Қазақистан уйғурлири әдәбият фестивали өткүзди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2020-05-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур тили вә әдәбияти муәллимлириниң 2-районлуқ илмий муһакимә йиғини қатнашқучилар хатирә сүрәттә. 2014-Йили 26-апрел, алмата.
Уйғур тили вә әдәбияти муәллимлириниң 2-районлуқ илмий муһакимә йиғини қатнашқучилар хатирә сүрәттә. 2014-Йили 26-апрел, алмата.
RFA/Oyghan

Қазақистандики уйғурларниң миллий өрп-адәтлири, сәнити, мәдәнийити, әдәбиятини сақлап қелиш вә уларни тәрғиб қилишта ана тилиниң муһим рол ойнайдиғанлиқиға алаһидә әһмийәт берилип келиватқанлиқи мәлум. Бу җәһәттә мәмликәтниң асасән алмута шәһири вә алмута вилайитигә җайлашқан уйғур тиллиқ мәктәпләр, шундақла һәр хил уйғур тәшкилатлири түрлүк паалийәтләрни өткүзүп кәлгәниди.

Бу йили дуняға тариған корона вируси сәвәбидин қазақистанда пәвқуладдә һаләт һәмдә карантин тәртипи елан қилинған болсиму, уйғурлар бар мумкинчиликләрдин пайдилинип, әһвали еғир аилиләргә, иккинчи дуня уруши, йәни совет-герман уруши қатнашқучилириға, тәбиий апәт йүз бәргән йәрләргә маддий ярдәм беришкә охшаш паалийәтләрни өткүзүп кәлмәктә. Йеқинда болса, мәктәп оқуғучилири арисида атақлиқ шаир абдумеҗит дөләтофниң хатирисигә беғишланған җумһурийәтлик «баһар қайтиду» әдәбият фестивали болуп өтти.

Фестивални тәшкиллигән «уйғур мәктәплирини қоллаш фонди» ниң мудири, доктор алимҗан һәмрайеф әпәндиниң пикричә, болупму 2000-йиллардин башлап қазақистан уйғурлириниң миллий маарипи, әдәбияти көплигән өзгиришләргә хирисларға дуч кәлгән икән. У бу йөнилишләрдә пәйда болған мәсилиләрни һәл қилиш мәқситидә «уйғур мәктәплирини қоллаш фонди» ни тәшкиллигәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: «мәқсәт икки йөнилиштә елип берилди. Биринчиси, миллий әдәбиятимизни җанландуруш. Иккинчи, миллий маариптики мәсилиләр, хирислар, уларниң йешиш йоллири. Мушу икки йөнилиштә җанлиқ паалийәт елип бериватқинимизға 10 йил болди. Бу йили 7 йил болди әмгәкчиқазақ наһийәси уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи билән һәмкарлиқта көрүнәрлик шаиримиз абдумеҗит дөләтоф намидики ‹баһар қайтиду' фестивалини тәшкил қилғинимизға. Бу фестивал күндин-күнгә күчийип, аммиви бир мәдәний һәрикәткә айланди. Фестивал асасида йәнә икки йөнилиштә иш елип бериватимиз. Биринчи, өз иҗадийити бойичә талантлиқ оқуғучиларни издәп тепиш. Иккинчи әдиблиримизниң әсәрлирини оқуш.»

Алимҗан һәмрайеф бүгүнки күнгичә мәзкур фестивалға омумән 500 дин ошуқ, һәр йили болса, 50-60 әтрапида мәктәп оқуғучисиниң қатнишидиғанлиқини, шуларниң ичидин 10 балиниң таллинип, һәр хил мукапатларға тәқдирлинидиғанлиқини билдүрди. Мәмликәттә елан қилинған карантин сәвәбидин бу йилқи фестивал тор арқилиқ өткәникән.

Алимҗан һәмрайеф йәнә мундақ деди: «биз 20-әсирдә ана диярида болсун, чоң зиялийларни тартқан мәдәний қирғинчилиқларға учриған хәлқ сүпитидә қайтидин өз мәдәнийитимизгә варислиқ қилиш мәсилиси наһайити чоң муәмма болуп турмақта. Биз он әсир җушқун раваҗланған миллий әдәбият нәмунилирини техичә чоңқур оқуп, билим кетәлмәйватимиз. Бу миллий мәдәнийитимизниң түп асасидин өзгиришигә сәвәбчи болуватқан амил, хирис дәп қараймән. Һазир өз миллитиниң йилтизиға қайтип келиш, тәтқиқ қилиш җәрянлири күчәйди. ‹Уйғур мәктәплирини қоллаш фонди'му мушу җәрянда өз паалийитини давамлаштурмақта.»

Алимҗан һәмрайефниң ейтишичә, фонд паалийитини һәртәрәплимә қоллап-қуввәтләштә алмута вилайитиниң әмгәкчиқазақ наһийәлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи, җумһурийәтлик уйғур етно-мәдәнийәт мәркизи йенидики «җанан» фонди, алмута шәһәрлик уйғур мәдәнийәт мәркизи, шундақла көплигән зиялийлар алаһидә көзгә көрүнгән икән. У бу йили уюштурулған «баһар қайтиду» әдәбият фестивалиниң икки чоң мурасим һарписида, йәни дуня уйғурлириниң мәдәнийәт йили һәмдә беларусийәдә елан қилинған қазақистан уйғур әдәбияти йили һарписида өткәнликини билдүрди.

Радийомиз зияритини қобул қилған филологийә пәнлириниң кандидат доктори, шаирә шаирәм баратова ханим һәр қандақ милләт үчүн униң ана тилиниң биринчи орунда туридиғанлиқини тәкитләп, мундақ деди: «қазақистанда уйғур вә башқиму милләтләр үчүн өз тилини, мәдәнийитини, өрп-адәтлирини сақлаш вә тәрғиб қилиши үчүн барлиқ мумкинчиликләр мәвҗут. Бу һәқтә елимизниң асасий қанунидиму ейтилған. Уйғурларни алидиған болсақ, 60 тин ошуқ мәктәпләрдә пәрзәнтлиримиз ана тилида билим еливатиду, уйғур тилида гезитлиримиз, журналлиримиз, мәктәплиримиз үчүн оқуш қораллири, әдәбий әсәрлиримиз чиқиватиду, академийәлик уйғур тиятири ишләватиду, қазақистан язғучилар иттипақида уйғур әдәбияти кеңиши паалийәт елип бериватиду. Мушуниң барлиқини ана тилимизни сақлап қеливатқанлиқидин дәп билимән. Сәвәби ана тилисиз сәнәтниңму, әдәбиятниңму, мәдәнийәтниңму раваҗлиниши, бир милләтниң милләт сүпитидә сақлинип қелишиму мумкин әмәс.»

Радийомиз зияритини қобул қилған алмута шәһири мурат һәмрайеф намидики оттура мәктәпниң уйғур әдәбияти муәллими, филологийә пәнлириниң кандидат доктори һакимҗан һәмрайеф әпәнди мундақ деди: «қазақистандики уйғур мәктәплири вә айрим тәшкилатлар тәрипидин уюштурулуватқан көплигән сәнәт вә әдәбият фестиваллирида уйғур әдәбиятиниң классик вә заманиви вәкиллириниң, шу җүмлидин тарихий вәтинимиздә иҗад қилған көплигән шаир вә язғучилар әсәрлириниң тәрғиб қилинип келиватқанлиқи яхши мәлум. Буниңдин ташқири, уйғур мәктәплири үчүн нәшр қилиниватқан оқуш қораллириға қазақистан уйғур әдиблиридин ташқири уйғур дияридики атақлиқ шаир-язғучилиримизниң иҗадийәтлири киргүзүлгән. Шу сәвәбтин оқуғучилиримиз тарихий вәтинимиздики уйғур әдәбияти һәққидә мәлум дәриҗидә мәлумат алалайду. Шундақла хәлқ арисида тәрғиб қилиш мәқситидә уларниң әсәрлирини қайта нәшр қилишқиму әһмийәт бериливатқанлиқини ейтиш керәк. Бу йәрдә чиқиватқан уйғур тилидики гезит-журналларда, айрим топламларда уларниң әсәрлири пат-пат елан қилинип туриду. Демәк асасий әдәбият хәзинилиримиз топланған тарихий вәтинимиз билән алақимиз үзүлмәй келиватиду.»

Игилишимизчә, һазир қазақистанда уйғур балилири 60 тин ошуқ мәктәпләрдә ана тилида билим еливатқан болуп, уларниң омумий сани 15 миңдин ашидикән. Бәзи мутәхәссисләр рәсмий мәлуматлар бойичә 250 миңға йеқин, аһалә арисида таралған мәлуматлар бойичә 500 миң әтрапида уйғур яшаватқан қазақистанда бу көрсәткүчниң төвән икәнликини илгири сүрмәктикән. Уйғурлар зич олтурақлашқан бәзи йеза-мәһәллиләрдә уйғур тилида оқуватқан балилар саниниң кемийип кетиши уйғур җамаәтчиликини биарам қиливатқан җиддий мәсилиләрниң бири болуп, җәмийәтлик тәшкилатлар, юрт актиплири, зиялийлар бу йөнилиштә аһалә арисида тәшвиқ-тәрғиб ишлирини тохтимай йүргүзүп кәлмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт