Сәнәткарлар: «абдуреһим һейтниң қисмити уйғур сәнитиниң кәлгүсидин бешарәт!» (1)

Мухбиримиз әзиз
2017-11-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Әл сөйгән музикант, шуниңдәк уйғур хәлқи арисида «дутар шаһи» дәп аталған сәнәткар абдуреһим һейт әпәнди.
Әл сөйгән музикант, шуниңдәк уйғур хәлқи арисида «дутар шаһи» дәп аталған сәнәткар абдуреһим һейт әпәнди.
Social Media

Хитай даирилири уйғур диярида йеқиндин буян җиддий иҗра қиливатқан «бөлгүнчилик» вә «әсәбийлик» кә қарши туруш намидики сиясий һәрикәтлириниң сансизлиған уйғур зиялийлири вә яшлирини тутқун обйекти қиливатқанлиқи мәлум.

Өткән бирнәччә айдин буян һәрқайси иҗтимаий таратқуларда уйғур музика саһәсидә көзгә көрүнгән сәнәткар абдуреһим һейтни әнә шу сиясий һәрикәтләр җәрянида сақчиларниң намәлум җайға елип кәткәнчә һечқандақ хәвириниң болмиғанлиқи һәққидики учурлар кәң тарқалди.

Биз бу әһвалларни ениқлап беқиш үчүн алди билән абдуреһим һейтниң үрүмчидики хизмәт орни болған «аптоном районлуқ нахша-уссул өмики» әтрапидики бирнәччә сақчиханиға телефон қилдуқ. Булақбеши кочисидики нәнгуән сақчиханисиниң нөвәтчи сақчи хадими телефонда бу һәқтики соалға җаваб берип, бу ишларни сөзләшкә болмайдиғанлиқини, әгәр сүрүштә қилиш тоғра кәлсә абдуреһим һейтниң уруқ-туғқанлири биваситә сақчиханиға келип сүрүштә қилса болидиғанлиқини ейтти.

Абдуреһим һейтниң тутқун қилинғанлиқи һәққидики хәвәрләр тарқалғили узун болған болсиму, бу һәқтә бирәр ениқ мәлумат оттуриға чиқмай кәлгән иди. Бирнәччә ай илгири үрүмчидин америкиға йетип кәлгән шаир вә режиссор таһир һамут өзиниң үрүмчидә бу һәқтә аңлиғанлиридин бир қәдәр тәпсилий мәлумат бәрди.

Абдуреһим һейтқа қандақ «җинайәт» пакитлириниң артилғанлиқи һәққидә сориғинимизда таһир һамут һазир үрүмчиниң шараитида бу һәқтә бирәр ениқ җаваб елишниң қийинлиқини, әмма абдуреһим һейтни яхши билидиғанлар униң «атилар» дегән нахшиси бу қетимқи тутқунға сәвәб болған «пакит» болуп қалған, дәп қарайдиғанлиқини тилға алди.

Таһир һамутниң баян қилишичә, «атилар» намлиқ шеирда қандақтур «милләтләр иттипақлиқи» яки «муқимлиқ» қа зиянлиқ ашкара мәзмунлар йоқ икән. Әмма һөкүмәт даирилири бу шеирдики «шеһит болмақ» чүшәнчисини сиясийға көтүрүп униңға башқичә тәбир бәргән болуши мумкин икән.

Абдуреһим һейтниң тутқун қилинғанлиқи чәтәлләрдиму тегишлик инкас қозғиди. Әнглийәдики лондон университети шәрқшунаслиқ вә африқа тәтқиқат институтиниң оқутқучиси, узун йиллардин буян уйғур муқами вә уйғур музикиси саһәсидә тәтқиқат билән мәшғул болуватқан доктор рачел харрис ханим абдуреһим һейтниң қолға елиниши мунасивити билән бир парчә мақалә елан қилған.

У езиз иса әлкүн билән бирликтә йезип чиққан бу мақалисидә һазир уйғур дияридики пикир әркинликиниң қаттиқ чәклимигә учраватқанлиқини, мушу сәвәбтин нурғун кишиләрниң «қайта тәрбийиләш мәркәзлири» яки түрмиләргә чүшүватқанлиқини тәкитләйду. Зияритимиз җәрянида у өз нахшилири арқилиқ уйғур миллий кимликини тәрғиб қиливатқан уйғур сәнәткар абдуреһим һейт тоғрилиқ мәхсус мақалә йезишиниң сәвәби һәққидә тохталди.

«Бу хәвәр нурғунлиған кишиләрниң һечқандақ сәвәбсизла қолға елинғанлиқи һәққидики мәлуматлар қатарида бизгә йетип кәлди. Абдуреһим һейтниң бешиға кәлгән бу күлпәттин растини десәм бәкла пәришан болдум. Чүнки мән бир музика мутәхәссиси, мениң хизмитим пүтүнләй музика саһәсидә болиду. Шуңа мән бу мәсилә һәққидә чоқум чиш йерип бирнәрсә демисәм болмайду, дәп ойлидим.»

Мәлум болушичә, «дутар шаһи» абдуреһим һейт 1964-йили қәшқәрдә бир диний аилидә туғулған. 1986-Йили қәшқәр сәнәт мәктипини пүттүргәндин кейин дәсләп бейҗиңдики «мәркизий милләтләр нахша-уссул өмики» дә, кейин үрүмчидики «аптоном районлуқ нахша-уссул өмики» дә музика иҗадийәтчиси вә нахшичи болуп ишлигән. 2011-Йили милләтләр үн-син нәшрияти униң «дутарим» намидики тоққуз дискилиқ иҗадийәт топлимини нәшр қилған.
(Давами бар)

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт