Тайландта панаһлиниватқан сабиқ хитай әскириниң уйғур дияри һәққидики баянлири (1)

Мухбиримиз меһрибан
2019-05-01
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур елиға тәйинлигән йеңи партком секретари чен чүәнго йиғинда сөздә.
Уйғур елиға тәйинлигән йеңи партком секретари чен чүәнго йиғинда сөздә.
cpad.gov.cn

Тайландта панаһлиниватқан хитай армийисиниң уйғур диярида вәзипә өтигән сабиқ әскири ли нәнфей әпәнди бу йил 29-апрел күни уйғур дияридики лагерлар һәққидә иҗтимаий таратқуларда өз қаришини баян қилип, уйғур аптоном районлуқ парткомниң секретари чен чүәнгониң әмәлийәттә ши җинпиңниң буйруқини иҗра қилғучи икәнликини билдүргән иди.

Радийомиз зияритини қобул қилған ли нәнфей әпәнди өзиниң бундақ бир қарашни оттуриға қоюшидики сәвәбләр һәққидә тохталди. Униң билдүрүшичә, у 2014-йили 4-айда хитайниң йүннән өлкиси арқилиқ бермаға, у йәрдин тайландқа қечип чиқиштин илгири уйғур диярида 19 йил турған икән. Йәни 1996-йилидин 2013-йил ахириғичә ғулҗа шәһиридә 19 йил туруп, уйғур диярида барғанчә яманлишип барған сиясий тәқибләшләргә шаһит болған икән.

У мундақ деди: «мән 2014-йилила қечип чиқтим. Мән әйни йиллири көргән әһвалларни башқиларға десәм, улар ишәнмәйду. Әмма мән әндишә қилған әһваллар мана бүгүн йүз бериватиду. Мән әйни чағдила чоң иш чиқидиғанлиқини пәрәз қилған идим. Чүнки уларниң әйни чағда ғулҗидики түрмиләрни кеңәйтип қуруши мениң тәсәввурумдикидин һалқип кәткән иди. Мениң қаришимчә, нормал бир шәһәрдә түрмә вә солақханиларниң сани әсли чәклик болуши керәк иди, әмма у йәрдә (ғулҗида) ундақ болмиди. У чағларда чен чүәнго техи кәлмигән иди. Чен чүәнго 2016-йил 8-9-айларда уйғур аптоном райониға кәлди. Әмма мениң көргәнлирим у келиштин икки йил илгирики әһваллардур. Бу ишлар ‹иссиқ суда пақа пишуруш усули' да давамлишивататти. У чағда бу әһвалларға етибар беридиғанларму аз иди. Түрмиләрни кеңәйтип ясаш кишиләргә нормал әһвалдәк көрүнгән болса керәк. Әмма мән 2013-йили тутқун қилинған мәзгилдә солақханида көргән әһваллар мени қорқунчқа салған иди.»
Ли нәнфей әпәндиниң билдүрүшичә, у 2013-йили 9-айниң 7-күни ғулҗа шәһәрлик сақчи идарисиниң хадимлири тәрипидин тутқун қилинип, дәсләп шәһәрлик сақчи идарисиниң солақханисиға, кейинчә или областлиқ сақчи идарисиниң йәр асти солақханисиға икки ай қамалған икән. У өзи қамалған областлиқ сақчи идарисигә қарашлиқ түрминиң 2013-йилиниң ахирида әслидикидин зор көләмдә кеңәйтилгәнликини көргәнликини баян қилди.

У мундақ деди: «мени қамиған җай областлиқ сақчи идарисиниң йәр асти солақханиси иди. Әмма мән солақханидин чиққан чеғимда өзүмни областлиқ партийә мәктипиниң йениға қурулған интайин чоң бир түрмә алдида көрдүм. Егиз тамлар билән қоршалған түрминиң көлими аҗайип чоң бир даирини игилигән иди. Или областлиқ сақчи идарисидин областлиқ парткомға қәдәр даиридә кеңәйтип қурулуватқан түрмигә аз дегәндиму 50 миң адәм пататти. Кейин башқилардин бундақ түрмиләрниң аз дегәндә 3 җайда барлиқини билдим. Мениң билидиғиним кеңәйтилгән түрмиләрдин ‹зәһәр ташлатқузуш орни' му кеңәйтилипту. Биләмсиз, бу 2014-йилиниң бешидики әһваллардур. Түрмиләрниң көлимини кеңәйтиш болса 2013-йилила башланған иди. Бу әйни чағдила мәндә интайин вәһимилик бир туйғу пәйда қилған иди. Чүнки 2013-йили пүткүл ғулҗа шәһириниң нопуси 460 миң дәп елан қилинған иди, әмма у чағда бу җайларға кимләрни қамайдиғанлиқини һес қилалмиған идим. Әйни чағда бу җайға ғулҗа шәһәр аһалисиниң төттин бир қисми, һәтта үчтин бир қисми қамалсиму патқудәк дегән хиялға кәлгән идим. Әмма бундақ бир зор сандики кишиләрниң қамилишини у чағларда тәсәввур қилғили болмайтти. Әмма кейин аңлиған әһваллардин даириләрниң бу җайларға техиму көп тутқунларни қамиғанлиқини билдуқ. Хитайниң юқири дәриҗилик әмәлдарлири җаза лагерлириға қамиған адәмләрниң сани һазир хәлқара җәмийәтниң җиддий диққитини қозғимақта.»

Ли нәнфей әпәнди йәнә 2013-йили өзи тутқун қилинған чағлардики мәзгилдә өзи қамалған ғулҗа шәһәрлик сақчи идарисиниң йәр асти солақханиси вә областлиқ сақчи идарисиниң солақханисида сиясий җинайәт билән қамалған уйғурларниң көплүкини билдүрди. У өзиниң илгири-кейин икки қетим алмашқан камирида өлүм җазасиға һөкүм қилинған турсун мәмәт исимлик яшанған уйғур вә чеградин қечишқа урунған дегән җинайәт билән 10 йиллиқ қамаққа һөкүм қилинған алимҗан исимлик яш бир уйғур йигит вә сода санаәт идарисидә ишләйдиған бир уйғур билән биллә ятқанлиқини әсләп өтти.

У йәнә өзиниң «җинайәтлири» ни иқрар қилишқа қистиған ғулҗа шәһәрлик сақчи идарисиниң туңган миллитидин болған хәмит исимлик дөләт аманлиқ хадими һәққидиму тохтилип өтти. Униң билдүрүшичә хәмит униңға уйғурлар қамалған камирини көрситип туруп тәһдит салған икән.

У бу ишларниң һәммисиниң җаң чүншән дәвридә йүз бәргәнликини тәкитләп, уйғур диярида йүргүзүлүватқан қаттиқ қол сиясәтләрниң әмәлийәттә хитай мәркизи һөкүмити тәрипидин бәлгилинидиғанлиқи, җаң чүншән вә чен чүәнголарниң болса пәқәтла иҗрачилар икәнликини әскәртип өтти.

Һөрмәтлик радио аңлиғучилар, сөһбәтниң давамида ли нәнфей әпәндиниң 1996-йили ғулҗида әскәр болғандин тартип 2013-йили «дөләт һакимийитини ағдуруш» җинайити билән тутқун қилинғанға қәдәр ғулҗида өзи шаһит болған техиму көп тәпсилатларни аңлайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт