Д у қ вәкиллириниң б д т дики паалийәтлири нәтиҗилик ахирлашти

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2017-09-22
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Долқун әйса әпәнди б д т ниң 36-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңиши йиғининиң гуруппа музакирисидә. 2017-Йил 12-сентәбир, җәнвә, шветсарийә.
Долқун әйса әпәнди б д т ниң 36-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңиши йиғининиң гуруппа музакирисидә. 2017-Йил 12-сентәбир, җәнвә, шветсарийә.
RFA/Ekrem

Дуня уйғур қурултийиниң вәкиллири бирләшкән дөләтләр тәшкилати 36-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңиши йиғинида елип барған икки һәптилик паалийәтлирини хуласилиди.

Д у қ ниң баш катипи, вакаләтсиз милләтләр тәшкилатиниң муавин рәиси долқун әйса, қурултай программа мудири питер ервин вә қурултай хизмәтчиси райин әпәндиләр 22-сентәбир күни б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң 36-нөвәтлик йиғинини ахирлаштуруп германийәгә қайтип кәлди. Улар шиветсарийәниң җәнвә шәһиридә 11-сентәбирдин башлап икки һәптилик паалийәтләрдә болған иди.

Бүгүн мәркизи мюнхендики д у қ баш штабидин зияритимизни қобул қилған қурултай хадимлири өзлириниң алдинқи икки һәптә җәрянида б д т да елип барған бир қатар паалийәтлирини хуласилиди. Улар бирдәк алдинқи йилларға қариғанда бу йил б д т дики паалийәтлириниң көп мәзмунлуқ вә нәтиҗилик болғанлиқини тилға алди.

Долқун әйса әпәнди бу һәқтә пикир баян қилип, б д т да елип барған паалийәтлирини бир қанчә муһим нуқтилар бойичә йиғинчақлиди. У алди билән ғәрб дөләтлириниң б д т да турушлуқ әлчилири билән көрүшүп уйғурлар мәсилисини әтраплиқ аңлатқанлиқини билдүрди. У йәнә б д т омумий йиғинида уйғурлар мәсилиси тилға елинип, хитай вәкиллирини қейин вәзийәткә чүшүрүп қойғанлиқини алаһидә әскәртип өтти.

Игилинишичә, д у қ вәкиллири бу икки һәптилик паалийәтлири җәрянида б д т ниң түрлүк мәзмунлардики йиғинлириға қатнишип нутуқ сөзлигән, дуня җамаитигә уйғурлар мәсилисини аңлатқан вә хитайниң әпти-бәширисини ачқан. 

Д у қ хадими райин әпәнди, бу қетимқи йиғинларда хитайниң уйғур тили, мәдәнийити, диний-етиқади вә башқа яшаш һәқлиригә қиливатқан таҗавузчилиқиниң әтраплиқ тонуштурулғанлиқини, һәрқайси дөләтләр вә дуня җамаитигә хитайниң кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлирини яхши тонутқанлиқини билдүрди. У мундақ деди: «д у қ намида уйғурларниң дәрд-әһваллирини б д т йиғинлирида мумкин қәдәр көп вә әтраплиқ тонутушқа тириштуқ. Көпинчә ғәрб дөләтлириниң вәкиллири уйғур хәлқи дуч келиватқан еғир вәзийәтни билидикән. Әмма әрәб әллири вә бир қисим африқа әллири ичидә уйғур дегән милләтни билмәйдиғанлириму бар икән. Биз уйғурларниң диний етиқадиниң қаттиқ бастурушларға учраватқанлиқини, мәсилән намаз оқуш, роза тутуш, өз динини өгиниш, мусулманчә кийиниш һәтта сақал-бурут қоюш адәтлириниңму чәклимигә учраватқанлиқини тилға алғинимизда, улар һәйранлиқ билән қарапла қелишти. Улар уйғурларни чүшәнмәйла қалмастин, бәлки хитайларниму һеч чүшәнмәйдикән. Хитайни тәрәққий қилған, мәдәний, демократик бир дөләт сияқида қияс қилишидикән. Йиғиндин кейин бу хилдики вәкилләргә д у қ тәрипидин һазирлап кәлгән доклатларни тарқитип бәрдуқ вә ичкириләп сориғанларға уйғурларниң нөвәттики вәзийитини, хитайни техиму әтраплиқ аңлаттуқ. Мәнчә, буниң тәсири келәчәктә көрүлиду.»

Д у қ программа мудири питер ервин әпәнди зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «шәрқий түркистан мәсилиси б д т да йеңи мәсилә әмәс. Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң юқири дәриҗилик хадимлири вә б д т алий комиссарлиқидики һәрқайси бөлүмләрниң мәсуллири уйғурлар мәсилисини хелила яхши билиду. Һалбуки, б д т да вәкили болған бир қисим дөләтләр вә милләтләр йәнила билмәйду. Б д т көп дөләт вә милләтләр хизмәт қилидиған универсал бир мунбәр. Һазир б д т даимий комитетиға рәсмий әза дөләтләрдин америка, русийә, әнглийә, фирансийә, хитайдин ибарәт бәшла дөләт бар. Уларниң б д т қобул қилған қарарларни рәт қилиш һоқуқи бар. Хитайниң бу йәрдики тәсир күчи барғансери ешип бериватиду. Бирақ, көплигән ғәрб дөләтлири буниң адаләтсизлик болидиғанлиқини, адил қарар қобул қилишқа тәсир көрситиватқанлиқини илгири сүрүп, б д т ни ислаһ қилишқа тиришиватиду. Мәсилән, б д т даимий комитетиға йәнә японийә, германийә, һиндистан вә биразилийәниңму кириши лазимлиқини тәкитләватқан дөләтләрниң сани барғансери көпийиватиду. Әгәр бу нишан үчтин икки аваз билән ғәлибә қилса, б д т ниң хизмәт функсийиси өзгириду. Мубада, келәчәктә бу дөләтләр растинила даимий комитетқа әзалиққа қошулса вә күнләрниң биридә уйғурлар тоғрилиқ муһим қарарлар елишқа тоғра кәлсә, хитайниң даимий комитеттики тосалғуси ақмайдиған вәзийәт шәкиллиниду. Шуңа, уйғурлар мәсилисиниң б д т да давамлиқ аңлитилишиға һәргизму сәл қаримаслиқ керәк, дәп ойлаймән.»

Долқун әйса әпәнди бу нөвәт б д т дики паалийәтлири җәрянида, д у қ ниң из-дерәксиз ғайиб болғанлар мәсилисиниму алаһидә муһим бир тема сүпитидә аңлатқанлиқини ейтти. У йәнә б д т ниң мусапир мәсилисигә алақидар хадимлири биләнму учришип, улардин уйғур мусапирлири мәсилисигә җиддий көңүл бөлүшни тәләп қилғанлиқини билдүрди. 

Мәлумки, б д т 36-нөвәтлик кишилик һоқуқ кеңишиниң җәнвәдики йиғини 27-сентәбир ахирлишидикән. Б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң ню-йорктики йиғиниму давам қилмақтикән. Бу йиғинға д у қ ниң америкидики вәкиллири қатнашмақтикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт