Өлүм гирдабидин һөрлүккичә: хитай лагеридики паҗиәләр (1)

Мухбиримиз гүлчеһрә
2018-10-31
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мөҗизиләрчә лагердин һаят қутулуп чиққан шаһит меһригүл турсун ханим икки пәрзәнтини бағчида ойнатмақта. 2018-Йили өктәбир, америка.
Мөҗизиләрчә лагердин һаят қутулуп чиққан шаһит меһригүл турсун ханим икки пәрзәнтини бағчида ойнатмақта. 2018-Йили өктәбир, америка.
RFA/Gülchéhre

Хитай даирилириниң 2016-йилиниң ахирлиридин башлап уйғурларни вә башқа мусулман милләтләрни аталмиш «җаза лагерлири» ға милйонлап қамиши, ата-анилири лагерға елип кетилгән нарәсидәләрниң «тирик йетим» ләргә айлиниватқанлиқи, уйғур зиялийлири вә сәрхиллириниң арқиму-арқа тутқун қилиниши яки из-дерәксиз йоқап кетиши, аталмиш қайта тәрбийәләш мәркәзлиридә йүз бериватқан сәвәбсиз өлүм вәқәлири пүтүн дуня көңүл бөлүватқан бир мәсилигә айланди.

Хәлқарадики чоң ахбарат васитилириниң хитайниң пүтүн уйғур диярида торлашқан җаза лагери системисини қурғанлиқи вә нурғун уйғурниң сәвәбсиз тутқун қилинғиниға аит йеңи пакитларни ашкарилиши шуниңдәк хитайға қаритилған тәнқид вә әйибләшләр астида лагерларниң мәвҗутлуқини инкар қилған хитай һөкүмити нөвәттә бу лагерларни ихтияри техника билән тәрбийәләш орунлири сүпитидә тәшвиқ қилишқа башлиди.

Мана шундақ пәйттә бәхтигә яриша мөҗизиләрчә лагердин һаят қутулуп чиққан шаһитларму йоқ әмәс. Улар гуваһлиқ берип баян қилған: «бешиға қара халта кийдүрүлүп елип меңиш, пут-қоллирини кишәнләш, кечә-күндүз юқири техника үскүнилири билән көзитиш, қораллиқ муһапизәт қилинидиған егиз тамлар ичигә сәвәбсиз бир елип кетилгәнчә қоюп берилмәслик, түрмә вә һәрбий түзүмдә башқуруш, ач қоюш, қаттиқ җисманий вә психикилиқ қийин-қистаққа елиш, давалимаслиқ вә башқа әһваллар бу лагерларниң техника тәрбийәләш орни икәнликидин дерәк берәмду?»

Хитай һөкүмити 21-әсирдә уйғур елидә қурған бу лагерлар зади қандақ җай?

Меһригүл турсун, 29 яш, бундин 6 ай бурун чәрчәндики лагердин қоюп берилгән. Меһригүлниң икки һаят қалған балисиниң мисир гираждани болғанлиқи уларниң хитайдин мөҗизиләрчә қутулуп чиқишиға сәвәб болған. Чәрчәндә қалған ата-аниси, қериндашлири вә уруқ-туғқанлири гөрүгә елиниш шәрти билән қоюп берилгән меһригүл қош кезәк балилири билән мисир әлчиханисиниң һимайисидә 2018-йили 4-айниң 28-күни қаһирәгә қайтип келиду вә 9-айниң 21-күни америкиға йетип келиду.

Меһригүл америкиға кәлгәндин кейин, хитайниң уйғур елидә қурған лагеридин қутулуп чиққан тунҗи аял шаһит сүпитидә әркин асия радийомизниң зияритини қобул қилди.

Меһригүл 2015 йили 3-айниң 15 күни, қаһирәдә икки оғул, бир қиз, җәмий 3 кезәк бала туғқандин кейин, 2 айлиқ болған балилирини елип иптихарлиқта ата-анисини көрүш үчүн мисирдин юрти чәрчәнгә қайтиду, у 2015-йили 5-айниң -13 күни үрүмчи айродромида хитай бихәтәрлик тармақлири тәрипидин тутқун қилиниду. Телефонлири тартивелинған меһригүлниң мисирда қалған ери билән пүтүнләй алақиси үзүлиду.

Әмдила туғуттин қопқан, 3 кезәк балисини емитиватқан меһригүл хейҗасән түрмисигә 3 ай қамилип, бу җәрянда қайта-қайта еғир қийин-қистақ вә сорақларни бешидин кәчүргән пәйттә хитай сақчилири тәрипидин ана сүтидин айриветилгән бовақлар болса тәңла қаттиқ ағрип қалиду, 3 айдин кейин, йәни, 8-айниң 25-күни меһригүл туюқсиз қоюп берилип балилири давалиниватқан үрүмчи шәһәрлик ана-балилар дохтурханисиға елип келиниду. Икки күндин кейин меһригүл 3 кезәкниң ичидики чоң оғул муһәммәтниң музлиған җәситини қолиға алиду. Бир балисиниң өлүп кетиши, қалған иккисиниң еғир ағрип қелиши сәвәблик меһригүл кепилликкә қоюп берилгән болсиму, паспорти тартивелинип, мисирға қайтиши турмақ бир йәргә бериши чәклинип өйигә нәзәрбәнд қилиниду.

Өмридә һечқандақ бир җинайәт өткүзмигән, алий мәлуматлиқ меһригүлниң бу адаләтсиз вә рәһимсиз муамилиләргә, бу ечинишлиқ қисмәтләргә учришиға пәқәт униң мисирда оқуған вә яшиғанлиқи сәвәб болған.
Меһригүл чәрчән наһийәлик дөләт бихәтәрлик даирилири тәрипидин 2017-йили 4-айда тутулуп, лагерға қамилиду вә 3 ай җисманий вә роһий хорлашларға учраш сәвәблик тутқақлиқ кесилигә гириптар болуп қалғандин кейин давалинишқа қоюп берилиду. 2018-Йили 1-айда у 3-қетим бу қабаһәтлик лагер һаятини йәнә қайтилайду.

Меһригүлниң қабаһәтлик кәчмишлириниң давамини сәһипимизниң кейинки қисимлиридин аңлайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт