Қуддус асим: «хитай мени пуқралиқидин чиқиривәтсун!»

Ихтиярий мухбиримиз абдувәли аюп
2018-01-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәттә 5 - ийул вәқәсидин кийин үрүмчидиниң чоң базар районида топланған хитай қораллиқ қисимилири
Сүрәттә 5 - ийул вәқәсидин кийин үрүмчидиниң чоң базар районида топланған хитай қораллиқ қисимилири
AFP Photo

Бу йил 29-январдин башлап уйғур елиниң пичан наһийисидә «мән хитай пуқраси, мән партийәлик» дегән темида 100 миң кишилик қәсәмят паалийити өткүзүлгән. Бу паалийәт мәзкур наһийәдики 11 йезиға қарашлиқ 95 кәнттә дүшәнбилик байрақ чиқириш мурасими билән бирликтә тамамланған. Өз елидә мәһбустәк көн көрүватқан уйғурлар пуқралиқ қәсими вә партийигә садақәт қәсимигә зорлиниватқан мушундақ бир чағда муһаҗирәттә яшаватқан уйғурларниң хитай әлчиханилирида тегишлик рәсмийәтләрни беҗирәлмәй, һоқуқлардин бәһримән болалмай, пуқралиқтин ваз кечишни тәләп қилиши күчлүк бир селиштурмини һасил қилидикән.

Түркийәдә яшаватқан қуддус асим әпәнди радийомизға телефон қилип, хитай һөкүмитиниң уйғурларға йүргүзүватқан қаттиқ қол сиясәтлиригә наразилиқ билдүрүш, хитай һакимийитидин чәк-чегра айриш шундақла хитай пуқралиқтин чиқип кетишни қарар қилғанлиқини билдүрди.
Қуддус асим бир қанчә йилдин бери түркийәдә яшаватқан болуп 2016-йилниң ахирида той хети вә мунасивәтлик рәсмийәтләрни беҗириш үчүн хитай әлчиханисиға барған болсиму, әмма түрлүк баһанә-сәвәбләр билән рәт қилинған. Йеқинқи айларда йүз бериватқан қара-қоюқ тутқун қилиш, еғир җазаға һөкүм қилиш вә өлүм вәқәлири уни хитай һөкүмитиниң адаләтсизликлиригә қарши ашкара баянат елан қилишқа мәҗбур қилған. 

Қуддус асим әпәнди, нөвәттә чәтәлләрдә пуқралиқ һоқуқи қоғдалмақта йоқ, инсаний һоқуқи дәпсәндә қилиниватқан уйғур муһаҗирларға зулумға қарши турушта үлгә болуш үчүн хитай пуқралиқидин чиқип кетишни ашкара елан қилишни қарар қилған. У бундин кейин өзи баш болуп хитай һөкүмитиниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини ашкара паш қилидикән вә кишиләрни намайиш қилиш, һәр қайси әлләрдики кишилик һоқуқ тәшкилатлириға мәктуп йоллаш, дунядики христиан, ислам, йәһудий вә будда дини тәшкилатлириға мураҗиәтнамә әвәтиш қатарлиқ шәкилләр билән һәрикәткә өтүшкә тәвсийә қилидикән.

Әслидә қуддус асим әпәнди өз иши билән тинч-хатирҗәм яшашни таллиған болсиму, лекин уйғур елидин келиватқан һәр күнлүк шум хәвәрләр уни һәрикәт қилишқа үндигән икән.

Қуддус һәққанийәт үчүн дәс турушни, адаләт үчүн мәйданға чиқишни ибадәт дәп қарайдикән. Униң қаришичә, хитай уйғур хәлқигә миллий қирғинчилиқ сиясити йүргүзүватқан болуп, мушундақ бир һакимийәтниң паспортини сүкүттә көтүрүп йүрүш зулумға шерик болғанлиққа баравәр икән. 

Хитай һөкүмитиниң уйғур елида йүргүзүватқан зораван сиясити вә уйғур хәлқини милләт сүпитидә мәһбуслуққа мәһкум қиливатқан адаләтсизликигә қарши паалийәткә өткән түркийәдики йәнә бир уйғур дәвагәр абдурахман һәсәнму өз һәрикитини бир инсаний бурч, оғуллуқ қәрз вә мусулманлиқ пәрз дәп қарайдикән.

Хәвәрләргә қариғанда, 2017-йили апрелдин буян уйғур елида зиялийлар, дини затлар, сәнәткарлар вә бир қисим әмәлдарлар түрлүк баһаниләр билән тутқун қилинған. Базфийд, бирләшмә агентлиқ, «волстрит журнили» қатарлиқ мәтбуатларниң хәвиригә қариғанда, уйғур ели «үсти очуқ түрмә» гә айландурулған. 2018-Йили 25-январ күни кишилик һоқуқни көзитиш тәшкилатиниң тәтқиқатчиси мая ваңниң «муһапизәтчи» гезитигә ейтишичә, уйғур елидики аталмиш «йепиқ тәрбийиләш мәркизи» гә қамалғанларниң сани 800 миңдин ашидикән. Уйғурлар дуч келиватқан бу қисмәтләргә қарши бир қисим уйғур зиялийлар «мәшәл гурупписи» намида паалийәткә өтүп бирләшкән дөләтләр тәшкилати, явропа бирликигә охшаш чоң хәлқара тәшкилатларға мураҗиәтнамә сунушқа башлиған болса, уйғур ханим-қизлири «бир қәдәм, бир аваз» дегән темида һәрикәт пиланлаватқан иди. Мушундақ пәйттә абдурахман һәсән вә қуддус асимға охшаш дәвагәрләрниң зулумға шаһит болуп мәйданға чиқиши зиялийларға мәдәт болмақтикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт