Русийә уйғурлириниң йетәкчиси, милләтпәрвәр уйғур зиялийси шәрип әхмәдоф вапат болди

Мухбиримиз үмидвар
2019-08-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Русийә уйғурлириниң йетәкчиси, милләтпәрвәр уйғур зиялийси шәрип әхмәдоф ғени батур қәбриси алдида. 2019-Йили 23-июн.
Русийә уйғурлириниң йетәкчиси, милләтпәрвәр уйғур зиялийси шәрип әхмәдоф ғени батур қәбриси алдида. 2019-Йили 23-июн.
Photo: RFA

Русийә уйғурлириниң йетәкчиси, москвадики уйғур мәдәнийәт бирләшмисиниң рәиси, русийә уйғурлириниң мәдәнийәт, сиясий вә иҗтимаий паалийәтлириниң көп йиллиқ актип тәшкиллигүчиси шәрип әхмәдоф 2019-йили 16-авғуст күни кәчтә москвада туюқсиз қозғалған йүрәк тиқилмиси билән қутқузуш үнүм бәрмәй 82 йешида вапат болди. У адәттә рәсмий түрдә «шәрип әхмәдоф» дәп аталсиму лекин уйғурлар тәрипидин шәрипҗан әхмиди яки «шерип ака» дәп тонулғаниди. Шәрипҗан әхмиди совет иттипақи парчиланғандин кейин, 1992-йили москвада уйғур җәмийити қуруш үчүн һәрикәт қилип, башқа бир қисим алимлар вә зиялийларниң қоллиши билән уйғур җәмийити қурған. Кейин бу җәмийәт русийә характерлик җәмийәткә айлинип, өзи мәзкур җәмийәтниң асаслиқ рәһбәрлириниң бири һәм рәиси болғаниди.

Москвадики уйғур мәдәнийәт бирләшмисиниң сабиқ рәиси рәпқәт садиқоф шәрипҗан әхмиди әпәндини «русийә уйғурлириниң актип рәиси» дәп атиди. Униң дейишичә, шәрип әпәнди, йәни шәрип әхмәдоф нами билән тонулған бу уйғур зиялийси москвадики уйғурларни бир ариға җәм қилиш, мәдәнийәт паалийәтлирини уюштуруш вә хитай әлчиханиси алдида лагерларни тақаш һәм хитайниң уйғурларға қаратқан сияситигә наразилиқ билдүрүш намайишлирини тәшкилләш шуниңдәк яш әвладларни тәрбийиләш ишлириға йетәкчилик қилғучиларниң бири иди.

Шәрип әхмәдоф әпәнди көп қетим қазақистан вә явропа әллиридә сәпәрләрдә болуп, чақирилған уйғурлар мәсилисигә аит йиғинларға қатнашқан. 2016-Йили, москвада хәлқаралиқ уйғуршунаслиқ муһакимә йиғини чақирилишиға күч қошқан шуниңдәк йиғинда илмий доклат бәргән. Русийә агентлиқлиридин «политазия» тори, бу йил февралда шәрип әхмәдофниң москвадики милләтләр сарийида бир қисим зиялийлар, сиясәтчиләр вә журналистларниң қатнишиши билән «хитайниң уйғурлар вә башқа мусулманларға қаратқан тәқибләш сиясити» мавзусида юмилақ үстәл йиғини тәшкиллигәнлики вә униңда хитайниң уйғурларни лагерларға солаш мәсилиси һәққидә сөзлигәнликини хәвәр қилғаниди.

Шәрип әпәнди русийәдики уйғурлар арисида хитайниң уйғурларни лагерларға қамаш сияситигә изчил қарши туруп, паалийәтләрни елип берип русийә җамаитидә уйғурлар һәққидики мәлуматларниң көпийишигә һәссә қошқан зиялийларниң бири иди. 

Санкитпетербургдики уйғур мәдәнийәт вә җамаәт әрбаби һәмраҗан амрақ әпәнди шерип акиниң вапатидин русийә вә оттура асиядики уйғурларниң чоңқур қайғурғанлиқини билдүрди. Чүнки у москвадики уйғурларниң барлиқ паалийәтлириниң йетәкчиси вә тонулған зиялийси иди. У, буниңдин бир ай илгири қазақистандики уйғур җамаити арисида зиярәттә болуп, уйғур хәлқиниң тарихий қәһримани ғени батур қатарлиқларниң қәбрисини йоқлиғаниди.

Шәрипҗан әхмиди 1937-йили, шихода туғулуп, башланғуч вә оттура мәктәп маарип тәрбийисини шу йәрдә алған. 1955-1961-Йиллири москвадики канчилиқ институтида оқуп пүттүргәндин кейин үрүмчигә қайтқан, әмма 1962-йили, совет-хитай мунасивәтлири бузулуп, миңлиған уйғурлар билән бирликтә вәтәнни тәрк етип, аилиси билән биргә москваға қайтип келип, бир қанчә йил сибирийәдики канларда инженер болуп ишлигән вә арқидин москвадики йеник санаәт министирлиқи қармиқидики көмүр кан тәтқиқат орнида көп йиллар тәтқиқатчи болуп ишләп, русийәдики көплигән көмүр канлирини пиланлаш, лайиһиләш хизмәтлиригә қатнишип, канчилиқ саһәсидики көзгә көрүнгән инженерларниң биригә айланғаниди. 

Рәпқәт садиқофниң ейтишичә, «шерип ака йәнә тарих вә сиясий мәсилиләр тәтқиқатчиси һәм шаир иди». У «тарим сәргари» тәхәллуси билән рус вә уйғур тилида көплигән тарихи вә публистикилиқ мақалиләр һәмдә мәхсус уйғур сиясий дәваси һәққидики мақалилири елан қилған. 

Шәрипҗан әпәнди москвада яшап вапат болған сабиқ совет иттипақиниң тонулған уйғур әрбаблири турсун садиқоф қатарлиқ зиялийлар билән йеқин сәпдаш болған вә совет иттипақиниң 1960-1980-йиллиридики уйғурларға аит сиясәтлиридин хәвәрдар киши иди.

Шәрипҗан әхмиди уйғурларниң 1950-1960-йиллирида совет иттипақида оқуп, ахирида муһаҗирәт йолини таллиған зиялийлириниң бири болуп, у һәм москва вә оттура асия уйғурлири арисида җамаәт әрбаби сүпитидиму тонулған.

Толуқ бәт