Һәптилик хәвәрләр (27-июлдин 2-авғустқичә)

Мухбиримиз әзиз
2019-08-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
2020-Йиллиқ президентлиқ сайлими кандидатлиқ йиғинидин көрүнүш. 2019-Йили 1-авғуст.
2020-Йиллиқ президентлиқ сайлими кандидатлиқ йиғинидин көрүнүш. 2019-Йили 1-авғуст.
Photo: RFA

Хитайниң «лагердикиләрни қоювәткәнлики» зор ғулғула қозғиди

Хитай һөкүмити йеқинда уйғур аптоном райониниң рәиси шөһрәт закир арқилиқ «тәрбийәләш мәркәзлири» гә қамалғанларниң мутләқ көп қисминиң қоюп берилгәнликини җакарлиған иди. Әмма хәлқара җамаәт буниңға болған күчлүк гуманлирини ипадиләп хитай һөкүмитини бу һәқтики һәқиқий испатларни көрситишкә чақирди.

Радийомиз мухбириниң қумул, хотән қатарлиқ җайлардики әһвал ениқлиши җәрянида лагердин қоюп берилгән кишиләрниң бир пирсәнткиму бармайдиғанлиқи айдиңлашти.

Муһаҗирәттики көплигән уйғурларму өзлириниң буниңға ишәнмәйдиғанлиқини билдүрүп «90 пирсәнтни испатла!» чақириқини башлиди һәмдә хитай һөкүмитиниң йәнә бир қетим дуняни алдимақчи болуватқанлиқини көрсәтти.

Зиннәтгүл турсунниң хитайға қайтурулғанлиқи айдиңлашти

Йеқинда түркийәдә панаһлиниватқан зиннәтгүл турсунниң икки балиси билән хитайға қайтурулғанлиқи тоғрисида хәвәрләр мәлум болмақта. Хәвәрләрдә ейтилишичә, түркийә көчмәнләр идариси зиннәтгүл турсун исимлик бир уйғур аялни «таҗикистан пуқраси» дегән намда таҗикистанға қайтурувәткән.

Зиннәтгүлниң муһаҗирәттики һәдиси бу һәқтә мәлумат берип, ғулҗидики сақчиларниң зиннәтгүлниң икки балисини уларниң туғқанлириға әкелип бәргәнликини, әмма зиннәтгүлниң нәдә икәнликини билмәйдиғанлиқини ейтқан.

Түркийә һөкүмити бу һәқтики соалларға җаваб берип, зиннәтгүл турсун исимлик аялниң чеградин чиқмиғанлиқини, улар таҗикистанға өткүзүп бәргән аялниң таҗикистан пуқраси икәнликини тәкитлигән.

Уйғур мәсилиси америкадики президентлиқ сайлимида муһим темилардин болди

Американиң 2020-йилидики президентлиқ сайлимиға қатнишидиған демократик партийә намзатлири сайлам һәққидики муназирә паалийитини башливәткән болуп, буниңда уйғурлар мәсилиси әң муһим соалларниң бири болди.

Муназиридә «хитай һөкүмитиниң уйғурларға тутқан муамилиси вә хоңкоңниң вәзийити америка ташқи сияситигә қандақ тәсир көрситиду?» дегән соалға һәрқайси намзатлар бир-бирләп өз қарашлирини ипадилиди. Вермонт штатиниң сенатори берний сәндерс бу һәқтә сөз қилип, хитай һөкүмитини әйиблиди.

Анализчилар бу һәқтә пикир қилип, «бу һал уйғурлар үчүн йеңи илгириләш. Шундақла уйғурлар мәсилисиниң америка вә башқа ғәрб әллиридә асасий еқим мәсилисигә айлиниши үчүн иҗабий қиммәткә игә,» деди.

Хенәндики түрмиләргә йәнә бир түркүм уйғур тутқунлар йөткәп келингән

Хитай һөкүмитиниң уйғур дияридики лагер тутқунлирини ичкиригә йөткәш җәрянида бир қисим мәһбусларни хенән өлкисидики түрмиләргә орунлаштурғанлиқи мәлум болди. «Зимистан» ториниң хәвиридә икки миң уйғур мәһбусниң хенәнгә елип келингәнлики ейтилиду.

Мухбиримизниң әһвал игилиши җәрянида хитай һөкүмитиниң «шинҗаңдин йөткәлгән мәһбусларни башқуруш ишханиси» намида мәхсус ишхана тәсис қилинғанлиқи ашкариланди. Шундақла алақидар хадимлар хенәнгә йөткәлгән бу уйғур мәһбусларниң «террорчи» икәнликини билдүрди.

Мәлум болушичә, бу мәһбуслар 24 саәт койза-кишән билән қамилидиған болуп, наразилиқ билдүргәнләрни хитай сақчилар һәрқачан нәқ мәйдандила етиветиш һоқуқиға игә икән.

«Елишқу вәқәси» ниң паракәндичилики һазирму түгимигән

Буниңдин бәш йил илгири йәкәнниң елишқу йезисида бир мәйдан қирғинчилиқ вәқәси йүз бәргән болуп, хитай һөкүмити шу қетимлиқ вәқәдә йүзгә йеқин кишиниң өлгәнликини елан қилған иди.

Йеқинда шу вәқәниң болғиниға бәш йилдин ашқан болсиму, шу күни хитай һөкүмитигә ярдәмлишиш үчүн нәқ мәйданға барған аблимит өмәрниң һазир «диний әсәбийлик» билән әйиблинип лагерға елип кетилгәнлики ашкариланди.

«Елишқу қирғинчилиқи» һәққидә ташқи дуняға учур йоллиған абабәкри муһәммәд әйни вақитта «чәтәлгә учур йоллиған» дәп әйиблинип тутқун қилинған иди. Йеқинда униң муһаҗирәттики дадиси униңға тоққуз йиллиқ қамақ җазаси берилгәнликини ейтти.

Пәләстин вә иранниң хитайни қоллиған 37 дөләткә қошулуши диққәт қозғимақта

Йеқинда хитай һөкүмити 50 дөләтниң өзлири йолға қойған «террорлуқ вә әсәбийликниң алдини елиш» һәрикитини қоллап баянат елан қилғанлиқини билдүрди. Әҗәблинәрлик йери, бу дөләтләр қатариға иран, пәләстин, ирақ қатарлиқ ислам әллириниң қошулуши зор диққәт қозғиди.

Мәлум болушичә, сәуди әрәбистани қатарлиқ бир қисим ислам дөләтлири хитайни қоллаш баянатиға имза қойғандила күчлүк тәнқидкә учриған иди. Әмдиликтә уйғурларға охшаш азадлиқ күришигә атланған пәләстинниңму бу сәпкә қошулуши хәлқарада ғулғула қозғиди.

Хәлқарадики ахбарат васитилири бу һәқтә обзор вә мақалиләр елан қилип «ғәрб дуняси уйғурларни һимайә қиливатқанда мусулман әллириниң хитайға ян бесиши һәқиқәтәнму бир паҗиә,» дәп көрсәтти.

Толуқ бәт