Heptilik xewerler (27-iyuldin 2-awghustqiche)

Muxbirimiz eziz
2019-08-02
Élxet
Pikir
Share
Print
2020-Yilliq prézidéntliq saylimi kandidatliq yighinidin körünüsh. 2019-Yili 1-awghust.
2020-Yilliq prézidéntliq saylimi kandidatliq yighinidin körünüsh. 2019-Yili 1-awghust.
Photo: RFA

Xitayning "Lagérdikilerni qoyuwetkenliki" zor ghulghula qozghidi

Xitay hökümiti yéqinda Uyghur aptonom rayonining re'isi shöhret zakir arqiliq "Terbiyelesh merkezliri" ge qamalghanlarning mutleq köp qismining qoyup bérilgenlikini jakarlighan idi. Emma xelq'ara jama'et buninggha bolghan küchlük gumanlirini ipadilep xitay hökümitini bu heqtiki heqiqiy ispatlarni körsitishke chaqirdi.

Radiyomiz muxbirining qumul, xoten qatarliq jaylardiki ehwal éniqlishi jeryanida lagérdin qoyup bérilgen kishilerning bir pirsentkimu barmaydighanliqi aydinglashti.

Muhajirettiki köpligen Uyghurlarmu özlirining buninggha ishenmeydighanliqini bildürüp "90 Pirsentni ispatla!" chaqiriqini bashlidi hemde xitay hökümitining yene bir qétim dunyani aldimaqchi boluwatqanliqini körsetti.

Zinnetgül tursunning xitaygha qayturulghanliqi aydinglashti

Yéqinda türkiyede panahliniwatqan zinnetgül tursunning ikki balisi bilen xitaygha qayturulghanliqi toghrisida xewerler melum bolmaqta. Xewerlerde éytilishiche, türkiye köchmenler idarisi zinnetgül tursun isimlik bir Uyghur ayalni "Tajikistan puqrasi" dégen namda tajikistan'gha qayturuwetken.

Zinnetgülning muhajirettiki hedisi bu heqte melumat bérip, ghuljidiki saqchilarning zinnetgülning ikki balisini ularning tughqanlirigha ekélip bergenlikini, emma zinnetgülning nede ikenlikini bilmeydighanliqini éytqan.

Türkiye hökümiti bu heqtiki so'allargha jawab bérip, zinnetgül tursun isimlik ayalning chégradin chiqmighanliqini, ular tajikistan'gha ötküzüp bergen ayalning tajikistan puqrasi ikenlikini tekitligen.

Uyghur mesilisi amérikadiki prézidéntliq saylimida muhim témilardin boldi

Amérikaning 2020-yilidiki prézidéntliq saylimigha qatnishidighan démokratik partiye namzatliri saylam heqqidiki munazire pa'aliyitini bashliwetken bolup, buningda Uyghurlar mesilisi eng muhim so'allarning biri boldi.

Munaziride "Xitay hökümitining Uyghurlargha tutqan mu'amilisi we xongkongning weziyiti amérika tashqi siyasitige qandaq tesir körsitidu?" dégen so'algha herqaysi namzatlar bir-birlep öz qarashlirini ipadilidi. Wérmont shtatining sénatori bérniy sendérs bu heqte söz qilip, xitay hökümitini eyiblidi.

Analizchilar bu heqte pikir qilip, "Bu hal Uyghurlar üchün yéngi ilgirilesh. Shundaqla Uyghurlar mesilisining amérika we bashqa gherb elliride asasiy éqim mesilisige aylinishi üchün ijabiy qimmetke ige," dédi.

Xénendiki türmilerge yene bir türküm Uyghur tutqunlar yötkep kélin'gen

Xitay hökümitining Uyghur diyaridiki lagér tutqunlirini ichkirige yötkesh jeryanida bir qisim mehbuslarni xénen ölkisidiki türmilerge orunlashturghanliqi melum boldi. "Zimistan" torining xewiride ikki ming Uyghur mehbusning xénen'ge élip kélin'genliki éytilidu.

Muxbirimizning ehwal igilishi jeryanida xitay hökümitining "Shinjangdin yötkelgen mehbuslarni bashqurush ishxanisi" namida mexsus ishxana tesis qilin'ghanliqi ashkarilandi. Shundaqla alaqidar xadimlar xénen'ge yötkelgen bu Uyghur mehbuslarning "Térrorchi" ikenlikini bildürdi.

Melum bolushiche, bu mehbuslar 24 sa'et koyza-kishen bilen qamilidighan bolup, naraziliq bildürgenlerni xitay saqchilar herqachan neq meydandila étiwétish hoquqigha ige iken.

"Élishqu weqesi" ning parakendichiliki hazirmu tügimigen

Buningdin besh yil ilgiri yekenning élishqu yézisida bir meydan qirghinchiliq weqesi yüz bergen bolup, xitay hökümiti shu qétimliq weqede yüzge yéqin kishining ölgenlikini élan qilghan idi.

Yéqinda shu weqening bolghinigha besh yildin ashqan bolsimu, shu küni xitay hökümitige yardemlishish üchün neq meydan'gha barghan ablimit ömerning hazir "Diniy esebiylik" bilen eyiblinip lagérgha élip kétilgenliki ashkarilandi.

"Élishqu qirghinchiliqi" heqqide tashqi dunyagha uchur yollighan ababekri muhemmed eyni waqitta "Chet'elge uchur yollighan" dep eyiblinip tutqun qilin'ghan idi. Yéqinda uning muhajirettiki dadisi uninggha toqquz yilliq qamaq jazasi bérilgenlikini éytti.

Pelestin we iranning xitayni qollighan 37 döletke qoshulushi diqqet qozghimaqta

Yéqinda xitay hökümiti 50 döletning özliri yolgha qoyghan "Térrorluq we esebiylikning aldini élish" herikitini qollap bayanat élan qilghanliqini bildürdi. Ejeblinerlik yéri, bu döletler qatarigha iran, pelestin, iraq qatarliq islam ellirining qoshulushi zor diqqet qozghidi.

Melum bolushiche, se'udi erebistani qatarliq bir qisim islam döletliri xitayni qollash bayanatigha imza qoyghandila küchlük tenqidke uchrighan idi. Emdilikte Uyghurlargha oxshash azadliq kürishige atlan'ghan pelestinningmu bu sepke qoshulushi xelq'arada ghulghula qozghidi.

Xelq'aradiki axbarat wasitiliri bu heqte obzor we maqaliler élan qilip "Gherb dunyasi Uyghurlarni himaye qiliwatqanda musulman ellirining xitaygha yan bésishi heqiqetenmu bir paji'e," dep körsetti.

Toluq bet