Ürümchi da'iriliri chet'ellerde turup xitaydin pénsiye ma'ashi éliwatqanlarni tekshürüp békitken

Muxbirimiz gülchéhre
2019-08-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Firansuz tilidiki axbarat wasitilirige bayanatlar bérip, anisini gülbahar xanim(soldin ikkinchi)ni lagérdin qutuldurush üchün heriket qiliwatqan gülxumar xatiwaji(solda) dadisi abdukérim we singlisi bilen.
Firansuz tilidiki axbarat wasitilirige bayanatlar bérip, anisini gülbahar xanim(soldin ikkinchi)ni lagérdin qutuldurush üchün heriket qiliwatqan gülxumar xatiwaji(solda) dadisi abdukérim we singlisi bilen.
Gülxumar teminligen

Ürümchi xelq hökümitining torida tarqitilghan jiddiy uqturushqa qarighanda, da'irilerning ikki ay dawam qilghan dem élishqa chiqqan xadimlarning asasliq ehwalini tekshürüp békitish xizmiti 31-iyulda axirlashqan. Uqturushta möhlet ichide tégishlik resmiyetlirini ötimigen chet'elge chiqip olturaqlashqan pénsiyonéwrlarning ma'ashining toxtitilidighanliqi élan qilin'ghan. Bu chet'ellerdiki xitay hökümiti bilen menpe'et baghlinishi üzülmigen Uyghurlarning axirqi tallashqa duch kelgenlikidin dérek bermekte.

Ürümchi sheherlik xelq hökümiti torida 25-iyul tarqitilghan jiddiy uqturush, "Ürümchidiki dem élishqa chiqqan xadimlar diqqet! hökümetning pénsiyonérlarning asasliq ehwalini tekshürüp békitish xizmiti üchün uchurini bermigenler, bu ayning axiridin bashlap pénsiye ma'ashining tarqitilishigha tesir qilidu" dégen agahlandurush bilen bashlan'ghan. Mezkur uqturushtin melum bolushiche, xitay hökümitining ijtima'iy parawanliq bashqurush tarmaqlirining bir tutash orunlashturushi bilen, dem élishqa chiqqanlarning asasliq ehwalini tekshürüp békitish xizmiti, bu yil 1-iyundin tartip, ürümchidiki her qaysi mehelle bashqurush komitétlirida bir tutash bashlan'ghan bolup, tekshürüp békitishning axirqi möhliti 7-ayning 31-ghiche qilip békitilgen iken.

Da'irilerning bu qétimqi tekshürüp békitish xizmiti yene chet'ellerge chiqip olturaqliship qalghan pénsiyonérlarning ehwalini éniqlashni meqset qilghan bolup, uqturushning axirida chet'ellerge köchüp chiqip yashawatqan pénsiyonérlarning békitilgen möhlet ichide tekshürüsh xizmitige qatnashmighanlirining pénsiye ma'ashining kéyinki aydin bashlap toxtitilidighanliqi uqturulghan.

Xitayning Uyghur aptonom rayonidiki hökümet torliridin ashkarilan'ghan uchurlardin, xitay da'irilirining 12-besh yilliq xizmet pilanining rohigha asasen, "Uyghur élidin chet'ellerge chiqip ketkenlerning asasiy ehwalini igilesh" ni mexsus chong xizmetler qatarida békitkenliki we 2012-yilidin étibaren bu xil xizmetlerni dawamlashturup kelgenliki melum. Metbu'at uchurliri we inkaslardin melum bolushiche, hökümet da'iriliri 2016-yili-1 ayning-1 künidin bashlap bu xizmetni téximu konkrétlashturup, Uyghur aptonom rayoni miqyasi boyiche nopus tekshürüsh, tizimlash xizmiti élip bérip, uchurlarni retlep, bahalap istatéstika qilghan we hazir hetta yüz tonush téxnikisini öz ichige alghan sistémilashqan uchur ambiri qurghan.

Xitay hökümiti ilgiri bir qanche qétim muhajirlar yighini échip, Uyghur élidin chet'ellerge kétip yashawatqan kishilerge qaritilghan wetenperwerlik xizmetlirini kücheytishni tekitligenidi.

