Taylandta panahliniwatqan sabiq xitay eskirining Uyghur diyari heqqidiki bayanliri (2)

Muxbirimiz méhriban
2019-05-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Türmide soraq qiliniwatqan Uyghur siyasiy mehbus.
Türmide soraq qiliniwatqan Uyghur siyasiy mehbus.
Social Media

Li nenféy ependi söhbitimizning bügünki qismida 2013-yili 8-ayning axiridin 2013-yilining axirighiche ghulja sheherlik saqchi idarisi teripidin "Dölet hakimiyitini aghdurushqa urunush" jinayiti bilen tutqun qilinip, 2 ay qamaqta yatqanliqi heqqidiki qismetlirini sözlep ötti: "Ular méni ikki ay qamap qoyushti. Ularning meqsiti méni iqrar qildurush, méning shériklirimni tépip chiqish idi, emma men iqrar qilmidim. Ularning a'ilemge ewetken höjjitide '47 kün tutup turuldi' dep yéziliptu. Ularning méni 1-qétim tutqun qilghan waqti 8-ayning 23-küni idi. Kéyinki birqanche künde erkinlikim cheklendi. U küni a'ilem boyiche tutqun qilinduq. Shu künki tutqunda a'ile boyiche 24 sa'etlik wehime we su bermey ach qoyush jazasigha uchriduq, désem xata bolmaydu. Saqchilarning öy axturushidin kéyin ayalim we 2 yashliq qizim qoyup bérildi. 9-Ayning 7-küni qamaqxanigha élip kélindim."

Li nenféy ependi tutqun qilin'ghan deslepki künlerde ghulja sheherlik saqchi idarisining yer asti qamaqxanisida özi uchrighan qiynap soraq qilinish jeryani heqqide melumat berdi: "Solaqxanida yépincha yoq idi, 9-ay bolghini üchün axshamliri tolimu soghuq bolatti. Ular éghir jaza höküm qilin'ghan bashqa jinayetchilerni türmidiki siyasiy jinayetchilerni nazaret qilishqa orunlashturatti. Zeher yötkesh dégendek jinayet bilen qamalghanlar jazasini yéniklitish üchün saqchilargha hemkarlishatti. Ularning manga bildürüshiche, ular solaqxanidiki siyasiy mehbuslarning öz'ara paranglashqini, némilerni dégenlikini we bashqa ehwallarni yetküzüshke buyrulidiken. Saqchilarmu ularni da'im élip chiqip kétip ehwal igileyti, siyasiy jinayetchilerning öz-ara paranglishishigha yol qoyulmayti."
Li nenféy ependi tutqun qilin'ghan deslepki künlerde sa'et-sa'etlep qorqutush, béshigha qara xalta kiydürülüp tayaq yéyish, yolwas orunduqta olturghuzup qoyulush, tok kaltikide dumbalinish, qoligha tömür koyza sélinip, dérizining tömür rishatkisigha ésip qoyulush qatarliq xilmu-xil ten jazalirigha uchrighanliqini bayan qildi:

"Yolwas orunduqqa olturghuzulup soraq qilinishni adettiki ehwal déyishke bolidu. Qattiq qiyin-qistaq bilen soraq qilin'ghan jayim ghulja sheherlik saqchi idarisining yer asti soraqxanisida boldi. U yerde tayaq yidim. Saqchilar tok kaltiki bilen jinsi ezayimgha urdi. Yolwas orunduq tömürdin yasalghan bolup, uningda olturghiningizda putingiz tömürdin yasalghan ikki töshükke tiqilip chüshep qoyulidu, qolingiz béghishidin qisip qoyulidu. Men birqanche qétim bu xil orunduqqa olturghuzuldum. Ghulja sheherlik saqchi idarisining yer asti soraqxanisida we oblastliq saqchi idarisining solaqxanisining kütüwélish öyide bu xil orunduqqa olturghuzuldum. Ular méni shériklirimni iqrar qilishqa mejburlidi. Emma men iqrar qilsamla jinayetchi bolidighanliqimni bilettim, shunga iqrar qilmidim. Qolumning barmaqliri qisilghanliqi üchün hazirghiche barmaqlirimni tüzliyelmeymen." 

Li nenféy ependi öz béshidin kechürgen ten jazalirining türmidiki Uyghur mehbuslargha sélishturghanda yenila köp yénik déyishke bolidighanliqini eskertip ötti.

U bayanida yene özini soraq qilghan xemit isimlik tunggan saqchining deslepki chaghlarda uni qorqutush üchün türmide Uyghur mehbuslarni qiynawatqan körünüshlerni özige köp qétim körsetkenlikini bildürdi.

Li nenféy ependi bügünki söhbitimiz axirida yene xitay hökümitining özige oxshash bir xitaygha qilghan zulumlirigha qarighanda Uyghur mehbuslargha téximu qattiq zulum salidighanliqini tesewwur qilghili bolidighanliqini tekitlidi.

Li nenféy ependi ikki ayliq tutqunda ten jazalirigha uchrighan ehwaldimu saqchilarning uninggha artqan "Partiye qurup dölet hakimiyitini aghdurushqa urunush" jinayitini boynigha almighanliqini, ikki aydin kéyin yénik bir terep qilin'ghanliqi uxturulup, gunahsiz dep qoyup bérilgenlikini bayan qildi. U bu ikki ayliq tutqundin kéyin xitaydin qéchip chiqish iradisige kelgenliki we 2014-yil 4-ayda esli yurti enxuydiki dadisini körüp kélish bahaniside yünnen arqiliq taylandqa chéchip chiqqanliqini bayan qildi. U axirida bügünki künde bu ehwallarni dunyagha ashkarilashni özining burchi dep qarighanliqi üchün erkin asiya radi'osining ziyaritini qobul qilghanliqini bildürdi.

Toluq bet