Eziz eysa elkün ishligen "Jawabsiz qalghan téléfon" namliq bedi'iy höjjetlik filim körsitilishke bashlidi

Muxbirimiz gülchéhre
2019-04-30
Élxet
Pikir
Share
Print
Eziz eysa elkün ishligen "Jawabsiz qalghan téléfon" namliq bedi'iy höjjetlik filimdin süretke élin'ghan.
Eziz eysa elkün ishligen "Jawabsiz qalghan téléfon" namliq bedi'iy höjjetlik filimdin süretke élin'ghan.
Eziz Eysa Elkün teminligen

En'gliyediki Uyghur ziyaliysi eziz eysa elkünning öz béshidin ötken weqelik asasida yazghan we özi sénariyeleshtürüp, ishlen'gen "Jawabsiz qalghan téléfon" namliq bedi'iy höjjetlik filim 2019-yili 26-aprél küni london uniwérsitéti afriqa we sherqshunasliq institutida "Küntertiptiki weqeler: Uyghurlarni qollash küni" namliq ilmiy muhakime yighinida körsitildi. Bu, mezkur filim royapqa chiqqandin kéyin resmiy qoyulushi bolup, mezkur filim londondiki chong uniwérsitétlarda we dunyaning herqaysi döletlerdiki pa'aliyetke awaz qoshqan uniwérsitétlarda dunyaning her qaysi elliridiki filim féstiwallirida we kinoxanilarda qoyulidiken.

London uniwérsitétining afriqa we sherqshunasliq institutida 2019 yili 26-aprél küni, dunyadiki nopuzluq tetqiqatchilarning qatnishishida "Uyghurlarni qollash" namidiki Uyghur weziyitini anglitish ilmiy muhakime yighini échildi. Bu yighin yéqinqi bir qanche yildin buyan Uyghurlarning üzlüksiz yamanlishiwatqan weziyitige köngül bolush, bolupmu lagérlargha qamalghan milyondin artuq kishining hoquqini qoghdash, jümlidin tutqun qilin'ghan nechche yüzligen Uyghur ilim ehlini himaye qilish, dunya jama'itini xitay hökümitidin rayondiki lagérlarni derhal taqashni telep qilishqa chaqiriq qilish meqsetliride échilghan. Bu yighin oxshash bir künde dunyadiki on nechche nopuzluq uniwérsitétlarda teng ötküzülgen.

London uniwérsitétida ötküzülgen "Uyghurlarni qollash küni" namliq ilmiy muhakime yighinda en'gliyediki Uyghurshunas alimlar Uyghur weziyiti heqqide doklatlar bergendin sirt, yighin kün tertipidiki yarqin nuqtining yene biri "Jawabsiz qalghan téléfon" namliq bedi'iy höjjetlik filimning tamashibinlar bilen yüz körüshishidur.

Xitay hökümitining 2017-yili Uyghur élide lagérlarni qurup, milyonlighan bigunah Uyghurlarni bu jaza lagérlirigha qamashqa bashlighan bir mezgilde, Uyghurlarning chet'eller bilen bolghan barliq téléfon alaqisimu üzülüp qaldi. Buning bilen muhajirette yashawatqan Uyghurlarning öz wetinidiki a'ilisi we uruq-tughqanliri bilen alaqisi üzülüp, hazirgha qeder ular chongqur hijran azabi we zor endishiler ichide yashimaqta.

Mezkur filim, del xitayning mushu xil siyasetliri seweblik ata-anisi bilen alaqisi üzüwétilgen, londonda 20 yildin buyan yashap kéliwatqan eziz eysa ependining öz kechmishliri, rast weqelikler asasida ishlen'gen bedi'iy höjjetlik filim bolup, milyonlighan bigunah Uyghurlarning jaza lagérlirigha solinishi qatarliq xitayning Uyghur élide ijra qiliwatqan qilmishliri we bu seweblik Uyghurlar chékiwatqan türlük rohiy bésim we azabliri bügünki Uyghur tragédiyesige birleshtürülgen halda janliq yorutup bérilgen.

Filimda bügünki medeniy dunyada bir hakimiyet teripidin ijra qiliniwatqan chektin ashqan siyasetlerning muhajirettiki Uyghurlargha élip kéliwatqan rohiy azabliri en'gliyede yashawatqan bir Uyghurning, Uyghur diyaridiki melum bir yézida yashaydighan yashan'ghan anisi bilen téléfonda alaqilishish jeryanliri arqiliq körürmenlerge bildürülidu.

Filimdiki ana obrazi, yashan'ghanda baqquchisi yoq, yéngidin musibetlik bolghan yalghuz ana, u saqchilarning tehditi bilen londondiki oghlidin kelgen téléfonni jawabsiz qaldurushqa mejbur bolidu. Filimda bu ana, azabliri, közliridin aqqan issiq yashliri arqiliq pütün dunyani Uyghurlargha insanliq méhri-muhebbiti körsitishke chaqiridu we xitayning jaza lagérliridiki milyonlighan bigunah Uyghurlarning erkinlikke chiqishi üchün yardem qilishqa muraji'et qilidu.

Filimda yene, bash pérsonazh eziz ependining londonda tughulup chong bolghan ikki qizi mektepte "Sherqiy türkistan" dégen zéminni, qisqisi özining Uyghur ikenlikini, milliy we dölet kimlikini sawaqdashliri we ustazlirigha chüshendürüshte yoluqqan ensireshliri bayan qilinish arqiliq, sherqiy türkistandin ibaret bu zéminning héch bir zaman shu wetenning perzentliri teripidin untulmaydighanliqi, kéyinki ewladlarning ashu wetenni qurush üchün her waqit hazir ikenlikidek, Uyghurlarning kélechekte musteqil dölet qurushqa bolghan qet'iy ümidi, jasariti we arzu-armanliri obrazliq ipadilinidu.

Mezkur höjjetlik filimning sinaristi, filim ishligüchisi we bash rol alghuchisi eziz eysa ependi ziyaritimizni qobul qilip, filimda wetinidiki ata-ana we uruq-tughqanliri bilen bolghan téléfon alaqiliri pütünley üzüwétilishidin ibaret chet'ellerdiki Uyghurlar omumyüzlük duch kelgen ré'alliq arqa körünüsh qilinish arqiliq, wetinidin ayrilghan Uyghurlarning musapirliq hayati we Uyghurlarning hazirqi échinishliq qismetliri bilen gherb xelqlirining erkin hayati ékran sen'itide bedi'iy usul bilen roshen sélishturulghanliqini otturigha qoydi.

Eziz ependi: özining kechmishi we ichki héssiyatliri filimlashturulghan bu eserning muweppeqiyetlirining biri, "Uyghurlarning ötkenki yérim esirlik siyasiy we ijtima'iy kechmishliri filimning bash rolini alghan anining hayat hékayisi arqiliq yorutup bérilgenlikide" deydu.

20 Nechche yildin buyan londonda yashawatqan Uyghurlardin exmet ependi, filimda ipadilen'genlerning gerche eziz eysa ependining hékayisi bolsimu, emma buningda chet'ellerde yashawatqan barliq Uyghurlarning hazirqi ehwali yorutup bérilgen bolghachqa, bu weqelikni xuddi özining hékayisidek hés qilghanliqini, filimning tesirlik bolush bilen teng intayin süpetlik ishlen'genlikini bildürdi.

London uniwérsitétida ötküzülgen "Uyghurlarni qollash" namidiki ilmiy muhakime yighinida "Jawabsiz qalghan téléfon" filimni körüshke muyesser bolghan london uniwérsitétidiki bir studént filimning özige bekmu chongqur tesir qilghanliqini ipadilep mundaq deydu: "Men filimni körüp heqiqeten bekmu tesirlendim, Uyghurlar uchrawatqan paji'elerni her xil axbarat wasitiliridin köp körüwatqan bolsammu bu filimdek chongqur tesir qilmighan idi. Chünki, Uyghur rayonigha bérip körüsh we Uyghurlar bilen sözlishish imkaniyiti yoq bundaq bir weziyette, bu filimda bir shexsning sergüzeshti we ichki héssiyatliri Uyghurlarning nöwettiki ré'alliqi bilen birleshtürülüp bekmu obrazliq we janliq yorutup bérilgen bolghachqa, mezkur filim Uyghurlar uchrawatqan zulum we azablirini bashqilargha asan hés qilduralaydiken. Bu filimni bolupmu xitaylarningmu körüp chiqishini tewsiye qilimen".

London uniwérsitétida ötküzülgen "Uyghurlarni qollash" namidiki ilmiy muhakime yighinida doklat bergen tetqiqatchilardin london kingis institutidiki qanun we kishilik hoquq proféssori iwa pils xanim, özining "Jawabsiz qalghan téléfon" bedi'iy höjjetlik filimdin alghan tesiratlirini mundaq bayan qildi: "Bir kishilik hoquq tetqiqatchisi bolush süpitim bilen Uyghurlarni qollash herikitige awaz qoshushumgha, menggülük qamaqqa höküm qilin'ghan türmidiki Uyghur ziyaliysi ilham toxtining körsetken pidakarliqliri we bergen qurbanliridin tesirlen'ginim seweb bolghan idi. Uyghurlar, bolupmu mushundaq éghir weziyette turghan bir waqitta Uyghurlargha köngül bölüsh manga oxshash tetqiqatchilarning burchi. Xitay hökümiti özining Uyghur diyaridiki siyasetliri we weziyet heqqide kishilerni éziqturidighan teshwiqatlirini kücheytip élip bériwatqan bir waqitta, eziz eysa ependining tirishchanliqi bilen ishlen'gen mushundaq filimlar arqiliq Uyghurlarning éghir kishilik hoquq depsendichiliklirige yoluquwatqanliqidek ré'alliqini oxshimighan tereplerdin yorutush intayin muhim. Bu, bashqilarning Uyghurlarning weziyitining jiddiylikini tonushigha zor yardimi bolidu dep oylaymen".

Eziz eysa elkün axirida mundaq dédi: "Men 2016-yili noyabirda atamning sekratta ikenlikidin xewer taptim, shuning bilen londondiki xitay elchixanisidin insanperwerlik wizisi bérishni telep qildim, biraq méning wiza iltimasim ret qilindi. Men bu rast bolghan hékayini 2017-yili 4-awghust yézip, aridin 3 ay ötkendin kéyin, yeni 11-ayning 3-küni dostlirim arqiliq qedirdan atamning wapat bolghanliqidin xewer taptim. Men bu kichikkine a'ilining yalghuz perzenti bolghinim üchün, bu kütülmigen musibet manga tashtin qattiq keldi, shuningdin kéyin bügün'giche yashinip qalghan, yénida halidin xewer alidighan adimi yoq yalghuz apamning hayat yaki tirik ikenlikini bilelmidim, 2018-yilining bashliridin bashlap, aldidin perez qilish müshkül bolghan sherqiy türkistandiki siyasiy weziyet téximu yamanlishishqa qarap yüzlendi. Xewerlerdin ashkara boldiki bir milyondin artuq Uyghur xitay hökümiti teripidin échilghan yéngiche türme-atalmish 'qayta terbiyelesh' lagérlirigha qamaldi. Weten ichi we sirtidiki Uyghurlarning barliq alaqiliri üzüwétildi. 'qayta terbiyelesh' lagérliridiki nachar shara'it, qiynash we rohi azablar sewebidin nurghunlighan bigunah insanlar ölüp ketti chet'el muxbirlirining lagérlargha bérip heqiqiy ehwallarni igilishi cheklendi. Epsus, xitay hökümiti Uyghurlargha qarta ötküzüwatqan bu jinayetlerge dunya sükütte turdi. Bügün Uyghurlar wetini sherqiy türkistanda her deqiqide insanliq muhebbitige intiliwatqan milyonlighan janlarning közidin yash qan bolup aqmaqta Uyghurlar pütün dunyadin insanliq telep qilidu".

Eziz eysa ependi yazghan "Jawabsiz qalghan téléfon" hékayisi yigirme nechche xil tilgha terjime qilin'ghandin bashqa bu heqtiki mezkur 20 minutluq bedi'iy höjjetlik filim deslepki qedemde Uyghurche we in'glizche tarqitilghan bolup, türkche we xitayche terjime nusxiliri awaz bérish basquchida iken. Shundaqla pat arida dunyaning her qaysi elliridiki filim féstiwalida we kinoxanilarda qoyulushqa bashlaydiken.

Toluq bet