Xudson institutidiki söhbette Uyghurlar mesilisi alahide tilgha élindi

Muxbirimiz eziz
2020-06-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Xudson instituti ötküzgen tor söhbitide xudson institutining xadimi rébékka xéynrich xanim amérika awam palatasining ezasi mayk gallagér ependidin so'al sorimaqta. 2020-Yili 8-iyun.
Xudson instituti ötküzgen tor söhbitide xudson institutining xadimi rébékka xéynrich xanim amérika awam palatasining ezasi mayk gallagér ependidin so'al sorimaqta. 2020-Yili 8-iyun.
Social Media

2020-Yilining bashliridin tartip dunyagha tarqilishqa bashlighan tajsiman wirusi mislisiz bir wabagha aylinip ketkendin buyan xitay hökümiti bu wirusni "Amérikaning gherezlik hujumi" dégen mezmunda köpligen saxta uchurlarni peyda qilghan idi. Shuningdin bixlan'ghan diplomatiye urushi barghanséri dunyaning diqqitini qozghashqa bashlighandin kéyin xitayning wirus apitidiki mes'uliyitini sürüshte qilish chuqanliri barghanséri yuqiri pellige chiqishqa bashlidi hemde köpligen döletler xitaydin biwasite halda bu heqte chüshenche bérishni telep qildi. Bolupmu xitayning "Körünmes istélasigha esir bolmaqta" dep teswirliniwatqan awstraliyening bu mesile heqqide öz meydanini ipadilishi bilen bu heqtiki munazire yéngiwashtin qizip ketti.

Washin'gton shehiridiki eng chong aqillar merkizi bolghan xudson instituti mushu mesililerni chöridigen halda 8-iyun seherde amérika awam palatasining ezasi mayk gallagér bilen tor söhbiti ötküzdi. Söhbette xudson institutining xadimi rébékka xéynrich aldi bilen söz aldi. U palata ezasi gallagérgha so'al qoyup xitayning nöwette dunya üchün, bolupmu amérikaning bixeterliki üchün qandaq bir tehdit boluwatqanliqi heqqide chüshenche bérishni soridi.

Palata ezasi gallagér bu heqte toxtilip, xitay kompartiyesini nöwette amérika üchün eng zor tehdit, dep qarash lazimliqini alahide tekitlidi. U amérika nöwette duch kéliwatqan siyasiy, iqtisad we herbiy ishlar jehettiki ehwallarni ötken esirdiki ehwal bilen sélishturghanda nöwette xitaydin kéliwatqan türlük tehdit we xirislarni tarixtiki eng yuqiri pellige yetken, dep qarashqa bolidighanliqini, bolupmu xitayning eqliy mülük oghriliqining amérikani éghir zerbige uchratqanliqini, bu qétimqi tajsiman wirusining bolsa amérikani ghayet zor derijide "Ongda qoyghan" bir weqe bolghanliqini sözlep kélip mushu xil ré'alliqning nöwette amérika dölet mejlisidiki ikki partiyeni xitay mesiliside tézla bir ortaq nuqtigha élip kéliwatqanliqini, buning eng tipik ipadiliridin biri qatarida palata ezasi élxan ömerning Uyghurlar duch kéliwatqan basturushlarni tenqidlishi, xitayning amérika wastékbol birleshmisi (NBA) ni kontrol qilishqa urunushini chöridigen tenqidler qatarliqlar ikenlikini sözlep ötti.

Shuningdin kéyinki muhakimide xitay hökümitining ehwaligha qarap chiqish heqqide söz boldi. Bolupmu xitay hökümitining 1989-yili tyen'enmén meydanida on nechche ming xitay oqughuchini qirghin qilghanliqidin shunche yil ötken bügünki künde xitay hökümitining démokratiye we erkinlikke azraqmu siljimighanliqi, emma amérika hökümitining yuqiri qatlimida izchil "Xitay idé'ologiye jehette jezmen démokratiyige mangidu," deydighan balilarche sadda qarashning höküm sürüp kelgenlikini, emdilikte dunyagha melum boluwatqan xongkongdiki démokratiye namayishini basturush, Uyghur diyarida milyonlighan kishiler qamalghan yighiwélish lagérlirining köplep qurulushi dégenler bu xil saddiliqni üzél-késil inkar qilidighanliqi tekitlendi.

Rébékka tekitligen yene bir nuqta xitay hökümitining qandaq qilip dunya miqyasida amérikaning siyasiy we iqtisad sahesidiki yétekchilik ornini élish urunushi boldi. Palata ezasi gallagérning bildürüshiche, u ottura sherq rayonida amérika herbiy qisimlirining pa'aliyitige da'ir xizmetler bilen shughulliniwatqanda xitay tesirining bu rayon'gha ichkirilep kiriwatqanliqini körgen. Xitay hökümitining ottura sherq rayonida, bolupmu iraq urushidin kéyin islam dunyasida amérikaning selbiy tesiri kéngiyiwatqan pursettin paydilinip, özlirini amérikaning ilgiriki nopuzi ornigha dessitishke urunushi bekla ashkara tüs alghan. Amérika terepte bolsa xitay iqtisadiy wasitilerni ishqa sélip, amérika bazirini xitay emgek bazirigha tayinishqa jelp qilish arqiliq amérika iqtisadiy sahesining "Altun süzidighan kölchiki" ge ayliniwalghan. Buning bilen xitayni qollash xahishi amérika hökümitining herqaysi qatlamlirigha singishke bashlighan. Yene bir yaqtin xitayning iqtisadiy wasite arqiliq bashqilargha tesir körsitishining eng éghir bedili bu qétim amérikani yene bir qétim éghir halsiratqan. U bolsimu xitayning kontrolluqigha chüshüp qalghan dunya sehiye teshkilatining wirus mesiliside xitayning dépigha ussul oynishi peyda qilghan bixudluq amérikani hemde yawropani éghir wabagha muptila qilghan. Shuning bilen birge xitay imza qoyghan herqandaq xelq'araliq kélishimning ishenchsiz bolidighanliqini ispatlighan. Buning bilen pütün dunya malimanchiliqqa giriptar bolghanda yene bir qétim dunyagha özining tesirini kéngeytishke urun'ghan.

Axirida muhakime arqiliq aydinglashqan bir nuqta shu boldiki, bu qétimqi wirus wabasi hemde xitayning yawropada 5g téxnikisini omumlashturush arqiliq yawropani kontrol qilish urunushi barghanséri köp dölet we hökümetlerge xitayning heqiqiy mahiyiti we uning neqeder wehshiy bir dunyawi tehdit ikenlikini échip bergen. Buning bilen nöwette xelq'arada xitaygha qarshi pikir birlikining shekillinishini bir qisim analizchilar "Yéngi soghuq urush yétip kelmekte," dep teswirlimekte iken.

Toluq bet