Абдухалиқ уйғур немә үчүн өзигә «уйғур» дегән тәхәллусни талливалған?

Ихтиярий мухбиримиз қутлан
2013-03-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Атақлиқ шаир абдухалиқ уйғурниң алматада нәшр қилинған китаби. 2011-Йили авғуст.
Атақлиқ шаир абдухалиқ уйғурниң алматада нәшр қилинған китаби. 2011-Йили авғуст.
RFA/Oyghan

Бу йил 13-март уйғур хәлқиниң 20-әсирдики от йүрәк шаири, миллий қутулуш инқилабида яш һаятини тәқдим қилған милләт сәрхили абдухалиқ уйғур вапатиниң 80 йиллиқ хатирә күнидур.

Шаир өткән әсирниң башлирида миллий һессияти урғуп турған бир йүрүш ялқунлуқ шеирлири билән миллий мунқәрзликниң патқиқида тепирлаватқан уйғур хәлқигә һөрлүк вә миллий қәдирийәтниң тәхирсизликини һес қилдурди. Милләтниң вуҗудиға чирмалған қуллуқ кишәнлиригә от ачти. Абдухалиқ уйғур һаяттин өтүп 80 йил өткән бүгүнки күндә уйғур хәлқи өзиниң бу сөйүмлүк шаирини, татарларниң миллий шаири абдулла тоқай вә венгр хәлқиниң миллий мустәқиллиқ йолида җан бәргән миллий шаири сандур питофиниң нами билән бир қатарда қоюп яд әтмәктә.

Ундақта, шаир немә үчүн өзигә «уйғур» дегән намни тәхәллус қилип талливалған?

Мәлумки, шаир яш чағлиридила тағисиға әгишип сода-тиҗарәт васитиси билән русийә тәвәсидики шәмәй, қазан, орнбург һәтта москва вә санкит-петербург шәһәрлиригә қәдәр бариду. Русийә буржуа инқилабидин кейин қазан, қирим татарлири билән орта асиядики қериндаш хәлқләрдә җиддий рәвиштә ойғанған миллий ойғиниш долқунини өз көзи билән көриду. Татар җәдитчилири тәрипидин нәшр қилиниватқан «вақит», «шура» қатарлиқ ортақ түрки тилидики гезит, журналларни сөйүп оқуйду һәмдә униңда бесилған уйғурларға даир мақалиләрниң чоңқур тәсиригә учрайду. Татар шаири абдулла тоқайниң шеирлирини ядлайду. Бу һәқтә илгири үрүмчидики мәлум алий мәктәптә оқутқучилиқ қилған, һазир явропада яшаватқан турсунай ханим өз қарашлирини баян қилди.

Өктәбир инқилабидин кейин совет болшевиклар һакимийити орта асиядики түрки тилида сөзләшкүчи қериндаш хәлқләрни парчилап ушшақ етник түркүмләргә бөлиду һәмдә йеңидин қурулған миллий җумһурийәтләрниң чегралирини айрийду. 1921-Йили июнда ташкәнттә чақирилған тунҗи нөвәтлик уйғурлар қурултийида абдулла розибақийефниң тәшәббуси билән «уйғур» дегән милләт нами советлар территорийисидә яшиғучи уйғурлар арисида рәсмий бирликкә кәлтүрүлиду. Турсунай ханим шаир абдухалиқ уйғурниң өзигә тәхәллус таллашта мәзкур йиғинниң роһидин илһам алған болуши мумкинликини илгири сүриду.

Турсунай ханим ахирида, милитарист яң зеңшинниң «маарипни бәрмәслик», «надан қалдуруш» вә «ишикни тақивелиш» сияситини йүргүзүши давамида бурухтумлуқта қалған уйғур хәлқини ойғитиш вә уларниң үгдигән қәлбигә чирағ йеқиш арзуси шаирниң мәзкур тәхәллусни талливелишиниң йәнә бир сәвәби болғанлиқини тәкитләйду.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт