Tonulghan qazaq pa'aliyetchi sérikjan bilash'oghli qoyup bérildi

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2019-08-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Qazaq pa'aliyetchisi sérikjan bilash'oghlining soti ötküzülüsh aldida namayish élip bériwatqan qollighuchiliri. 2019-Yili 16-awghust. Almuta, qazaqistan.
Qazaq pa'aliyetchisi sérikjan bilash'oghlining soti ötküzülüsh aldida namayish élip bériwatqan qollighuchiliri. 2019-Yili 16-awghust. Almuta, qazaqistan.
RFA/Oyghan

Qazaqistanda birqanche aydin buyan mirzaqamaqta tutup turuluwatqan qazaq pa'aliyetchisi sérikjan bilash'oghlining soti bügün kechqurun almuta waqti kech sa'et 12 de échilip, höküm élan qilin'ghan. Sérikjan bilash'oghli 7 yilghiche jem'iyetlik ishlargha yétekchilik qilmasliq sherti bilen qoyup bérilgen.

Buningdin ikki hepte ilgiri qazaqistan paytexti nursultan shehiride sot échilip, uningda "Ata yurt pida'iyliri" teshkilatining qurghuchisi, qazaq pa'aliyetchi sérikjan bilash'oghlining mirzaqamaq jazasini buningdin kéyin almuta shehiridiki öz öyide dawamlashturush toghriliq qarar qobul qilin'ghan idi.

Yéqinqi waqittin buyan ijtima'iy taratqularda sérikjan bilash'oghli üstidin sotning emdi ilgirikidek nursultan shehiride emes, belki 16-awghust küni sa'et 10 da almuta shehirining ewézof nahiyilik sotida échilidighanliqi heqqide uchurlar tarqilishqa bashlidi. 

Shu munasiwet bilen biz bügün, yeni 16-awghustta sa'et 10 bolmay sheherning qu'anishbayéf kochisidiki 44-öyige orunlashqan ewézof nahiyilik soti aldigha yétip kelduq. Bu chaghda sot binasi aldigha 50 ke yéqin ademning yighilghanliqini körduq. Buningdin tashqiri kocha boylap bir nechche saqchi mashinilirining turghanliqini we saqchilarning közitip yürgenlikini bayqiduq. Sa'et 10 larda sot binasi aldigha yighilghanlarning sani bara-bara köpiyip, 200 din éship ketti. Kelgenlerning ichide ziyaliylar, ammiwi axbarat wasitiliri hemde jem'iyetlik birleshmiler wekilliri, almuta shehiri we oblastining nahiyiliri shundaqla chimkent, taraz we bashqimu sheherlerdin kelgenler, bolupmu sérikjan bilash'oghlini qollighan yashlar köp boldi. 

Sotning échilish waqti tolghan bolsimu, emma uning kéchiktürülüsh sewebliri sot wekilliri teripidin chüshendürülmidi. Sérikjan'gha hésdashliq bildürüp kelgenler bina aldida axbarat élan qilish yighini ötküzüp, özlirining sérikjan bilash'oghlini qollaydighanliqini, sotning adil höküm chiqirishini telep qilidighanliqini bildürdi. Söz qilghanlar ichide chimkent shehiridin kelgen nurqan sultanbay'oghli sérikjanni pütkül el, pütkül türkiy xelqler bilen birlikte qoghdash lazimliqini tekitlep, mundaq dédi: "Biz birikkende qazaqlar öz wetinimizni, yérimizni, musteqil memlikitimizni mushu yerde qoghdayli dep kelduq. Bügünki hakimiyetni ghulitip, tartiwélish emes. Bizning hakimiyettikiler, qanun organliri shuni chüshinishi kérek. Hakimiyet üstide olturghanlar özimizning qazaqliri. Tünügün osman baturni xitay öltürdi. Tünügün kéngésari xanni sowét ittipaqi öltürdi. He, bügün ademzatning ghemxorchisi bolghan sérikjan xitayning yawuzluqini éytqini üchün öltürülemdu?"

Mezkur yighilishta sérikjan bilashni qollap sözligenler ichide uruq-tughqanliri xitay lagérlirida tutup turuluwatqanlarmu boldi. Ular sérikjan bilash'oghlining peqet qazaqlarla emes, belki Uyghur, qirghiz, tatarlargha oxshash bashqa milletlerningmu hoquqlirini qoghdighanliqini alahide tekitlidi. Sotqa kelgenler sérikjan'gha erkinlik bérilip, téz arida boshitilishini telep qildi. Ular "Qazaqlargha-erkinlik, sérikjan'gha-erkinlik" dégen sho'arni toxtimay towlidi. 

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan tonulghan jem'iyet erbabi xasén kojaxmét ependi mundaq dédi: "Xitay istélasigha qarshi qanchimu kötürülüshler boldi. Buni tarixtin bilisiler. Hazir sherqiy türkistanda xitay qirghinchiliq yürgüzüwatidu. Buninggha sérikjan gunahkar dégen söz yalghan. Bu xelqni ikkige bölüwatqanlarning ishi. Bu peqet sérikjanning mesilisila emes. Buni bizmu éytip kéliwatattuq. Chünki xitayning siyasiti bashqa xelqlerni bir-birlep yutushtur. Shuning üchün tirnaq astidin kir izdimey, pütkül qazaq xelqi birikishi kérek. Barliqimiz sherqiy türkistandiki qirghinchiliqni toxtitishqa küch chiqirishimiz kérek."

Ariliqta sotqa kelgenler bina ichige kirgen bolsimu, saqchilar sotning téxi bashlanmighanliqini bahane qilip, ularni hem muxbirlarni kirgili qoymidi. Buning sewebini bilish üchün ichkirige kirgen sérikjanning adwokati ayman ömerowa bir az waqittin kéyin qaytip chiqip, sotning pütkenlikini élan qildi hemde qazaq, rus we in'gliz tillirida qisqa waqitliq axbarat yighini ötküzdi.

Ayman ömerowa sotning belgilik seweblerge bina'en kech sa'et 19 yérimgha yötkelgenlikini élan qildi.

Biz kech sa'et 19 bolmay ewézof nahiyilik sot binasi aldigha kelginimizde bu yerde 300 din oshuq ademning yighilghanliqini hem bu yighilishning téximu zor hem heywetlik bolghanliqini bayqiduq. Yighilghanlar bir nechche sa'et dawamida sérikjan bilash'oghlining qoyup bérilishini telep qilip, qazaqning dölet gimini hemde qazaqlarning milliy naxshilirini orunlidi. 

Sérikjan bilash üstidin bolghan sot kech sa'et 12l er etrapida tamamlandi. Biz "Ata yurt pida'iyliri" teshkilatining hazirqi bashliqi érbol dewlétbék'oghli bilen xewerleshkinimizde, u sotning mundaq shekilde ötkenlikini otturigha qoydi: "Sérikjan bilash'oghligha qarashliq sot sa'et 10 da bolmaqchi idi. Biraq melum seweblerge bina'en kech sa'et 19 yérimgha yötkeldi. Nechche minglighan xelq sérikjan'gha erkinlik sorap, sa'et 12 giche tarqimidi. Sa'et 12 de sotning hökümi élan qilindi. Sérikjan'gha erkinlik bérildi. Üch ay qerelde erkinlikini cheklesh jazasi belgilendi, yette yilghiche jem'iyetlik birleshmilerge yétekchilik qilmasliq jazasi bérildi. Asasen erkinliki tügel qayturuldi hemde jem'iyette erkin yürüshke ruxset bérildi. Buni pütkül qazaq xelqining, pütkül qazaqistan xelqining chong ghalibiyiti dep hésablashqa bolidu."

Igilishimizche, qazaqistan hökümiti sérikjan bilash'oghlini "Milliy öchmenlikke qutratquluq qilish", "Qanunsiz teshkilat qurush" jinayiti bilen eyiblep, uni jawabkarliqqa tartqan idi. Shu munasiwet bilen u mushu yilning üchinchi éyida qolgha élin'ghan idi.

Toluq bet