Бир әсирниң гуваһчиси - айимхан қәмбәрахун қизи

Ихтиярий мухбиримиз ферузә
2018-08-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
100 яшқа йеқинлашқан айимхан ана бала-чақа вә нәврә-чәврилири билән биллә. 2018-Йили. Бишкәк, қирғизистан.
100 яшқа йеқинлашқан айимхан ана бала-чақа вә нәврә-чәврилири билән биллә. 2018-Йили. Бишкәк, қирғизистан.
RFA/Feruze

Қирғизистан пайтәхти бишкәк шәһириниң турғуни айимхан ана қәмбәрахун қизи йүз йиллиқ тәвәллутини нишанлимақта. Айимхан ана өткән әсирниң башлирида қәшқәр шәһиридә дуняға кәлгән. Өсмүрлүк вә яшлиқ мәзгиллирини ғулҗа шәһиридә өткүзгән. 90 яштин ашқан тәвәррүк ана-айимхан һаҗим өзиниң һаятий бойи уйғур хәлқиниң өрп-адәтлирини вә удумлирини сақлап кәлгән шундақла уни кейинки әвладлириға мирас қалдурған. Айимхан ана йәнә өз нөвитидә бир әсирниң гуваһчиси болуп, у уйғур хәлқиниң өткән әсирдин буян бешидин өткүзгән сәргүзәштлири вә учриған қисмәтлиригә шаһит болуп кәлгән.

Радио зияритимизни қобул қилған тәвәррүк ана айимхан өз һаятидин әслимиләрни тәқдим қилип өтти. Айимхан ана яш мәзгиллиридә йолдиши өмәрхандин вақитсиз айрилған икән. Шу йилларда йолдиши өмәрхан илида қозғалған миллий азадлиқ инқилабиға қатнишип актиплиқ билән әскәр болиду. Һалбуки, йолдиши гоминдаң әскәрлири билән болған җәңләргә қатнишип, үч айдин кейин вапат болғанлиқ хәвири келиду. Айимхан ана ялғуз қизи һәҗәрбүви билән қалиду. Аридин бир йил өтүп, дадиси қәмбәрахунму вапат болиду. 

«Мениң йолдишим өмәрхан ғулҗида инқилаб болғанда әскәр болуп, урушқа кәтти. Аридин үч-төт ай өткәндә өлүм хәвири кәлди. Шуниң билән мән қейнанамниң қолида қелип бир йил униң хизмитини қилдим. У чағларда қизим 8 яш иди. Арилиқта дадам өлүп кәтти, бир йилдин кейин апам мени қейнанамдин сорап елип кәтти. Қейнанамниң қизи йоқ төт оғли бар иди. Шуңа қизим һәҗәрбүвини елип қалди. Бир йилдин кейин мән қайта турмушлуқ болдум, бирақ бала йүзи көрәлмидим. Пәқәт шу бирла қизим билән қалдим.»

Айимхан аниниң баян қилишичә, 1949-йили хитай коммунистлири уйғур диярини идарә қилғандин кейин бара-бара вәзийәт қийинлишиду. Бесим вә миллий зулум күчийиду. Ғулҗиниң шәрқий түркистан җумһурийити дәвридики 5 йиллиқ азадлиқ мәнзирисидин әсәрму қалмайду. Хитай һөкүмити йүргүзүватқан бесим сиясити миңлиған уйғурларни өз вәтинидин айрилишқа мәҗбур қилиду. 1955-Йили май ейида айимхан ана йолдиши вә қизи билән бирликтә өз вәтинини тәрк етип, сабиқ советлар иттипақиниң қирғизистан иттипақдаш җумһурийитигә көчүп чиқиду һәмдә бишкәк қешидики нижнечуйск йезисида олтурақлишиду. 

Айимхан ана бу йиллардики кәчүрмишлирини әсләп мундақ дәйду: «ата-анам вә қериндашлиримниң һәммиси ғулҗида қалди. Йолдишим вә қизим үчимиз 1955-йили қирғизистанға кәлдуқ. Бизни нижнечуйскка орунлаштурди.»

Өзиниң меһнәт сөйәрлики вә тиришчанлиқи билән яшиған айимхан ана кейинчә нижнечуйск йезисидин көчүп бишкәк шәһиридә олтурақлишиду. Бала-чақилири вә нәврә-чәврилирини уйғур хәлқиниң миллий өрп-адити тил алаһидилики вә миллий кимлики билән тәрбийәләйду. Айимхан ана миҗәзи очуқ-йоруқ вә хуш кәйпият киши болуп, 90 яштин ашқан бүгүнки күндиму бәзидә уйғур хәлқ нахшилирини ейтип, өз кәйпиятини хош қилиду. У зияритимиз җәрянида или хәлқ аһаңлиридин бирини ейтип бәрди.

Сөһбитимиз давамида айимхан аниниң ялғуз қизи һәҗәрбүвиму өз пикирлирини қошти. Һәҗәрбүви һазир қирғизистан уйғурлири арисида, болупму яш-өсмүрләрдә уйғур ана тилиниң үзүлүп қелиш хәвпи көрүлүватқанлиқини, буниңдин өзиниң қаттиқ пәришан болуватқанлиқини билдүрди. У һәр бир уйғур аилисиниң аилидә балиларниң қәлбигә кичик вақтидин башлап ана тилниң муһәббитини сиңдүрүш керәкликини алаһидә тәкитләп өтти.

Һәҗәрбүви һаҗим йәнә зияритимиз давамида йәнә уйғур диярида күндин-күнгә еғирлишип бериватқан вәзийәт һәмдә вәтәндики уруқ-туғқанлириниң из-дерикиниң йоқлуқидин қаттиқ әндишә қиливатқанлиқини билдүрди.

Йүз яшқа йеқинлишип қалған, бир әсирниң гуваһчиси болған айимхан ана зияритимизниң ахирида уйғур хәлқиниң аман-есәнлики, кәлгүси истиқбали, болупму яшларниң келәчики үчүн дуа қилди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт