Тонулған қазақ паалийәтчи серикҗан билашоғли қоюп берилди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-08-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Қазақ паалийәтчиси серикҗан билашоғлиниң соти өткүзүлүш алдида намайиш елип бериватқан қоллиғучилири. 2019-Йили 16-авғуст. Алмута, қазақистан.
Қазақ паалийәтчиси серикҗан билашоғлиниң соти өткүзүлүш алдида намайиш елип бериватқан қоллиғучилири. 2019-Йили 16-авғуст. Алмута, қазақистан.
RFA/Oyghan

Қазақистанда бирқанчә айдин буян мирзақамақта тутуп турулуватқан қазақ паалийәтчиси серикҗан билашоғлиниң соти бүгүн кәчқурун алмута вақти кәч саәт 12 дә ечилип, һөкүм елан қилинған. Серикҗан билашоғли 7 йилғичә җәмийәтлик ишларға йетәкчилик қилмаслиқ шәрти билән қоюп берилгән.

Буниңдин икки һәптә илгири қазақистан пайтәхти нурсултан шәһиридә сот ечилип, униңда «ата юрт пидаийлири» тәшкилатиниң қурғучиси, қазақ паалийәтчи серикҗан билашоғлиниң мирзақамақ җазасини буниңдин кейин алмута шәһиридики өз өйидә давамлаштуруш тоғрилиқ қарар қобул қилинған иди.

Йеқинқи вақиттин буян иҗтимаий таратқуларда серикҗан билашоғли үстидин сотниң әмди илгирикидәк нурсултан шәһиридә әмәс, бәлки 16-авғуст күни саәт 10 да алмута шәһириниң әвезоф наһийилик сотида ечилидиғанлиқи һәққидә учурлар тарқилишқа башлиди. 

Шу мунасивәт билән биз бүгүн, йәни 16-авғустта саәт 10 болмай шәһәрниң қуанишбайеф кочисидики 44-өйигә орунлашқан әвезоф наһийилик соти алдиға йетип кәлдуқ. Бу чағда сот бинаси алдиға 50 кә йеқин адәмниң йиғилғанлиқини көрдуқ. Буниңдин ташқири коча бойлап бир нәччә сақчи машинилириниң турғанлиқини вә сақчиларниң көзитип йүргәнликини байқидуқ. Саәт 10 ларда сот бинаси алдиға йиғилғанларниң сани бара-бара көпийип, 200 дин ешип кәтти. Кәлгәнләрниң ичидә зиялийлар, аммиви ахбарат васитилири һәмдә җәмийәтлик бирләшмиләр вәкиллири, алмута шәһири вә областиниң наһийилири шундақла чимкәнт, тараз вә башқиму шәһәрләрдин кәлгәнләр, болупму серикҗан билашоғлини қоллиған яшлар көп болди. 

Сотниң ечилиш вақти толған болсиму, әмма униң кечиктүрүлүш сәвәблири сот вәкиллири тәрипидин чүшәндүрүлмиди. Серикҗанға һесдашлиқ билдүрүп кәлгәнләр бина алдида ахбарат елан қилиш йиғини өткүзүп, өзлириниң серикҗан билашоғлини қоллайдиғанлиқини, сотниң адил һөкүм чиқиришини тәләп қилидиғанлиқини билдүрди. Сөз қилғанлар ичидә чимкәнт шәһиридин кәлгән нурқан султанбайоғли серикҗанни пүткүл әл, пүткүл түркий хәлқләр билән бирликтә қоғдаш лазимлиқини тәкитләп, мундақ деди: «биз бириккәндә қазақлар өз вәтинимизни, йеримизни, мустәқил мәмликитимизни мушу йәрдә қоғдайли дәп кәлдуқ. Бүгүнки һакимийәтни ғулитип, тартивелиш әмәс. Бизниң һакимийәттикиләр, қанун органлири шуни чүшиниши керәк. Һакимийәт үстидә олтурғанлар өзимизниң қазақлири. Түнүгүн осман батурни хитай өлтүрди. Түнүгүн кеңесари ханни совет иттипақи өлтүрди. Һә, бүгүн адәмзатниң ғәмхорчиси болған серикҗан хитайниң явузлуқини ейтқини үчүн өлтүрүләмду?»

Мәзкур йиғилишта серикҗан билашни қоллап сөзлигәнләр ичидә уруқ-туғқанлири хитай лагерлирида тутуп турулуватқанларму болди. Улар серикҗан билашоғлиниң пәқәт қазақларла әмәс, бәлки уйғур, қирғиз, татарларға охшаш башқа милләтләрниңму һоқуқлирини қоғдиғанлиқини алаһидә тәкитлиди. Сотқа кәлгәнләр серикҗанға әркинлик берилип, тез арида бошитилишини тәләп қилди. Улар «қазақларға-әркинлик, серикҗанға-әркинлик» дегән шоарни тохтимай товлиди. 

Радийомиз зияритини қобул қилған тонулған җәмийәт әрбаби хасен коҗахмет әпәнди мундақ деди: «хитай истеласиға қарши қанчиму көтүрүлүшләр болди. Буни тарихтин билисиләр. Һазир шәрқий түркистанда хитай қирғинчилиқ йүргүзүватиду. Буниңға серикҗан гунаһкар дегән сөз ялған. Бу хәлқни иккигә бөлүватқанларниң иши. Бу пәқәт серикҗанниң мәсилисила әмәс. Буни бизму ейтип келивататтуқ. Чүнки хитайниң сиясити башқа хәлқләрни бир-бирләп ютуштур. Шуниң үчүн тирнақ астидин кир издимәй, пүткүл қазақ хәлқи бирикиши керәк. Барлиқимиз шәрқий түркистандики қирғинчилиқни тохтитишқа күч чиқиришимиз керәк.»

Арилиқта сотқа кәлгәнләр бина ичигә киргән болсиму, сақчилар сотниң техи башланмиғанлиқини баһанә қилип, уларни һәм мухбирларни киргили қоймиди. Буниң сәвәбини билиш үчүн ичкиригә киргән серикҗанниң адвокати айман өмәрова бир аз вақиттин кейин қайтип чиқип, сотниң пүткәнликини елан қилди һәмдә қазақ, рус вә инглиз тиллирида қисқа вақитлиқ ахбарат йиғини өткүзди.

Айман өмәрова сотниң бәлгилик сәвәбләргә бинаән кәч саәт 19 йеримға йөткәлгәнликини елан қилди.

Биз кәч саәт 19 болмай әвезоф наһийилик сот бинаси алдиға кәлгинимиздә бу йәрдә 300 дин ошуқ адәмниң йиғилғанлиқини һәм бу йиғилишниң техиму зор һәм һәйвәтлик болғанлиқини байқидуқ. Йиғилғанлар бир нәччә саәт давамида серикҗан билашоғлиниң қоюп берилишини тәләп қилип, қазақниң дөләт гимини һәмдә қазақларниң миллий нахшилирини орунлиди. 

Серикҗан билаш үстидин болған сот кәч саәт 12л әр әтрапида тамамланди. Биз «ата юрт пидаийлири» тәшкилатиниң һазирқи башлиқи ербол дәвлетбекоғли билән хәвәрләшкинимиздә, у сотниң мундақ шәкилдә өткәнликини оттуриға қойди: «серикҗан билашоғлиға қарашлиқ сот саәт 10 да болмақчи иди. Бирақ мәлум сәвәбләргә бинаән кәч саәт 19 йеримға йөткәлди. Нәччә миңлиған хәлқ серикҗанға әркинлик сорап, саәт 12 гичә тарқимиди. Саәт 12 дә сотниң һөкүми елан қилинди. Серикҗанға әркинлик берилди. Үч ай қәрәлдә әркинликини чәкләш җазаси бәлгиләнди, йәттә йилғичә җәмийәтлик бирләшмиләргә йетәкчилик қилмаслиқ җазаси берилди. Асасән әркинлики түгәл қайтурулди һәмдә җәмийәттә әркин йүрүшкә рухсәт берилди. Буни пүткүл қазақ хәлқиниң, пүткүл қазақистан хәлқиниң чоң ғалибийити дәп һесаблашқа болиду.»

Игилишимизчә, қазақистан һөкүмити серикҗан билашоғлини «миллий өчмәнликкә қутратқулуқ қилиш», «қанунсиз тәшкилат қуруш» җинайити билән әйибләп, уни җавабкарлиққа тартқан иди. Шу мунасивәт билән у мушу йилниң үчинчи ейида қолға елинған иди.

Толуқ бәт