Melum bolushiche, xitay hökümitining chet'ellerdiki Uyghurlargha qaratqan tekshürüsh hetta nazaret heriketlirini lagérlarni qurghandin buyan yenimu ilgirilep kücheytken bolup, 2017-we-2018 yilliri, chet'ellerge chiqip ketken pénsiyediki Uyghurlar we bashqilarning qaytip kélip pénsiye resmiyetlirini toluqlap ötüshige da'ir uqturushlarnimu tarqatqan. Lékin, shu seweblik chet'ellerdin Uyghur diyarigha qaytqan Uyghurlarning shu ketkenche pasporti tartiwélinip, lagérlargha qamalghanliqimu pash bolghanidi.

Firansiyede yoldishi we ikki qizi bilen yashawatqan gülbahar xanim 2016-yili 11-ayda pénsiye ma'ashigha munasiwetlik ishlarni béjirish üchün, qarimaygha qaytqiniche qaytip kelmigen. Gülbahar xanimning qolidiki xitay pasporti musadire qilinip, u lagérgha qamalghan. Bu weqe uning chong qizi gülxumarning anisini qutquzush üchün axbarat wasitilirige ashkarilishi bilen pash qilin'ghanidi.

Xitayning bu nöwet chet'ellerdiki Uyghur diyaridin chiqip ketken pénsiyonérlargha melum möhlet ichide özlirining ehwalini melum qilmighanda, pénsiye ma'ashidin ayrilip qalidighanliqini agahlandurushi, chet'ellerdiki Uyghurlarda oxshimighan inkaslarni peyda qildi. Chünki, igilinishiche, yéqinqi yillardin buyan chet'ellerge chiqip yashawatqan Uyghurlar arisida xitaydin pénsiye puli éliwatqanlarningmu barliqi melum.

Türkiyediki sherqiy türkistan teshkilatlar birlikining re'isi hidayetulla oghuzxan bu heqte köz qarashlirini bayan qilip: "Eger Uyghurlar milyonlap lagérlargha qamalghan, Uyghurlar xitay hökümiti bilen tamamen chégra ayrishqa toghra kelgen mushundaq bir jiddiy weziyette yenila shexsiy menpe'etliridin kéchelmey azghine pénsiye ma'ashi yaki bashqa iqtisadiy menpe'eti seweblik xitayning qilmishlirini eyiblimeslik bekmu échinishliq shundaqla bu millitige qilin'ghan xiyanet dep qaraymen" dédi.

Kanada sherqiy türkistan jem'iyitining re'isi tuyghun abduweli ependi, chet'ellerde turup hazirghiche xitaydin pénsiye ma'ashi éliwatqan we xitaydin ümid kütüwatqan bir qisim Uyghurlarning yillardin buyan Uyghur teshkilatliridin yiraq turup kelgenliki tekitlidi. U, xitay hökümitining bu uqturushining lagérlar mesilisi partlighandin kéyinmu yenila pénsiye ma'ashidin kéchelmey hetta öziningmu lagérgha qamalghan a'ile ezalirighimu ige chiqalmay sükütte turuwatqanlarning oyghinishigha seweb bolsa, buni yaxshi burulush dep qaraydighanliqini otturigha qoydi.

Amérika Uyghur birlikining re'isi ilshat hesen ependining qarishiche, xitay hökümiti chet'ellerde yashawatqan pénsiyediki Uyghurlarning pénsiye ma'ashini melum shertler bilen béridu. Eger chet'ellerge chiqip yashawatqan Uyghurlar ichide, siyasiy panahliq tilep turupmu yenila xitaydin menpe'etliniwatqan bolsa u Uyghurlarning chet'ellerdiki siyasiy panahliq ishlirigha tesir yetküzüpla qalmay, Uyghurlar ichidimu bölünüsh we ixtilaplar peyda qilishi mumkin. Ilshat ependi yene xitay bezi Uyghurlargha pul bérip yaki yol bérip özining Uyghurlargha qaratqan siyasetlirini dunyagha aqlap körsitish üchünmu bularni qollinish éhtimalimu bar dep qaraydiken.

Toluq bet