Amérikidiki shirketning xotendiki yighiwélish lagérida ishlen'gen kiyimlerni sétishi qattiq tenqidke uchridi

Muxbirimiz erkin
2018-12-18
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur rayonidiki xitayning 13-déwiziyesi "Terbiyelesh lagéri" ning aldi derwazisi. 2017-Yili aldinqi yérim yili, qumul.
Uyghur rayonidiki xitayning 13-déwiziyesi "Terbiyelesh lagéri" ning aldi derwazisi. 2017-Yili aldinqi yérim yili, qumul.
BITTER WINTER

Amérika tashqi soda qanunida her qandaq bir shirketning türme yaki jaza lagérlirida kishilerni mejburiy emgekke sélish arqiliq ishlepchiqarghan mehsulatlirini import qilip, amérika bazirigha sélishi qattiq cheklen'gen. Nöwette amérikidiki bajér tenterbiye kiyimliri shirkiti xitayning "Teyda kiyim-kéchek hessidarliq cheklik shirkiti" xotendiki yighiwélish lAgérlirida tesis qilghan kiyim-kéchek zawutining mehsulatlirini import qilip, bu qanun'gha xilapliq qilish bilen eyiblenmekte.

"Nyu-york waqti" géziti 17‏-dékabir künidiki xewiride, xitayning Uyghur rayonidiki lagérlarda yaki lagérning yénida zawut qurup, lagérdiki tutqunlarni mejburiy emgekke séliwatqanliqi, "Teyda kiyim-kéchek shirkiti" ene shu karxanilarning biri ikenlikini, bajér shirkiti "Teyda" ning xotendiki bir lagérda qurulghan zawutining mehsulatlirini import qilip, amérika bazirigha salghanliqini ilgiri sürgen idi.

Bu mesile amérika dölet mejlisining bezi ezaliri "Uyghur kishilik hoquq qanun layihesi" ni otturigha qoyup, prézidént tramp hökümitini Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichilikige ishtirak qiliwatqan emeldarlarni we ulargha hemdemde boluwatqan shirketlerni jazalashni telep qiliwatqan mezgilde ashkarilandi. Bezi kishilik hoquq teshkilatlirining ilgiri sürüshiche, xelq'ara shirketlerning Uyghur rayonidiki hadisiler bilen munasiwiti yoq bolsimu, emma ularning mal bilen teminlesh menbe'esini qattiq sürüshtürüsh mejburiyiti bar iken.

Kishilik hoquq közitish teshkilati xitay bölümining diréktori sofiye richardson mundaq dédi: "Shinjangdiki mejburiy emgekke sélishqa da'ir bu yéngi hadisining intayin muhim ikki halqisi bar. Birinchisi, shinjangdiki da'irilerning kishilerni xalighanche tutqun qilip mejburiy emgekke sélishi heyran qalarliq emes. Bu xitayda uzundin béri mewjut bolup kelgen bir xil taktika we késellik. Lékin buning ikkinchi muhim halqisi, shinjangda yüz bériwatqan ishlar bilen xelq'ara shirketlerning ré'al bir munasiwiti yoq. Bu yerdiki so'al bashqa shirketlerdek bezi xelq'ara shirketler ürümchide ishxana achtimu-achmidimu, dégen mesile emes. Biraq, kishiler xalighanche tutqun qilinip, xelq'ara shirketlerge mehsulat ishlepchiqirish telep qilin'ghan bolsa, bu shirketlerning mal bilen teminlinish menbesini tekshürüp, uninggha diqqet qilish, jawabkarliqni sürüshtürüsh jehetlerde uning jiddiy we alahide mejburiyiti bar".

Bajér tenterbiye kiyimlirining mehsulati amérikining her qaysi jayliridiki uniwérsitét, tenterbiye kulublirida keng sétilidu. Bu mehsulatlarning qaysisining lagérlarda ishlepchiqirilghanliqini ayrish mumkin bolmisimu, emma uning qismen mehsulatlirining lagérlarda ishlepchiqirilghanliqi melum. Amérikidiki adwokat, Uyghur kishilik hoquq qurulushining re'isi nuri türkel amérika shirketlirining herikiti uning tashqi soda qanunigha bérip taqashqanliqini bildürdi.

Nuri türkel: "Amérikining shirketliri bu ishning bundaq chongiyip kétishini burun hés qilmighan bolushi mumkin. Bu bir teripi, ikkinchidin, bu mesilining qanun'gha taqiship, amérikining éksport-import qanunigha dexli-teruz bolidighan yerge kélip qélishinimu ular kütmigen bolushi mumkin. Chünki, tijaret dunyasida bezi waqitlarda körgenni körmeske séliwalidighan, bilgenni bilmeske séliwalidighan ish bar. . . . . . . Shuning üchün hazir amérikida nyu-york waqti gézitide chiqqan maqalidiki mikkénzéy bolsun yaki bashqa shirketler bolsun, bular özini bir tekshüridighan, ürküydighan, chöchüydighan haletke keldi, dep oylaymen."

Nuri türkelning bildürüshiche, hazir Uyghur aptonom rayonida tijaret qiliwatqan 500 dek amérika shirkiti bar iken. U, bu shirketlerning kim bilen tijaret qiliwatqanliqigha diqqet qilishi kéreklikini bildürdi.

Nuri türkel: "Tashqi siyaset zhurnilining yéqinda élan qilghan bir maqaliside ashkarilinishiche, sherqiy türkistanda tijaret qiliwatqan 500 din artuq amérika shirkiti bar iken. Ularning beziliri sayahetke, beziliri ishlepchiqirishqa, beziliri bixeterlik eslihelirini tesis qilish, yéngilash ishlirigha munasiwetlik dégendek. Eger amérikining dölet ichide tizimlatqan bu shirketler eger bilip-bilmey xitayning lagérlardiki qanunsiz emgekke érishishtek ishlargha chétilip qalsa, amérika tashqi soda qanunining jazasigha uchraydighan weziyetke duch kélidu. Shuning üchün amérikining shirketliri jazagha uchrap qalmasliqi üchün özlirining kimler bilen néme tijaret qiliwatqanliqini, amérikigha import qiliwatqan mallirining menbesini, qandaq emgek küchi we qandaq shara'itta ishlepchiqiriwatqanliqini tekshürüshi kérek".

Halbuki kishilik hoquq közitish teshkilatidiki sofiye richardsonning qarishiche, Uyghur rayonida yüz bériwatqan hadisiler xelq'ara jem'iyetning derhal heriket qollinishini telep qilmaqta iken. Lékin, u hazirgha qeder tenqidlerning boluwatqanliqini, emma emeliy bir tedbir élinmighanliqini bildürdi.

Sofiye richardson mundaq deydu: "Nurghun hökümetler hazirgha qeder bezi toghra sözlerni qilghan bolsimu, lékin héchkim emeliy bir tedbir qollan'ghini yoq. Biz xelq'ara bir ittipaqning qurulghanliqini téxi körüp baqmiduq. Biz téxi xelq'ara tekshürüsh guruppisi qurulghanliqigha shahit bolmiduq. Shundaqla biz téxi hökümetlerning b d t kishilik hoquq aliy komissarini qollap, uning Uyghur rayonida tekshürüsh élip bérish chaqiriqigha hemdemde bolghanliqini tuymiduq. Hazirgha qeder hökümetlerning dégen sözi heriketke aylanmidi. Eger béyjing özi hés qilghudek bir bésimgha uchrimighuche özining herikitini özgertmeydu".

Xotendiki yerlik axbarat wasitilirining ilgiri bergen xewiride ashkarilinishiche, bajér shirkitining bazar ishlirigha mes'ul diréktori giniy gaswént bu yil 2‏-ayda teyda shirkitining xotendiki zawutlirini ziyaret qilghan. Xitay taratqulirida giniy gaswéntning "Men xoten xelqining bek dostane, güzel, qizghin we emgekchanliqigha heyran qaldim. Men ishinimenki, bizning hemkarliqimiz barghanséri zoriyidu" dégenliki ilgiri sürülgen. Xewerde qeyt qilinishiche, shu qétim teyda shirkiti murasim ötküzüp, tunji türkümde qimmiti 400 ming dollarliq 150 ming tal kiyimni xelq'ara bazargha yollighan iken.

Biz seyshenbe küni bajér shirkitige téléfon qilip, ularning inkasini élishqa tirishqan bolsaqmu, biraq téléfonimizgha jawab bermidi. Emma mezkur shirketning ijra'iye diréktori jon anton 17‏-dékabir küni twétirda bayanat élan qilip, xotendiki teyda we uninggha alaqidar shirketlerning mehsulatini import qilishni derhal toxtatqanliqini élan qilghan. U: "Bizning bir pirsent hetta uningdin az mehsulatimiz xoten teyda shirkitidin import qilin'ghan. Biz bu shirkettin alghan héchqandaq bir mehsulatimizni xéridarlirimizgha satmaymiz" dégen.

Toluq bet