Д у қ: «тәрҗиман мәсилиси тайландниң 2 уйғур гумандарниң адил сотлинишиға хәвп йәткүзиду»

Мухбиримиз әркин
2016-11-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Адам қарадағ» дегән намдики түрк паспорти билән тайландқа киргән билал муһәммәд(солдин үчинчи) билән мирәли йүсүф(иккинчи рәт оңдин биринчи) тайланд һәрбий сотқа елип келингән көрүнүш. 2016-Йили 16-феврал, баңкок.
«Адам қарадағ» дегән намдики түрк паспорти билән тайландқа киргән билал муһәммәд(солдин үчинчи) билән мирәли йүсүф(иккинчи рәт оңдин биринчи) тайланд һәрбий сотқа елип келингән көрүнүш. 2016-Йили 16-феврал, баңкок.
AFP

Баңкок ераван бутханисидики партлаш вәқәсиниң 2 нәпәр уйғур гумандари мирәли йүсүп билән адам қарадағ яки билал муһәммәт 15‏-ноябир пут, қоли кишәнләнгән һалда баңкоктики тайланд һәрбий сотиға елип келингән.

Бу, 2015‏-йили 17‏-авғуст йүз бәргән баңкок буддист ибадәтханиси - ераван бутханисидики партлашқа четишлиқ дәп қолға елинған бу икки уйғурниң сотиниң тәрҗиман сәвәблик 3 қетим кечиктүрүлгәндин кейин қайта әслигә келишидур.

Уйғур тутқунларниң бурунқи өзбек тәрҗимани сираҗидин баһадироф бу йил 6‏-айниң башлирида тайланд сақчи даирилири тәрипидин зәһәрлик чекимлик билән әйиблинип қолға елинған. Шуниңдин кейин уйғур тутқунлар тәрҗимансиз қалған.
Бу арида дуня уйғур қурултийи тәрҗиман билән тәминләшни тәклип қилған болсиму, әмма тайланд һөкүмити бу тәклипни рәт қилған иди.

Даириләр сәйшәнбә күнки сотта хитайниң тайландтики әлчиханиси тәминлигән 2 кишини гумандарларға тәрҗиман қилип бекиткән. Билал муһәммәт вә мирәли йүсүп буниңға дәрһал наразилиқ билдүрүп, тәрҗиманни қобул қилмайдиғанлиқини билдүргән болсиму, әмма сотчилар наразилиқни рәт қилған иди.

Бу әһвал дуня уйғур қурултийида сотниң адил һөкүм чиқиришиға нисбәтән җиддий әндишә қозғиди. Д у қ баянатчиси дилшат ришит чаршәнбә күни мухбиримизға бәргән баянатида, сотниң бу даваға адил һөкүм чиқиришида тәрҗиман наһайити муһим рол ойнайдиғанлиқини билдүрүп, «хитай әлчиханисиниң тәрҗиманини ишлитиш улар үчүн хәвплик» деди.

Дилшат ришит мундақ дәйду: «тәрҗиман сотта наһайити муһим ро ойнайду. Бир җүмлини қандақ шәкилдә тәрҗимә қилиш, охшаш мәнини охшимиған шәкилдә тәрҗимә қилса, бу қануни җәһәттә башқа мәнини билдүрүп кетиду. Шуңа, тәрҗиман мәсилиси наһайити муһим. Шуңа, сотниң қанчилик адаләтлик болушида бир соал бәлгиси бар. Әлчихана бәлгилигән тәрҗиманни ишләткән болса, демәк буниң наһайити хәтири болуши мумкин.
Уларниң (әсли) тәрҗиман таллаш һоқуқи болуши керәк. Әмма тайланд һөкүмити уларниң шундақ һоқуқини йоқ қилған.»

Биз тайландниң вашингтонда турушлуқ әлчиханисиға телефон қилип, д у қ ниң пикригә қандақ инкас қайтуридиғанлиқини соридуқ. Лекин әлчиханиниң ахбарат әмәлдари, һазир бу делониң сотлиниватқанлиқини, бу әһвалда өзлириниң униңға пикир берәлмәйдиғанлиқини билдүрди.

Әлчихана әмәлдари: «тәрҗиман мәсилисидә биз униңға пикир билдүрәләйдиған әһвалда дәп қаримаймән. Чүнки, бу әдлийә мәсилә. Шуша, биз буниңға позитсийә билдүрсәк болмайду, кәчүрисиз. Униң үстигә тәрҗиманлиқ мәсилиси бизниң әлчиханиниң даирисидики мәсилә әмәс. Буниң үчүн кәчүрүм сораймән. Бу мәсилисини сорап бирқанчәйлән телефон қилған, әмма биз һәммисини рәт қилдуқ» деди.

У йәнә «кәчүрисиз, мән буниңдин артуқ бир нәрсә дейәлмәймән» дәп көрсәтти.

Сәйшәнбә күнки сотта, мирәли йүсүп билән билал муһәммәт, хитай һөкүмитиниң уйғурларни һөрмәт қилмайдиғанлиқини билдүргән. Әмма сотчилар тәрҗиманниң тәрәпдар икәнликигә һечқандақ дәлил йоқлуқини, илгири уларға хитай әлчиханисидин тәрҗиман чақиридиғанлиқини ейтқан болсиму, әмма уларниң буниңға наразилиқ билдүрмигәнликини илгири сүрүп, тәрҗиманлиқниң давамлишидиғанлиқини билдүргән.

Түркийәдә олтурушлуқ уйғур паалийәтчи абдуқадир түмтүрк шәрқий җәнуби асиядики уйғур мусапирлириға ярдәм қилип кәлгән шәхсләрниң бири. Униң қаришичә, ераван бутханисидики партлашниң уйғурларға артип қоюлушиниң өзи гуманлиқ мәсилә. У, тайланд даирилириниң дәрһал тәрҗиманни алмаштуруши керәкликини билдүрди.

Абдуқадир түмтүрк мундақ дәйду: «сиясәттин мустәсна, сиясәттин айрим бир һаләттә сотқа чиқирилип сотлиништин илгири, хитай әлчиханисиниң мәхсус хитайдин әкәлгән икки тәрҗиман арқилиқ сот елип берилиши чоң соал елип келиду. У болсиму, бу қериндашлиримизниң хитайда билинип кәлгән шәрқий түркистан зулумидин қечип кәлгән муһаҗирлар икәнлики ениқ. Әмма буларға тәрҗиманлиқ қилидиған кишиләрниң хитай әлчиханиси арқилиқ нәтиҗиси өзиниң мәнпәәтигә маңидиған (бу һәрикити), бу иккийлән биләнла пүтмәй, дунядики пүтүн муһаҗир уйғурларни хәлқара террорчи, яман кишиләр, дәп көрсәтмәкчи болған бир оюн.

Тайландтики йәрлик һөкүмәт вақитни өткүзмәй дәрһал хитай әлчиханисидин тәклип қилған икки тәрҗиманни рәт қилиши керәк.»

Абдуқадир түмтүрк йәнә, әгәр тайланд һөкүмитигә тәрҗиман керәк болса, уйғур тәшкилатлириниң биваситә яки б д т арқилиқ битәрәп тәрҗиманларни тепип беришкә тәйяр икәнликини билдүрди.

Абдуқадир түмтүрк: «тайланд һөкүмити бу икки балиниң мәзлумлиқини билип туруп, хитай әлчиханисидин кәлгән мәқсәтлик, вәзипилик, һечбир инсан, һечбир уйғур тәшкилати, һәтта хәлқара соттиму қобул қилинмайдиған һаләттә ‹җигәрни мүшүкниң алдиға қоюп бәрмәслики' керәк. Чүнки, бу оюн әмәс, инсан һаяти. Бу иккийләнни елип кәтсә немә болиду, буниңдин кейин, 60-65 кә йетип қалған нурғун түрмиләрдә тутуп турулуватқан қериндашлиримизниң үмиди төвәнләйду. Хитай бурунқиға охшаш мәһкумларни тутуп қоғдайдиған адәмләрни йәнә пулға сетивелип, оюн қилип, улар турған зинданға қараңғуда бесип кирип, дәпсәндә, һақарәт қилип, йәнә буларға зәхмә бериши мумкин. Шуңа, хитай әлчиханисидин кәлгән тәрҗиманни биз етирап қилмаймиз. Болса, биз, б д т вә аммиви тәшкилатлар болуп өзимиз мақул көргән 2-3 тәрҗиманни таллаймиз, десә, мана буниңға биз тәшна. Мана буниңға биз лилла сөзләп, һәм уяқтики ишниң һекайисини, һәм у балиларниң баянлирини сотқа очуқ-ашкара баян қилалаймиз» деди.

Мирәли йүсүп билән билал муһәммәт қораллиқ һуҗум қилиш, қәстән адәм өлтүрүш қатарлиқ 10 хил җинайәт билән әйибләнгән. Лекин, иккийлән ераван бутханисидики партлаш билән алақиси барлиқини рәт қилип, илгирики иқрарлириниң еғир қийин-қистақ астида елинғанлиқини билдүргән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт