Rusiye we merkiziy asiyadiki ijtima'iy taratqularda Uyghurlargha bolghan héssidashliq kücheymekte

Ixtiyari muxbirimiz oyghan
2019-12-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Özbékistandiki yashlar "Sherqiy türkistanni qollaymiz" dégen sho'ar boyiche bir yerge jem boldi (waqti we orni éniq emes)
Özbékistandiki yashlar "Sherqiy türkistanni qollaymiz" dégen sho'ar boyiche bir yerge jem boldi (waqti we orni éniq emes)
haberlerozbekistan

Rus, qazaq, özbék tilliq ammiwiy axbarat wasitiliri hem ijtima'iy taratqularda élan qiliniwatqan melumatlargha qarighanda, xitay da'irilirining Uyghur élida élip bériwatqan bésim siyasitidin zerdab chékiwatqan Uyghurlargha boluwatqan héssidashliq barghanséri kücheymektiken.

Yéqinda mundaq xewerler köpligen ijtima'iy taratqularda élan qilin'ghan bolup, gérmaniyelik türk putbol cholpini mes'ut özilning xitay hökümitining Uyghur diyaridiki siyasiy basturush herikitini eyiblishi qazaqistandiki Uyghurlarnimu qattiq tesirlendürgen idi.

Yéngi zélandiyelik yene bir tenheriketchi sonni wilyamsning Uyghur mesiliside xitayni eyiblishi féysbuk, wats'ap, twittér we bashqimu taratqularda qattiq munazire qozghighan asasiy témilarning birige aylandi. "Idél riyali" agéntliqining hem shundaqla özbékistanning axbarat merkizi bolghan "Azon özbékistan" agéntliqida élan qilin'ghan "Yéngi zélandiyelik meshhur tenheriketchi Uyghurlarning qollap-quwetlidi" namliq maqalida éytilishiche, meshhur tenheriketchi sonni wilyams 2009-yili islam dinini qobul qilghan bolup, u dunyani "Birinchi orun'gha iqtisadiy menpe'etlerni emes, belki insaniy qedriyetlerni qoyush" qa chaqirghan.

Emdi "Yawro putbol" agéntliqi élan qilghan "Bilich özildin kéyin Uyghurlarni yaqlap chiqti" namliq maqalida éytilishiche, "Wést bromwich" putbol komandisining bash trénéri slawén bilich xitaydiki zulumgha uchrawatqan Uyghurlarni yaqlap söz sözligen. Maqalide bu putbol komandisining igisi hem re'isining xitaylar ikenliki éytilghan. Igilishimizche, slawén bilich meshhur xorwatiyelik putbol mutexessisi bolup, en'gliyediki aldinqi qatardiki putbol kulubining bash trénéni bolup xizmet qilidiken.

"Féysbuk" waraqchisida shundaqla buxara yashlirining "Turan" putbol komandisining Uyghuristandiki Uyghurlargha héssidashliq süpitide putbol musabiqisi ötküzgenliki toghriliq xewer tarqitilghan. Musabiqe uyushturghuchiliri pütkül dunyani Uyghur xelqining bügünki mesilisige diqqet qilishqa chaqirip, xitay kommunist hakimiyitining Uyghurlargha qaratqan qattiq zulumini eyibligen.

Özbékistanning "Zémin" tor gézitida bérilgen "Musulman döletler xitay mehsulatlirini bayqut qilishqa chaqirilmaqta" namliq maqalida körsitilishiche, malaysiyaliq nopuzluq islam hoquqshunasi möhd esri bin zeynul'abidin ana xitayda bir miliyon'gha yéqin Uyghurning zulumgha uchrighanliqini tekitlep, béyjingning Uyghur xelqige körsitiwatqan zorawanliqliri hem insan hoquqlirining buzulushigha qarshi iqtisadiy we diplomatiyelik bayqut élan qilishqa chaqirghan.

Buningdin tashqiri yene ijtima'iy taratqularda türkiyening léfkon uniwérsitétining oqughuchisi ezerbeyjanliq eli ghasanofning qoligha Uyghur bayriqini tutup, xitay lagérlirida azab chékiwatqan miliyonlighan Uyghur, qazaq, qirghiz, özbék we tatarlarni qollap, yalghuz kishilik namayishqa chiqqanliqi toghriliq uchurlarmu köpchilikni qattiq hayajanlandurghan idi.

Qérindash ezerbeyjan xelqi wekillirining mushu yéqinda bakudiki xitay elchixanisi aldida sherqiy türkistanning ay-yultuzluq kök bayriqini kötürüp, naraziliq namayishini ötküzgenliki pütkül Uyghur jama'etchilikining diqqet merkizide boldi.

Qazaqistandiki Uyghur pa'aliyetchilirining biri tursun arziyéfning éytishiche, Uyghur élida "Terbiyilesh lagérli" ri qurulghandin buyan deslepte peqet türkiye xelqi Uyghurlarni her jehettin qollighan bolsa, kéyinki waqitlarda amérika dölet mejlisining "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ni qobul qilishi bilen pütkül dunyada Uyghurlargha nisbeten köz qarash özgirip, ularni qollaydighanlarning sépi barghanséri ösmektiken.

Tursun hajim arziyéf mundaq dédi: "Hindonéziye paytexti jakarta shehiridiki xitay elchixanisi aldida chong namayish boldi. Buningdin kéyin kuweyt parlaménti ezalirimu bizni qollidi. Yawropa parlaméntimu bizge yan bésiwatidu. Hetta xongkongdiki yashlarmu bizning bayriqimizni kötürüp, shu'alarni towlap, heriket qiliwatidu."

Tursun arziyéf yene Uyghurlarning ittipaqliship heriket qilghan teqdirdila lagérlardiki qérindashlirini azad qilishqa, özlirining musteqil dölitini qurushqa mumkinchilik tughulidighanliqini

Bashqa xelqler Uyghurlarni qollawatqan bir peytte qazaqistanliq Uyghurlargha néme qilish kérek?

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan dunya Uyghur qurultiyining qazaqistandiki wekili sedirdin ayupof ependi bu heqte mundaq dédi: "Biz 500 ming Uyghur bolsaq, 500 ming yerdin sözleydighan bolsaq, choqum wetinimiz azad bolidu. Biz qazaqistandek azad memlikette yashawatqandikin, bizge jim turush yarashmaydu. Shuning üchün özimizdinmu heriket bashlinishi kérek."

Sedirdin ayupof yene qazaqistan we bashqimu memliketlerdiki Uyghurlarning Uyghur élida azab chékiwatqan Uyghurlargha birinchi nöwette qérindashliq bolush süpiti bilen da'im héssidashliq bildürüsh lazimliqini, Uyghurlarning shan-shöhritining pul, abroy bilen emes, belki öz xelqige, wetinige bolghan semimiy hörmet hem muhebbet bilen ölchinidighanliqini otturigha qoydi.

Toluq bet