Японийәдә шаир абдухалиқ уйғурниң япон тилидики шеирлар топлими нәшр қилинди

Ихтиярий мухбиримиз һаҗи қутлуқ қадири
2016-09-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
японийә таки нәшрияти нәшр қилған «абдухалиқ уйғур шеирлири» намлиқ китабниң муқависи.
Японийә таки нәшрияти нәшр қилған «абдухалиқ уйғур шеирлири» намлиқ китабниң муқависи.
RFA/Qutluq

31-Авғуст японийә таки нәшрияти тәрипидин уйғур шаири абдухалиқ уйғурниң япон тилидики шеирлар топлими нәшр қилинип кәң оқурмәнләр билән йүз көрүшкән.

Японийә уйғур җәмийитидин игилишимизчә, улуғ демократчи шаир, ярқин мәрипәтчи, тиз пүкмәс инқилабчи абдухалиқ уйғурниң сәксән парчиға йеқин шеири япон тилиға тәрҗимә қилинип токйода «күрәшчан уйғур шаири абдухалиқ уйғур» дегән намда нәшр қилинған.

Зияритимизни қобул қилған японийә уйғур җәмийитиниң рәиси илһам маһмут мәзкур шеирлар топлиминиң нәшр қилиниш җәряни тоғрисида тохталди.

Японийәдә көзгә көрүнгән уйғур тили мутәхәссиси, токйо чәтәл тили университетиниң сабиқ профессори уйғур тил тәрҗимани реико һагита ханим тәрипидин тәрҗимә қилинип японийә таки нәшрияти тәрипидин нәшр қилинған йеңи дәвр уйғур әдәбиятиниң байрақдари болған абдухалиқ уйғурниң япон тилидики шеирлар топлимида алди билән шаирниң аилиси тоғрисида қисқичә мәлуматлар берилгән болуп, униңда шаир абдухалиқ уйғурниң 1901-йили 2-айниң 9-күни турпан йеңишәһәрдә мәрипәтпәрвәр тиҗарәтчи абдурахман мәхсум аилисидә дуня кәлгәнлики, үч яштин башлап чоң аниси әрәмиса хенимниң гүзәл ривайәтлири ичидә өсүп йетилип, әрәбчә, парсчә тил-йезиқтин хәвири болған атиси абдурахман мәхсумниң оқуп бәргән китаблири, чоң дадиси миҗит һаҗимниң русийәниң шәмәй, қазан шәһәрлиридин әкелип бәргән йеңичә дәрсликләрдин тәлим елип әтраплиқ билимләргә игә болғанлиқини баян қилған.

Шаир абдухалиқниң һаятиға даир қисмида, шаирниң 1915-йили чоң дадиси миҗит һаҗим билән русийәгә оқуш үчүн барғанлиқини, шәмәйдә русчә башланғуч мәктәпкә кирип оқуп кейин русийәдә өктәбир инқилаби партлиғандин кейин, давамлиқ оқушқа амалсиз қалған абдухалиқ уйғурниң 1918-йили 4-айда турпанға қайтип келип йеңишәһәрдики хитайчә мәктәпкә йәни шөтаңға оқушқа киргәнликини билдүргән.

Мәзкур қисимда йәнә шаир абдухалиқ уйғурниң иккинчи қетимлиқ русийә сәпири һәққидиму тохталған болуп,униңда абдухалиқ уйғурниң 1923-йили 3-айда русийәгә берип мәлум бир алий мәктәптә оқушқа кирип 1926-йили мәктәпни пүттүрүп вәтинигә қайтип кәлгәнликини қәйт қилған.

Шаир абдухалиқ уйғурниң япон тилидики шеирлар топлимида, японийәдә көзгә көрүнгән сиясий обзорчи миура котаро әпәндимниң «абдухалиқ уйғур туғулған дәвр» дегән мақалисиғиму алаһидә орун берилгән болуп, униңда абдухалиқ уйғур заманисидики уйғур елида һөкүмранлиқ қиливатқан яң зешиңниң уйғурларни наданлиқта қалдуруш үчүн турпан астанидә ечилған «мәхсудийә мәктипи» ни тақиғанлиқини, абдухалиқ уйғурниң чоң дадиси миҗит һаҗим қатарлиқлар ачқан йеңичә мәктәпләрни буйруқ чүшүрүп йеңичә мәктәп ечишни чәклигәнликини илгири сүргән.

Бу һәқтә зияритимизни қобул қилған обзорчи миура котаро мундақ дәйду:«яң зешиң заманисидә уйғур елидә уйғурлар надан қалдурулуш билән биргә, қаттиқ бастурулған болуп уйғур елида бу дәврдә охшимиған түрдә яң зешинға қарши һәрикәтләр елип берилған. Кейинки җин шурен һакимийәт бешиға чиққандин кейинму охшашла сиясий вәзийәт давам қилди вә абдухалиққа охшаш илғар пикирдики уйғур зиялийлири қәтлә қилинди.»

Шаир абдухалиқниң япон тилидики шеирлар топлимиға униң җәмий сәксәнгә йеқин шеири киргүзүлгән болуп, униңда шаирниң «ойған уйғур», «ачил», «бардур» қатарлиқ мәшһур шеирлириға алаһидә орун берилгән.

Абдухалиқ уйғур шеирлириниң японийәдә япон тилиға тәрҗимә қилиниши һәққидә тохталған сиясий обзорчи миура котаро мундақ дәйду:«японийәдә оттура асия шаирлириниң шеирлири йетәрлик дәриҗидә тәрҗимә қилинмиғанлиқи үчүн, көплигән кишиләр бир қисим мәшһур шаирлар һәққидә әтраплиқ мәлуматларға игә әмәс. Шуңа биз оттура асия әдәбиятини җүмлидин уйғур йеқинқи заман әдәбиятидики абдухалиқ уйғурға охшаш күрәшчан шаирларни тонуштуруш арқилиқ уйғур әдәбиятини японийә җәмийитигә тонуштурушни мәқсәт қилимиз.»

Японийә уйғур җәмийитиниң рәиси илһам маһмутниң билдүрүшичә, шаир абдухалиққа охшаш уйғур шаирлириниң шеирлирини япон тилиға тәрҗимә қилиш японийәдә уйғур давасини аңлитишқа көп пайдилиқ болуп һесаблинидикән.

Шаир абдухалиқ уйғурниң шеирлирини япон тилиға тәрҗимә қилип нәшргә тәйярлиған японийәдики уйғур тили тәрҗимани реико һагита ханим илгири мәшһур уйғур шаири вә язғучиси абдурәһим өткүрниң «ойғанған земин» намлиқ романини вә «уйғур он икки муқам текистлири» намлиқ китабларни уйғур тилидин япон тилиға тәрҗимә қилип нәшр қилдурған.
Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлаң.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт