Абдуреһим өткүр вә униң иҗадийәтлириниң тарихи қиммити

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2015-09-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
20-Әсир уйғур әдәбиятидики әң талантлиқ язғучиларниң бири болған абдуреһим өткүрниң әсәрлири.
20-Әсир уйғур әдәбиятидики әң талантлиқ язғучиларниң бири болған абдуреһим өткүрниң әсәрлири.
RFA/Qutlan

20-Әсир уйғур әдәбиятиниң әң муһим намайәндилириниң бири, һазирқи заман уйғур әдәбиятиниң асасчилиридин бири һесаблинидиған, даңлиқ язғучи вә шаир абдуреһим өткүрниң вапатиға бу йил дәл 20 йил болди.

Униң язған бир қисим шеирлири өз дәвридила әмәс, бәлки шаирниң вапатидин кейинки бүгүнки күндиму өз вәтинидә вә чәт ‘әлдә зор иштияқ билән оқулуп тәтқиқ қилинмақта.

Абдуреһим өткүр 20-әсир уйғур әдәбиятидики әң талантлиқ, тонулған язғучи вә шаирларниң бири. Униң 1940-йилларда йезип қалдурған «йүрәк муңлири», «тарим бойлири» намлиқ шеирлар топламлири билән 1980-йиллардин кейин йезип нәшр қилдурған «өмүр мәнзиллири», «из» вә «ойғанған земин» намлиқ йирик әсәрлири һазирқи заман уйғур әдәбиятидики өлмәс нәмуниләр сүпитидә чәтәлләрдә, болупму түркийәдә тәрҗимә қилинип һәр җәһәттин тәтқиқ қилинмақта.

Түркийәдә тунҗи қетим абдуреһим өткүрниң романлири тоғрисида пикир йүргүзгән киши гүлзадә танридағли ханим, у, 1996-йили мармара университетида тәйярлиған «20-әсирдики уйғур романчиқи» намлиқ докторлуқ илмий мақалисидә абдуреһим өткүрниң романлирини тәһлил қилған. 2007- Йили егә университети оқуғучиси өзгүр ай, абдуреһим өткүрниң «из» романи тоғрисида докторлуқ илмий мақалисини язди. Әнқәрә гази университети түрк тили вә әдәбияти факултети оқутқучиси һүля қасапоғлу чәнгәл ханим тәйярлиған «абдуреһим өткүрниң шеирлири» намлиқ икки томлуқ китаби түркийә миллий маарип министирлиқи тәрипидин нәшр қилинди.

Китабта абдуреһим өткүрниң шеирлири түркчигә тәрҗимә қилинғандин сирт мәзмуни вә қурулмиси җәһәттин тәһлил қилинған.

Булардин башқа түркийәдики һәрқайси университетләрниң түрк тили вә әдәбияти факултетлири абдуреһим өткүрниң шеирлирини вә романлиридин арийәләр оқутмақта, баклавирлиқ вә магистирлиқ илмий мақалилири яздурмақта.

Булардин башқа өткүр әпәндиниң 1947 - йили йезип қалдурған «учрашқанда» намлиқ шеири түрк нахша чолпанлири тәрипидин сәһнидә ейтилип, миңлиған тамашибинларниң алқишиға еришти.

Биз мәрһум язғучи өткүр әпәнди вапатиниң 20 йиллиқини хатириләш мунасивити билән униң тарихий романлири вә шеирлири тоғрисида чәтәлләрдә яшаватқан уйғур тәтқиқатчи вә тарихчилар билән сөһбәт елип бардуқ.

Түркийә хаҗәттәпә университети тарих оқутқучиси др. Әркин әкрәм әпәнди тонулған язғучи абдуреһим өткүрниң тарихий романлириниң уйғур тарихини тәтқиқ қилишта муһим рол ойнаватқанлиқини, болупму уйғурларниң йеқинқи заман тарихий вәқәлирини йезип қалдурған киши болуш сүпити билән уйғур хәлқи үчүн бүйүк хизмәт қилип, тарих бетигә йезилғанлиқини ейтти.

Уйғур зиялийси һамит гөктүрк әпәнди болса, 1990-йиллардин башлап түркийәдә абдуреһим өткүр тәтқиқатиниң башланғанлиқини, мәрһумниң вапат болғанлиқиға дәл 20 йил тошқан бүгүнки күндә түркийәдә өткүрниң әсәрлириниң тонулғанлиқини, униң уйғур әдәбиятиниң түркийәдә тонулушиға зор төһпә қошқанлиқини баян қилди.

Толуқ бәт