Түркийәдики нопузлуқ 2 журнал уйғурлар тоғрисида мәхсус сан чиқарди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-05-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийәдики әң нопузлуқ журналлардин бири болған «түркийә гүнлүкү», йәни «түркийә хатириси» намлиқ журнал өзиниң мәхсус бир санини уйғурлар мәсилисигә беғишлиди. 2019-Йили май.
Түркийәдики әң нопузлуқ журналлардин бири болған «түркийә гүнлүкү», йәни «түркийә хатириси» намлиқ журнал өзиниң мәхсус бир санини уйғурлар мәсилисигә беғишлиди. 2019-Йили май.
Photo: RFA

Мәлум болғинидәк, «5-июл үрүмчи вәқәси» дин буян түркийә таратқулирида уйғурлар тоғрисидики хәвәр вә мақалиләр күнсайин көпәймәктә. Болупму 2017-йилидин тартип җаза лагерлири мәсилиси оттуриға чиққандин кейин түрк җамаитиниң диққити уйғур мәсилисигә бурулди.

Түркийәдики университетлар, аммиви тәшкилатлар вә бәзи тәтқиқат мәркәзлири уйғурлар тоғрисида һәр хил илмий вә аммиви паалийәтләрни өткүзүшкә башлиди. Таратқулардиму уйғур мәсилисигә көп орун берилмәктә.

Йеқинда түркийәдики әң нопузлуқ журналлардин бири болған «түркийә гүнлүкү», йәни «түркийә хатириси» намлиқ журнал өзиниң мәхсус бир санини уйғурлар мәсилисигә беғишлиди. «Күндүздики қараңғулуқ: шәрқий түркистандики хитай натсизими» дегән тема билән йоруқ көргән бу мәхсус санда америкалиқ тарихчи җеймис милвард вә волқан қашиқчи, австралийәлик тарихчи дейвид брофи, түркийә егә университетиниң профессори алимҗан инайәт, америкалиқ журналист аустин рамзи қатарлиқ тәтқиқатчилар мақалилири орун алған.

Ундин башқа түркийәдики даңлиқ айлиқ журналлардин «алпәрән» журнили «яшисун һәқиқий шәрқий түркистан» дегән тема астида мәхсус сан чиқарған. Бу сан журналда түркийәдики уйғур зиялийлиридин доктор әркин әкрәм, һамут гөктүрк, миркамил қәшқәрли, абдусалам тәклимакан қатарлиқ кишиләрниң мақалилири билән германийәдики уйғур паалийәтчи әнвәр җанниң мақалисигә орун берилгән.

«Түркийә хатириси» намлиқ журналниң баш муһәррири мустафа чалиқ әпәнди зияритимизни қобул қилип, мундақ деди: «бу мәхсус санни чиқиришимиздики мәқсәт шәрқий түркистанда нөвәттә йүз бериватқан трагедийәлик вәқәләрни вә инсанийәт дәпсәндичиликлирини түркийә җамаәтчиликигә вә шундақла дуняға аңлитиштин ибарәт. Шәрқий түркистан һазир хитай һөкүмити тәрипидин үсти очуқ түрмигә айландурулди. Битәрәп көзәткүчиләрниң баянлириға асасланғанда һазир 1 милйондин артуқ тутқунлар җаза лагерлирида меңә ююш, қорқутуш вә дәпсәндә қилиништәк хорлуқларға учраватиду. Шәрқий түркистанлиқлар әвладму әвлад яшап кәлгән өз земинида яшашни халайду. Хитай һөкүмити һазир уларни йоқ қилишқа тиришиватиду. Биз ‹түркийә хатириси' журнили болуш сүпитимиз билән шәрқий түркистанлиқларниң бу трагедийәсини аңлитишқа тириштуқ.»

Мустафа чалиқ әпәнди йәнә 2009-йили «5-июл үрүмчи вәқәси» йүз бәргәндә өзлириниң уйғурлар тоғрисида мәхсус бир сан чиқарғанлиқини, лекин буниң йетәрлик болмиғанлиқини, бундин кейин техиму көп хизмәт қилишқа тиришидиғанлиқини баян қилип, мундақ деди: «биз 2009-йили үрүмчи қәтлиами тоғрисида мәхсус сан чиқарған идуқ. Бу мәхсус санниң темиси ‹гүзәл түркистан, саңа немә болди?' дәп қоюлған иди. Йеқинда чиқарған мәхсус санға болса ‹күндүздики қараңғулуқ: шәрқий түркистандики хитай натсизими' дәп мавзу қойиду. Булардин сирт икки айлиқ журнилимизниң һәр санида шәрқий түркистан тоғрисидики мақалиларға орун беришқа тиришиватимиз. Булар йетәрлик әмәс, әлвәттә. Бундин кейин шәрқий түркистан билән мунасивәтлик техиму көп хизмәтләрни қилишқа тиришимиз.»

Мәзкур икки журналда мақалиси елан қилинған измирдики егә университетиниң профессори алимҗан инайәт әпәнди уйғурлар тоғрисида йоруқ көргән мәхсус саниниң һәм илмийлиқ җәһәттин, һәмдә мәзмун җәһәттин хели сүпәтлик чиққанлиқини баян қилди.

«Алпәрән» журнилида мақалиси елан қилинған шәрқий түркистан вәхпиниң сабиқ рәиси һамут гөктүрк әпәнди бурун түркийәдики бундақ нопузлуқ журналлар шәрқий түркистан тоғрисида мәхсус сан чиқармиғанлиқини, 2010-йилидин тартип бәзи журналлар уйғурлар һәққидә мәхсус сан чиқиришқа башлиғанлиқини тәкитләп өтти.

Әнқәрәдики истратегийилик чүшәнчиләр институтиниң мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди түркийәдә бундин кейин уйғурлар тоғрисидики тәтқиқатларниң вә қизиқишниң йәниму күчийидиғанлиқини илгири сүрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт