiqarmighanliqini, 2010-yilidin tartip bezi zhurnallar Uyghurlar heqqide mexsus san chiqirishqa bashlighanliqini tekitlep ötti.

Enqerediki istratégiyilik chüshenchiler institutining mutexessisi doktor erkin ekrem ependi türkiyede bundin kéyin Uyghurlar toghrisidiki tetqiqatlarning we qiziqishning yenimu küchiyidighanliqini ilgiri sürdi.

Toluq bet