Мирсултан османоф өмриниң ахирқи вақитлириғичә уйғуршунаслиқ тәтқиқатини давамлаштурған

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2017-12-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Тунҗи қетим «түркий тиллар дивани» байқалған истанбулдики саһафлар китаб базирида мәрһум мирсултан османоф әпәнди қизи айсима билән. 2015-Йили 20-декабир, түркийә.
Тунҗи қетим «түркий тиллар дивани» байқалған истанбулдики саһафлар китаб базирида мәрһум мирсултан османоф әпәнди қизи айсима билән. 2015-Йили 20-декабир, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Атақлиқ тилшунас, һазирқи заман уйғур тили вә диалектлири тәтқиқатидики даңлиқ устаз, чағатай тили тәтқиқатиға зор төһпиләрни қошқан вә түркологийә саһәсидә йүзлигән уйғур вә чәтәллик тәтқиқатчиларни тәрбийәлигән мирсултан османоф әпәнди 2017-йили 12-айниң 1-күни сәһәрдә үрүмчидә 88 йешида аләмдин өтти. У, һаят вақтида яшинип қалғанлиқиға қаримай көп санда уйғурчә вә чағатайчә қол язмиларни тепип уйғур тәтқиқат хәзинисигә қошқан.

Бу һәқтә телефон зияритимизни қобул қилған тилшунас, униң күйоғли доктор абләт сәмәт әпәнди, мәрһум мирсултан османофниң өмриниң ахирқи йиллирида чәтәлгә чиқиш пурситигә игә болғанлиқини, униң буни пурсәт дәп билип, түркийәдә, берлин вә вийена кутупханилирида сақлиниватқан қәдимки уйғурчә вә чағатайчә қол язмилар тоғрисида тәтқиқат елип барғанлиқини баян қилди.

Мирсултан османоф 85 йешида германийәниң берлин дөләт күтүпханисиға берип издиниш нәтиҗисидә бурун османличә яки татарчә дәп тизимлинип қалған қол язмиларни уйғурчә дәп тизимлитип, бәзилирини көпәйтип уйғур дияриға елип кетип яш тәтқиқатчиларниң тәтқиқ қилишиға сунған. Доктор абләт сәмәт әпәнди бу һәқтә тохталди.

11-Әсирдә өткән мутәпәккур йүсүп хас һаҗип язған «қутадғу билик» намлиқ әсәрниң мисир, пәрғанә вә вийена нусхилири мәвҗут болуп, мирсултан османоф 85 яшқа кирип қалғиниға қаримай австрийәниң пайтәхти вийенаға берип, дөләт кутупханисида сақлиниватқан нусхисини йеңидин шәрһиләшкә тиришқан болсиму өмри яр бәрмигән.

Доктор абләт әпәнди, мәрһум устаз мирсултан османоф әпәндиниң голландийә, шиветсийә вә әнглийәдә сақлиниватқан чағатайчә қол язмиларниң көпини өз көзи билән көрүп чиққанлиқини, баян қилди.

Һазирқи заман уйғур тили вә диалектлири тәтқиқатидики даңлиқ устаз, чағатай тили тәтқиқатчиси мирсултан османоф уйғуршунаслиқ саһәсидә йүзлигән уйғур вә чәтәллик тәтқиқатчиларни тәрбийәлигән. Доктор абләт сәмәт әпәнди бу һәқтә тохталди.

Мәрһум мирсултан османоф қәдимки уйғур тили, шундақла чағатай тили тәтқиқатидики йеңилиқлири түркийәдики түркологларниң тәқдирлишигә еришти. Тонулған түрколог, профессор доктор осман фикри сәртқая әпәнди униңға юқири баһа берип мундақ деди: «у, ‹қутадғу билик' ни йеңидин тәрҗимә қилған иди. Униң қәдимки уйғур елипбәси билән әрәб елипбәси билән йезилған нусхисини йеңидин тәрҗимә қилди. Решит рәхмәти арат оқуған бәзи сөз-ибариләрниң һазирқи заман уйғур тилидики мәнисини асас қилип туруп тәрҗимә қилди».

Профессор доктор осман фикри сәртқая әпәнди, мирсултан османофниң 86 йешиға киргәндиму йеңи китаби нәшр қилинған бүйүк алим икәнликини баян қилип мундақ деди: «өзиниң қараханийчә, чағатайчә вә һазирқи заман уйғур тили һәққидә қиммәтлик әсәрлири бар иди. Бүйүк бир алим иди. 88 Йешида аләмдин өтти, әмма 86, 85 йешидики вақитлирида нәшириятларда китаблири нәшрдин чиққан иди. У, орнини толдурғили болмайдиған улуғ алим иди».

Истанбулдики бейкәнт университети оқутқучиси мәғпирәт камал юнусоғли ханим мирсултан османофни уйғурларниң мәңгү унтумайдиғанлиқини, чүнки у тәтқиқатлири билән уйғур хәлқиниң қәлбидә чоңқур орун алғанлиқини тәкитлиди.

Мирсултан османоф түркийәдиму яхши тонулған түрколог болуп, түркийә тил тәтқиқат идариси мудири профессор доктор мустафа қачалин әпәнди өз идарисиниң тор бетидә мәхсус матәм хети елан қилип, мирсултан османофниң вапатиниң түркологийә саһәси үчүн зор бир йоқитиш болғанлиқини тәкитлиди. Қизи айсиманиң ейтишичә, мәрһумниң вапат болғанлиқ тоғрисидики хәвәр тарқалғандин кейин дуняниң һәрқайси җайлиридики тонулған түркологлар телефон қилип, хәт йезип өз тәзийәлирини билдүрүшти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт