Enwer toxti: "Xitaydiki adem organliri tijaritining eng deslepki qurbanliri Uyghurlar!"

Muxbirimiz eziz
2017-01-11
Élxet
Pikir
Share
Print
Enwer toxti yawropa parlaméntida özi shahit bolghan adem organliri tijariti heqqide guwahliq bermekte.
Enwer toxti yawropa parlaméntida özi shahit bolghan adem organliri tijariti heqqide guwahliq bermekte.
Photo: RFA

Xitaydiki qanunsiz adem organliri tijariti xelq'aradiki herqaysi axbarat saheside izchil türde qiziq nuqtilardin biri bolup kelmekte. Uyghurlar diyarida ilgiri bu xildiki ichki ezalarni sughuruwélish opératsiyesige biwasite qatnashqan sabiq doxtur enwer toxti bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, Uyghur siyasiy mehbuslarning eng deslep bu xil tijaretning obyékti bolghan bolsimu, bu hadisining xelq'ara axbarat saheside unchiwala roshen bilinmeywatqini bayan qildi.

Amérika simliq xewerler tori (CNN) 2016-yili 24-iyundiki xewiride adwokatlar, insan heqliri pa'aliyetchiliri we muxbirlardin teshkil tapqan mexsus bir guruppining xitaydiki adem organliri sodisi heqqidiki doklatini élan qilghandin kéyin, xelq'arada chong ghulghula qozghaldi. Chünki mezkur doklatta éytilishiche, xitayda nurghunlighan kishilerning ichki ezaliri shu kishining ruxsitisiz mejburiy yosunda élip kétilgen. Téximu qorqunchluq bolghini bir qisim kishilerning ichki ezaliri shu kishini tirik turghuzup turup éliwélin'ghan. Buning bilen xalis ichki eza teqdim qilishtek aliyjanabliq xitayda ötken yigirme-ottuz yilda intayin rezil bolghan bir türlük "Hayatliq sodisi" gha aylinip ketken. Mezkur doklatta éniq qilip "Xitay hökümet emeldarliri, xitay kompartiyisi, tébbiy sahe, doxturlar we doxturxanilar bu jehette bir tawaqtin ash yeydu" dep körsitilgen.

Xitay hökümet terepning axbarat wasitiliri xitayda yiligha tamamlinidighan ichki eza köchürüsh opératsiyesi texminen on ming etrapida, dep kéliwatqan bolsimu, yuqirida éytilghan doklatta bu sanning 60 mingdin 100 mingghiche ikenliki qeyt qilinidu. Doklatta mundaq déyilidu: "Xitayda her yili minglighan ademler mexpiy öltürülidu hemde ularning ichki ezaliri eza köchürüsh opératsiyesi üchün sughuruwélinidu. Undaqta kimler öltürülidu? bular asasen diniy we milliy sewebler tüpeylidin türmige tashlan'ghan Uyghurlar, tibetler, mexpiy rewishtiki xristi'an muritliri we xitayda men'i qilin'ghan falun'gung muritliridur."

Hazir en'gliyede muhajirette yashawatqan enwer toxti ilgiri ürümchi tömür yol doxturxanisida doxtur bolup ishligen hemde mushu yerde tunji qétim tirik ademning ichki ezalirini sughuruwélish xizmitige qatnashqan. U 1998-yili chet'elge chiqip ketkendin buyan yawropa parlaménti, kanada, isra'iliye, amérika qatarliq döletlerde köp qétim bu heqte guwahliq bérish yighinlirigha qatnashqan. U ötken ayda isra'iliyening yérusalém shehiride yene bir qétim xitaydiki adem organliri tijariti we Uyghurlarning qurbanliq qilinishi heqqide "Xitay tilining lughitide 'exlaq' kelimisi mewjutmu?" mawzuluq doklat berdi.

Ziyaritimiz jeryanida enwer eyni waqitta yérim herbiy tüzüm sheklidiki mezkur doxturxanigha yéngidin xizmetke orunlashqan mezgillerde özi biwasite qatnashqan bir qétimliq ichki eza sughuruwélish xizmitini hazirghiche untuyalmay kéliwatqanliqini tilgha aldi. Uning éytishiche, ölüm jazasi bérip étiwétilgen u kishi téxi toluq ölmigen bolsimu, mes'ul doxtur enwer we uning xizmetdashlirigha tézdin shu mehbusning ichki ezalirini sughuruwélishni buyrughan. U shu waqitlardiki ehwallarni eslep mundaq deydu.

Enwer toxtining bildürüshiche, u doxtur bolup ishlewatqan 1990-yillirila bir qisim Uyghur ata-anilarning melum mezgil qanun orunlirida tutup turulghan yash perzentlirining binormal jismaniy heriketliridin endishige chüshken. Shuning bilen birge bezi ata-anilar balilirini élip kélip uning tekshürüp béqishini sorighan. Netijide bir qisim balilarning bedinide ata-anilirining xewiri bolmighan opératsiyedin qalghan tartuq izliri bayqalghan.

Enwer toxtining bildürüshiche, xelq'ara axbarat wasitiliride izchil türde qiziq nuqtilardin bolup kéliwatqan xitaydiki adem organliri tijariti rezilliki emeliyette eng deslep Uyghurlarni tejribe qilish bilen bashlan'ghan bolsimu, xelq'aragha dölet nami bilen tonulmasliqi, shundaqla dunya miqyasida hemmila adem bilidighan chong millet bolmasliqi qatarliq amillar sewebidin herqachan Uyghurlar duch kéliwatqan ashu qismetler xitay dölitidiki weqelerge baghlap qoyulghan. Yene bir yaqtin xitayda falun'gungchilar basturulghandin kéyin, xelq'ara axbaratlarda bu heqte ghayet zor hejimde xewerler bérilip, shu qatarda falun'gung muritlirining ichki eza tijaritining qurbani bolup ketkenliki köplep teshwiq qilin'ghan. Buning bilen Uyghur siyasiy mehbuslirining adem organliri sodisida muptila bolghan qismetliri kömülüp qalghan.

Melum bolushiche, xelq'ara jama'etchilikning qanunsiz adem organliri tijariti heqqidiki qattiq bésimigha qarita, xitay hökümiti izchil buni inkar qilish mu'amiliside boluwatqan bolup, türlük uchur menbeliri bu qilmishning hélimu keng miqyasta dawam qiliwatqanliqini körsetmekte.

Toluq bet