Уйғур хәлқи мәрһум өткүр әпәндини чоңқур сөйгү билән яд әтмәктә

Мухбиримиз қутлан
2015-10-06
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғурниң мутәпәккури, шаири, йазғүчи мәрһум абдуреһим өткүрниң сүрәтлиридин бири.
Уйғурниң мутәпәккури, шаири, йазғүчи мәрһум абдуреһим өткүрниң сүрәтлиридин бири.
RFA File

1995-Йили 5-өктәбир күни мәрһум абдуреһим тиләшоп өткүр үрүмчидә вапат болди.

Өз хәлқиниң қойнида йетишкән от йүрәк шаир худди өз шеирлирида тәкитлигәндәк, өз хәлқиниң қучиқида аләмдин өтти.

Өткүр әпәнди аләмдин кәтти, әмма у өз вәтәндашлириға бир йүрүш өлмәс әсәрләрни һәмдә өз хәлқини үмидкә вә әрккә чақиридиған ялқунлуқ мисраларни қалдуруп кәтти.

Бир өмүр өз хәлқиниң йиғисини йиғлап, миллий қәдирийитигә һәмнәпәс болуп кәлгән бу һармас қәләм игисиниң ялқунлуқ мисралири өз хәлқиниң нахша күйлиригә сиңип кәтти.

Униң шеирлири уйғурлар вәтинидила әмәс, бәлки тәңритағлири бойлиридин һалқип чиқип йирақтики анадолу тупрақлиридиму түрк аһаңлириниң тәңкишидә яңриди.

Өткүр әпәндиниң «из» намлиқ мәшһур шеири бабурийлар сәлтәнити йимирилип бирқанчә йүз йил өткән бүгүнки күндә һиндистан билән орта асия мунасивәтлирини қайта бағлаштики илһам пилтиси болди. Һиндистан баш министири моди бу йил яздики қазақистан зияритидә «из» намлиқ бу шеирниң мисралирини оқуп орта асияға хитаб қилди.

Өткүр әпәнди 1940-йилларда язған «музлиған шәһәр», «баһар чиллаймән» намлиқ бир йүрүш ялқунлуқ шеирлири билән өз хәлқиниң һөрлүккә болған чоқанлирини намайиш қилди. У шу йилларда өткүр қәлими билән уйғур хәлқи дуч кәлгән тарихниң әң қийин вә әң қабаһәтлик йиллирида өзиниң мәңгү бир «әркинлик күйчиси» болуп қалидиғанлиқини җакарлиди.

У уйғур хәлқи тарихниң еғир синақлири вә қийин таллишиға дуч кәлгән ашу йилларда йәнә өткүр қәлими билән вәтән хаинлириға ләнәтләр оқуди.

1949-Йилидин кейинки қабаһәтлик йиллар уйғур хәлқини сөз вә ипадә әркинликидин мәһрум қилди. Өткүр әпәндиму нәччә он йиллар мабәйнидә қәләмдин айрилди. 1970-Йилларниң ахирлириға кәлгәндә чачлири билән қаш-кирпиклиригә вақитсиз ақ киргән шаир деңиздәк өркәшләп турған қәлбидики һес-туйғулирини «қәшқәр кечиси» намлиқ дастанида ипадә қилди.

Бешидин шунчә иссиқ-соғуқлар өткән, миңлап кечикләр кәчкән шаир һаятиниң әң қийин йиллиридики иҗадийәтлиридиму «вәтән» дин ибарәт муқәддәс темидин ваз кәчмиди.

Дәрвәқә, шаир өз һаят мусаписиниң қанчилик әгри-тоқай, қанчилик мурәккәп вә қанчилик қийин болушидин қәтийнәзәр, милләткә үмид, вәтәнгә ишәнч турғузуштин ибарәт бу муқәддәс мәсулийитидин бир минутму бошишип қалмиди.

Мәрһум өткүр әпәнди 60 яшқа йеқинлашқанда «һидайәтнамә» намлиқ шеирий әсиригә қәләм тәвритип өз һаяти үстидә қайта ойланди. Өмүр мәнзиллиридин милләтниң тарихий мусаписигә вә зиялийларниң мәҗбурийәтлиригә нәзәр ташлиди. Һәқниң нами вә иманий виҗдани билән өзигә һәм билим адәмлиригә хитаб қилди.

Өткүр әпәндиниң хәлқни күрәшкә, иҗатқа вә һөрлүккә үндәйдиған ялқунлуқ шеирлири, милләтниң тарих туйғусини ойғатқан бир йүрүш романлири шундақла миллий әдәбият вә мәдәнийәт һәққидики илмий әмгәклири һелиһәм уйғур хәлқигә үмид, ғурур вә ишәнч беғишлап кәлмәктә.

Тәпсилатини аваз улиништин аңлиғайсиз.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт