Токйода шаир абдухалиқ уйғур һәққидә илмий муһакимә йиғини чақирилмақчи

Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2016-09-27
Елхәт
Пикир
Share
Принт
31-Авғуст японийә таки нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған «абдухалиқ уйғур шеирлири» намлиқ китабтин елинди.
31-Авғуст японийә таки нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған «абдухалиқ уйғур шеирлири» намлиқ китабтин елинди.
RFA/Qutluq

2-Өктәбир токйода шаир абдухалиқ уйғурниң япон тилидики шеирлар топлиминиң нәшр қилинғанлиқи мунасивити билән шаирниң һаяти вә униң шеирлири тоғрисида илмий муһакимә йиғини чақирилмақчи.

Японийә уйғур җәмийитиниң тор бетидә көрситилишичә, 2-өктәбир токйода шаир абдухалиқ уйғурниң япон тилидики шеирлар топлиминиң нәшр қилинғанлиқи мунасивити билән шаирниң һаяти вә униң шеирлири тоғрисида илмий муһакимә йиғини чақирилидикән.

Абдухалиқ уйғур тоғрисидики илмий муһакимә йиғинида шаирниң һаяти вә униң шеирлири, шундақла шу дәвридики уйғурларниң сиясий тарихий тоғрисида японийәдики бир қисим мутәхәссисләр бу һәқтә өзлириниң тәтқиқат мақалилирини оқуп өтидикән.

Японийә уйғур җәмийитиниң рәиси илһам махмутниң билдүрүшичә, илмий муһакимә йиғинида абдухалиқ уйғур шеирлирини уйғур тилидин япон тилиға биваситә тәрҗимә қилған токйо чәтәл тили университетиниң сабиқ профессори,японийәдә көзгә көрүнгән уйғур тил тәрҗимани реико һагита ханим абдухалиқ уйғур шеирлириниң япон тилиға тәрҗимә қилиниш җәряни тоғрисида доклат сөзләйдикән.

Уйғур тил тәрҗимани реико һагита ханим болса илгири шаир вә язғучи абдуреһим өткүрниң «ойғанған земин» романи вә «уйғур он икки муқам текистлири» намлиқ китабларни уйғур тилидин япон тилиға тәрҗимә қилип нәшр қилдурған.

Йеқинда японийә таки нәшрияти шаир абдухалиқ уйғурниң 80 парчә шеирини япон тилиға тәрҗимә қилип тарқатқан. Мәзкур шеирлар топлими нәшр қилинғандин кейин кәң оқурмәнләр арисида күчлүк тәсир қозғиған болуп,бу абдухалиқ уйғур шеирлириниң японийәдә тунҗи қетим тәрҗимә қилинип нәшр қилиниши һесаблиниду.

Токйода өткүзүлидиған абдухалиқ уйғур тоғрисидики илмий муһакимә йиғинида йәнә япончә нәшр қилинған абдухалиқ уйғур шеирлар топлимиға «абдухалиқ уйғур туғулған дәвр»намлиқ сиясий анализ мақалиси киргүзүлгән японийәдики уйғур кишилик һоқуқ паалийәтлирини күчлүк қоллап келиватқан сиясий обзорчи миура котаро әпәндимму иштирак қилидикән.

Сиясий обзорчи миура котаро әпәндим, абдухалиқ уйғур дәвридики уйғур елиниң сиясий вәзийити йәни яң зеңшиң, җин шурен вә шең шисәйниң уйғур хәлқи үстидин елип барған қанлиқ қирғинчилиқлири һәққидә қисқичә лексийә сөзләйдикән.

Бу хилдики илмий муһакимә йиғинлириниң токйода чақирилишиниң әһмийити һәққидә тохталған японийә уйғур бирлики тәшкилатиниң рәиси нурмуһәммәт һашим зияритимизни қобул қилди.

Игилишимизчә, йеқиндин буян японийәдә уйғур әдәбияти тоғрисида тәтқиқат елип бериватқан бир қисим тәтқиқатчилар мәшһур уйғур шаирлиридин абдуреһим өткүр билән абдухалиқ уйғурниң шеирлирини япон тилиға тәрҗимә қилиш арқилиқ әйни дәвридики уйғурларниң сиясий вәзийити тоғрисида тәтқиқат елип беришқа башлиған болуп, абдуреһим өткүрниң «из», абдухалиқ уйғурниң «ойған» намлиқ шеирлири япон яшлириниң сөйүп оқуйдиған шеирлириға айланған.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған арима ханим: «абдухалиқ уйғур шеирлирини оқуп толиму һаяҗанландим. Һәқиқәтән қалтис йезилған шеирлар икән» деди.

Мәлум болушичә, 2008-йили уйғур аптоном райондики хәлқ нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған абдухалиқ уйғурниң «ачил» намлиқ шеирлар топлимида көрситилишичә, шаир(1901-1933) шеһит болғандин кейин униң әсәрлири тунҗи қетим, 1947-йили үрүмчидә чиқидиған «шинҗаң гезитидә» елан қилинған.

Мәзкур китабта дейилишичә, шаирниң 1970-йилларда өзбекистанда нәшр қилинған өзбекчә «улуғ өктәбир вә уйғур әдәбияти» дегән китабта «бәр мәдәт», «көрүнгән тағ йирақ әмәс», «көңүл хаһиши» қатарлиқ шеирлири елан қилинған.

Уйғур елидики бәзи материялларда, 1979-йилидин башлап абдухалиқ уйғур шеирлири уйғур елидин чиқидиған «тарим», «турпан», «булақ» журналлири, «шинҗаң гезити» қатарлиқ мәтбуатларда елан қилинишқа башлиғанлиқи вә 1986-йили уйғур аптоном районлуқ иҗтимаий пәнләр академийисиниң тәтқиқатчилиридин мәхмут зәйди, қадир әкбәр, исмаил төмүрләр тунҗи қетим «абдухалиқ уйғур шеирлири» намлиқ китабни нәшргә тәйярлап хәлқ нәшрияти тәрипидин нәшр қилдурулғанлиқи баян қилинған.

Уйғур елидә нәшр қилинған китабларда ейтилишичә, абдухалиқ уйғур һәққидә һазирғичә шаир, язғучи хевир өмүрниң «балдур ойғанған адәм», шаир, язғучи муһәммәд шаһнияз язған «кәлгүсиниң шаири» намлиқ китаблар нәшр қилинип шаирниң һаятиға даир бир қисим мәлуматлар баян қилинған.

Мәрһум шаир вә язғучи хевир төмүрниң «балдур ойған адәм» намлиқ китабида болса абдухалиқ уйғурниң ойғитиш вә ақартиш билән өткән җәңгивар яшлиқ һаяти баян қилған.

Ундин башқа уйғур елидә нәшр қилинған шаир абдухалиқ уйғурниң һаятиға даир « абдухалиқ уйғур вә униң әдәбиятимиздики орни» намлиқ тәтқиқат китабида җәмий 27 парчә мақалә берилгән болуп, буларниң һәммиси шаирниң һаятиға даир униң замандашлириниң язған әслимиләрдин ибарәт. Бу әслимиләрниң ичидә униң қериндашлириниң әслимилири толиму қиммәтлик тарихий һөҗҗәт һесаблинидикән.

Японийәдики бир қисим уйғуршунас тәтқиқатчиларниң қаришичә, уйғур елидә 80-йиллардин кейин башланған абдухалиқ уйғур һәққидики тәтқиқатларда униң әсәрлири вә униң идийисигә коммунист хитайдики марксизмлиқ әдәбият чүшәнчиси бойичә баһалар берилгән.

Игилишимизчә, токйода чақирилидиған абдухалиқ уйғур тоғрисидики илмий муһакимә йиғинини японийәдики уйғур әдәбият тәтқиқатчилири бирликтә уюштурған.

Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Толуқ бәт