Мутәхәссисләр хитайниң орган оғрилиқиға бағланғанларни җазалашни тәләп қилди

Мухбиримиз гүлчеһрә
2020-03-11
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка дөләт мәҗлисидә ечилған «хитайда давамлишиватқан адәм ички әзалири оғрилиқи вә униң испатлири» темисидики муһакимә йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 10-март, вашингтон.
Америка дөләт мәҗлисидә ечилған «хитайда давамлишиватқан адәм ички әзалири оғрилиқи вә униң испатлири» темисидики муһакимә йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 10-март, вашингтон.
RFA/Gülchéhre

10-Март күни, америка пайтәхти вашингтонға җайлашқан америка дөләт мәҗлисидә, хитайдики мәҗбурий адәм ички әзалирини көчүрүшни ахирлаштуруш хәлқара бирләшмиси, коммунизмниң зиянкәшликигә учриғанлар хатирә фонди, уйғур кишилик һоқуқ қурулушидин ибарәт 3 хәлқаралиқ тәшкилат бирлишип орунлаштурған «хитайда давамлишиватқан адәм ички әзалири оғрилиқи вә униң испатлири» темисидики муһакимә йиғини мувәппәқийәтлик ечилди. Йиғинда хитайда қанунсиз вә мәҗбурий орган, йәни адәм ички әзалирини көчүрүшниң давамлишиватқанлиқи тоғрисида испатлар оттуриға қоюлди.

Коммунизмниң зиянкәшликигә учриғанлар фондиниң алақә ишлири мудири кристина олний, хитай тәтқиқати тәшкилатиниң хитайшунас мутәхәссиси етан гутман муһакимигә риясәтчилик қилди.

Алди билән узун йиллардин буян хитайдики қанунсиз адәм ички әзалирини көчүрүш қилмишлирини әйибләштә әң күчлүк пикирини сақлап кәлгән америка авам палатаси қармиқидики ташқи ишлар комитети әзалиридин палата әзаси кристофер симис сөз қилди. У нуқтилиқ қилип «илгири хитай һөкүмити өзиниң түрмидики сиясий җинайәтчиләр вә фалунгоң муритлириниң ички органлирини мәҗбурий еливелиш қилмишини йошуруп вә инкар қилип кәлгән болса, бу һәқтики доклат вә пакитлар алдида ахири 2015-йили ‹биз өлүм җазасиға буйрулған җинайәтчиләрниң ички органлирини елишни рәсмий тохтаттуқ' дәп елан қилиш билән өзиниң чоң ялғанчилиқини ашкарилап қойди. Нөвәттики пакитлар шуни көрситип туруптики, хитай һөкүмитиниң бу рәзиллики вә ялғанчилиқи давамлашмақта» дәп көрсәтти.

Йиғинда коммунизмниң зиянкәшликигә учриғанлар фондиниң хитайшунас тәтқиқатчиси мәттов робертсон, өзиниң башчилиқида әнглийәдики адвокатлар вә кишилик һоқуқни һимайә қилғучилардин тәшкил тапқан «хитай тәтқиқати мунбири» ниң 1-марттики хитайдики қанунсиз орган оғрилиқи вә адәм өлтүрүшкә даир пакитлар тоғрисидики доклати һәққидә қисқичә тонуштуруш бәрди.

Доклатта көрситилишичә «ички әзалар оғрилиқи хитайда 20 йилдин буян давам қилмақта. Нөвәттә болса хитайдики ички әзалар еһтияҗи уйғурлар вә фалунгоң муритлирини нишан қилмақта» дәп көрситилгән. Доклатниң ахирқи хуласә қисмида илгири сүрүлүшичә, 3милйонлиған уйғурлар соланған йиғивелиш лагерлирида, барлиқ тутқунларниң қан вә ген әвришкилириниң елинғанлиқи, омумйүзлүк саламәтлик тәкшүрүлүп, тутқунлар үстидин мәхсус саламәтлик архипи турғузулғанлиқи қатарлиқ нурғун пакитлар хитайниң бу лагерларни «ички әзалар банкиси сүпити» дә қоллиниватқанлиқ еһтималлиқиниң юқирилиқини көрситидиған муһим амиллар икән.

Матев п. Робертсон йиғиндики доклатида «шинҗаңдики кәң көләмлик йиғивелиш лагерлириниң қурулуш сәвәби, хитай дохтурханилирида тез сүрәттә әзаларниң ишлитилиши, лагерлардики уйғурларниң саламәтликини баһалашқа мас келидиған қан тәкшүрүш вә физикилиқ синақларниң омумйүзлүк қилиниватқанлиқи билән асанла айдиңлишиду» деди.

Униң оттуриға қоюшичә, хитайда таҗсиман вируси ямраватқан һазирқи мәзгил улардики адәм әзалириға болған еһтияҗ һәссиләп ашқан бир вақитқа тоғра келидикән. Бундақ әһвалда шүбһисизки техиму көп лагер мәһбуслириниң буниңға қурбанлиқ қилинип кетиши еһтималға бәкму йеқин икән.

Йиғинға алаһидә тәклип билән қатнашқучилардин уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң хәлқара мунасивәт директори луиса грев, хитайдики орган көчүрүшни ахирлаштуруш хәлқара бирләшмисиниң иҗраийә мудири сус хугес, америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң муавин рәиси надин майнза қатарлиқлар хитайдики орган, йәни адәм ички әзалири содисиниң әһвали вә сотсиз өлтүрүшкә тақабил туруш үчүн америкида вә хәлқарада җиддий чарә-тәдбир қоллинишни тәшәббус қилидиған муһим пикирләрни оттуриға қойди.

Йиғинда йәнә фалунгуң мурити вә хитайдики мәҗбурий әмгәк лагериниң һаят шаһити йү миң хитайдики әмгәк лагерлиридики фалунгоңчилар, уйғурлар вә виҗдан мәһбуслириниң қанунсиз ички орган көчүрүшниң қурбани болуватқанлиқи һәққидә испат бәрди. У йәнә өзиниң хитайдики орган көчүрүш оператсийәси қиливатқан дохтурханиларда мәхпий һалда синға алған муһим испатлиқ видийоларни йиғин қатнашқучилар билән ортақлашти.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәтқиқатчиси зубәйрә шәмшидин ханим, хитайниң уйғур елидики йиғивелиш лагеридин қутулуп чиққан лагер шаһити меһригүл турсунға вакалитән, өзи шундақла барлиқ тутқун қилинған уйғурларниң лагерға елип берилиштин бурун мәҗбурий толуқ бәдән тәкшүрүштин өтидиғанлиқи, улардин қан елинидиғанлиқи, намәлум окул вә дорилар қоллинилғанлиқи, шундақла яш вә сағлам түрмидашлириниң чақирилғандин кейин туюқсизла ғайиб болидиғанлиқиға шаһит болғанлиқидәк әһваллар һәққидә бәргән испатлиқ баянлирини оқуп өтти.

Вашингтон университетиниң хитай қанун мутәхәссиси профессор доналд кларкниң муһакимидә оттуриға қойған муһим нуқтиси болса: «хитай мәҗбурий адәм ички әзалирини йөткәшкә қарши сиясәт турғузушни тәвсийә қилмайду, әмма бу реаллиқ ениқ оттуриға қоюлуп бекитилгәндин кейин, сиясәт тәбиийла оттуриға чиқиду. Әгәр хитайдики мәҗбурий орган көчүрүшкә даир бу пакитларға әстайидил муамилә қилип буни көтүрүп чиқишни илгири сүрмигәндә, бир журналист яки кишилик һоқуқ паалийәтчиси болуш сүпити билән өзиниң мәсулийитини ада қилалмиған болиду» дегәнләрдин ибарәт.

Муһакимә мунбиригә риясәтчилик қилған хитайдики мәҗбурий орган көчүрүлүшни ахирлаштуруш хәлқаралиқ бирләшмисиниң ташқи мунасивәт директори крстина олний муһакимини: «биз бүгүн авам арисида узун муддәт давамлашқан соалниң җавабини юқири авазда вә наһайити ениқ аңлидуқ: хитайда ички әза йиғиш мәҗбурий елип берилдиму? җаваб шундақ! елип берилди» дәп йәкүнлиди.

Мәзкур муһакимигә лондондин келип қатнашқан етан гутман «йеңи җуңгони йоқитиш» вә «боғузлаш» қатарлиқ китабларниң аптори болуп, у он йилдин артуқ вақит мәхсус хитайдики мәҗбурий ички әза йөткәш җинайәтлири һәққидә тәтқиқат билән шуғуллинип кәлгән. У йеқинқи йилларда уйғур қатарлиқ мусулман милләтләрниң хитайниң орган содиси қурбани қилиниватқанлиқиға даир испат топлиған болуп, у өзиниң топлиған испатлиқ материяллирини уйғурларниң мәҗбурий орган йөткәш оператсийәлири үчүн қурбанлиқ қилиниватқанлиқиниң испати болалайду дәп қарайдиғанлиқини оттуриға қоюп мундақ деди: «мән қазақистанда зиярәт қилған лагер шаһитлириниң гуваһлиқ беришичә улардин қан елинған, саламәтлик тәкшүрүштин өткән. Улар лагерда туюқсиз чақиртилип йоқап кәткәнләрниң яш қизлар икәнликини ейтишти. Мән уларниң чақиртилип елип кетилишидә бәлким башқа сәвәбләр болуш еһтималлиқини оттуриға қоюп, ‹улар чирайлиқмиди' дәп сорап көрдүм. Әмма улар елип кетилгәнләр көрүмсиз болсиму әмма һәммиси 25 яштин 35 яшқичә һәмдә бир қәдәр сағлам болғанлири икәнликини билдүрүшти. Демәк буларниң йеши вә алаһидиликлири орган йөткәшкә әң мувапиқ категорийәдикиләрдур».

У йәнә лагерлардики ички әза йөткәш қурбанлириниң асасән уйғурлар болуш еһтималлиқни тәкитләп мундақ деди: «қазақ шаһитлардин йиғқан истатестикамда, лагерда туюқсиз бир ахшамда чақиртилип йоқап кетидиғанлар бир қамақ өйидин һәр айда 5, 10дин тоғра келиду. Шундақла улар қазақ әмәс уйғурлар икәнликини ейтишти. Игә чиқидиған бир дөләтниң болғанлиқи лагерда қазақларни орган йөткәшниң қурбани болуштин қутқузуп қеливатқанлиқ еһтималлиқи болуши мумкин.»

Фалунгуң мурити вә хитайдики мәҗбурий әмгәк лагериниң һаят шаһити йү миң лагердики үч милйон уйғурниң хитай әмәлдарлириғиму мәҗбурий орган көчүрүш оператсийәлиридики тәйяр олҗа болуватқанлиқиға болған әндишисини билдүрүп мундақ деди:

«Хитай мәтбуатлири өткән һәптә вухән вируси юқтурувалған икки ‹тәләйлик' бимарниң төт күн сақлапла өпкә алмаштуруш оператсийәси қилдуруш арқилиқ сақийип қалғанлиқини хәвәр қилди. Бундақ тез вақитта мас келидиған ички әза мәнбәси лагерлардики уйғур тутқунларниң ички әзалири болуши мумкин. Хитайда вухән вирусидин юқумланған нурғун юқири дәриҗилик әмәлдарлар орган йөткәш арқилиқ сақийип кетимиз дәп техиму күп уйғурларни қурбанлиқ қилиши ениқ. Улар ялғуз бигунаһ уйғурларға яки хитай пуқралириға зиянкәшлик қиливатқан рәзил күч болмастин пүтүн инсанийәтниң дүшмини, пүтүн дуня бирликтә хитай коммунистлириниң инсан қелипидин чиққан җинайәтлирини җиддий һалда тосушимиз шәрт»

10-Март күни ечилған «хитайда давамлишиватқан ички әзалар оғрилиқи вә униң испатлири» темисидики муһакимә мунбиригә қатнашқан барлиқ тәтқиқатчи мутәхәссисләр йиғин ахирида, америка һөкүмитидин ортақ һалда хитайдики қанунсиз адәм орган көчүрүшкә қатнишиватқан дохтурхана, сақчи орунлирини өз ичигә алған барлиқ орунлар, дохтурхана вә кәспий хадимлар, био-техника ширкәтлири, университетлар вә институтларниң хитай билән алақилик түрлирини тәкшүрүш, америкадики кәспий орунларниң хитайдики барлиқ алақилишиш вә көчүрүш оператсийәсини пүтүнләй тохтитишни җиддий тәләп қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт