Patrik xelzon: "Uyghurlar uchrawatqan rohiy zerbe we ularning kolléktip xatirisini yoqitish xewpi" (2)

Muxbirimiz irade
2020-06-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Etrapi sim tiken bilen chégrilan'ghan yeslide, qaranchuqsiz qan'ghan Uyghur ösmürlerge xitay medeniyitining tüsini alghan kiyimler kiydürülgen.
Etrapi sim tiken bilen chégrilan'ghan yeslide, qaranchuqsiz qan'ghan Uyghur ösmürlerge xitay medeniyitining tüsini alghan kiyimler kiydürülgen.
Social Media

Shiwétsiyediki upsala uniwérsitétining doktor aspiranti patrik xelzon "Uyghurlar uchrawatqan rohiy zerbe we ularning kolléktip xatirisini yoqitish xewpi" mawzuluq maqaliside nöwette xitay hökümiti Uyghurlargha yürgüzüwatqan basturush we medeniyet qirghinchiliqi siyasetliri sewebidin öz zémini we milliy medeniyiti bilen bolghan rishtisidin ayrilip, uning ornigha kommunizm idé'ologiyeside terbiyelen'gen we xitayche sözleydighan bolup yétiship chiqish xewpige duch kéliwatqan yéngi bir ewlad Uyghurlar heqqidiki endishilirini otturigha qoyghan.

U bizning ziyaritimiz dawamida qilghan sözidimu xuddi maqaliside eskertkinidek, eger xitayning Uyghurlargha Uyghurluqini untuldurushni meqset qilghan siyasetliri mushundaq qattiq dawam qilghan teqdirde Uyghurlarning millet süpitide éghir rohiy zerbige uchraydighanliqi we ularning kolléktip halda xatirisini yoqitidighanliqini agahlandurghanidi.

Patrik xelzon maqaliside Uyghur jem'iyitining serxillirining tutqun qilinish mesilisi üstidimu alahide toxtalghan. U maqaliside xitay hökümiti mejburiy ghayib qiliwetken, lagérgha qamighan kishiler ichide xitaychini intayin yaxshi sözleydighan we xitay kompartiyesining siyasetlirige qarshi chiqip baqmighan yuqiri derijilik Uyghur emeldarliri bolghandin tashqiri yene, tetqiqatchilar, naxshichilar, sha'irlar, karxanichilar we oqughuchilarningmu barliqi, ularning tutqun qilinishigha seweb bolghan ortaq amilning ularning Uyghur tilida sözleydighan yaki yazidighan bolushi we yaki bashqa usullar bilen özlirining medeniyet miraslirini qoghdashqa küch chiqarghanliqida ikenlikini tekitligen.

U maqaliside "Mana mushuning özi bügünki shinjangda 'ikki yüzlük' adem dep belge qoyulush üchün yéterlik bolup qaldi. Ilgiri Uyghur medeniyitining sadasi dep qaralghan kishiler hazir hökümetke qarshi heriket qilish bilen eyiblenmekte" dégen.

Patrik xelzon radiyomizgha qilghan sözide, xitay hökümitining Uyghur ziyaliylirigha zerbe bérishtiki seweb üstide toxtilip mundaq dédi: "Chünki bu kishiler Uyghur tili we medeniyitining bayanatchiliri, uning qoghdighuchisi we tereqqiyatini ilgiri sürgüchilerdur. Xitay hökümitining hazirqi siyasiti del Uyghur tili we medeniyitini yoqitish bolghanliqtin xitay hökümiti aldi bilen bu kishilerni yoqitishimiz kérek, dep oylidi. Bu bir aldin pilanlan'ghan siyaset, hergizmu tasadipiyliq emes"

Patrik xelzon maqalisidimu rahile dawut qatarliq Uyghur ziyaliyliri uchrighan bu ziyankeshlikni qandaqtur "Teqdir" emes halbuki xitayning Uyghur xelqini jimiqturushtiki pilanliq istratégiyesi, dep eskertken.

U mushundaq jiddiy bir peytte, chet'ellerdiki Uyghurlarning öz medeniyitini qoghdap qélish üchün qolidin kélishiche tirishchanliq körsitiwatqanliqini tekitligen we mushu jehette dunyaning herqaysi döletliride yashawatqan Uyghurlar qiliwatqan kitab neshr qildurush, balilar zhurnili chiqirish, medeniyet merkizi qurush, Uyghur muzika ansambili qurushtek heriketlerni birmu-bir tilgha élip ötken.

U bizge dégen sözide xelq'ara jem'iyetning Uyghurlargha qilalaydighan yardimi üstide toxtilip: "Eng muhimi, Uyghurlar mesilisini sözleshtin toxtap qalmasliqimiz kérek. Etrapimizgha qarighinimizda her küni bir yéngi mesile chiqip, dunya kün tertipining téz sür'et bilen özgiriwatqanliqini körüp turuptimiz. Ötkende kün tertipimiz korona wirus bolghanidi. Emdilikte mana umu untulup ketti. Emma biz Uyghur mesilisini untuldurmasliqimiz kérek. Dawamliq uni kün tertipke ekélish üchün hemmeylen tirishchanliq körsitishimiz kérek".

Patrik xelzon maqaliside körsitishiche, shiwétsiyediki étnografiye muzéyigha oxshash muzéylarda we arxiplarda Uyghurlargha a'it nurghun resimlik matériyallar, günnar yarring qolyazmiliri toplimi qatarliq qolyazmilar, étnografiye toplimi qatarliqlar, shundaqla yene eyni yillarda Uyghur élige barghan missi'onérlar we bashqa sayahetchiler yazghan kündilik xatire we kitablar saqlinip qalghan bolup, hazir öz kimlikini qoghdap qélish üchün tirishchanliq körsitiwatqan Uyghurlar üchün shiwétsiye muzéylirida saqlinip qalghan bu matériyallarning ehmiyiti téximu zorayghaniken.

U maqaliside bu arxiplarning ehmiyitini tekitlep:

"Dunyadiki bashqa basturulghan we mustemlike qilin'ghan kishilerge oxshash, kéyinki ewlad Uyghurlarning kolléktip xatirisini yoqitish xewipi bar. Uyghur wetinide yüz bériwatqan ishlardin élip éytqanda, Uyghurlarning shiwétsiye arxiplirida saqliniwatqan bu matériyallargha érishishining qulaylishishi Uyghur xelqi üchün ghayet zor qimmetke ige bolghan kichik qedemlerning biri. Chünki u Uyghurlarni yiltizi, tarixi, tili we medeniyitige élip baridu." dégen.

Toluq bet