Heptilik xewerler (20-iyuldin 26-iyulghiche)

Muxbirimiz eziz
2019-07-26
Élxet
Pikir
Share
Print
.
.
REUTERS

Xitayning "Aq tashliq kitabi" zor ghulghula qozghidi

Xitay hökümiti yéqinda "Aq tashliq kitab" élan qilip Uyghurlarning türkiy millet emesliki, islam dinining qoral küchi bilen téngilghan mejburiy din ikenliki, "Sherqiy türkistan" namliq bir jayning héchqachan mewjut bolmighanliqini sherhlidi.

Dunyaning herqaysi jayliridiki chong axbarat wasitiliri bu heqtiki köpligen reddiye xewerlirini berdi. Bu obzor we maqalilerde xitay hökümitining aq-qarini astin-üstün qiliwatqanliqi eyiblinip "Xitay hökümiti mushu aq tashliq kitab arqiliq özlirining Uyghurlarni basturushini aqlashqa urunmaqta" dep körsetti.

Uyghur tarixi we medeniyiti sahesidiki mutexessisler bu heqte pikir qilip "Aq tashliq kitab mahiyette xitay hökümitining eng ajiz nuqtilirini ashkarilidi" dédi.

Nur bekrining sotlinishi Uyghurlargha küchlük signal berdi

Xitay döletlik énérgiye idarisining sabiq bashliqi nur bekri 2018-yili séntebirde tutqun qilin'ghan bolup, yéqinda uning 20 yilliq xizmet jeryanida 79 milyon som para yégenliki jakarlandi.

Nur bekri Uyghur emeldarliri ichide xitay hökümiti üchün eng aktip xizmet qilghanlarning biri, dep qarilip kelgenliki üchün uning tutqun qilinishi we sotlinishi Uyghurlar arisida qattiq ghulghula qozghidi.

Muhajirettiki Uyghurlar bu heqte pikir qilip "Nur bekridek xitay kompartiyesi bir qolluq yétishtürgen sadaqetmen Uyghur rehbiriy kadirning jazalinishi xitay hökümitining héchqandaq Uyghur kadirgha ishenmeydighanliqining eng janliq misali" dédi.

Yétimlargha yardemde bolghan yasin memet tutqun qilin'ghan

Ötken hepte qeshqer yéngisheherdiki Uyghur tijaretchilerdin yasin memetning tutqun qilin'ghanliqi we aqsudiki bir lagérda ikenliki heqqide uchurlar melum boldi.

Alaqidar kishilerning bildürüshiche, yasin memet qeshqerde "Ishench dümlime toxu réstorani" achqan bolup, 20 yildin buyan bu réstoranni besh-alte tarmaq dukan'gha tereqqiy qildurghan. Shuningdek réstoranda sétilmay qalghan tamaqlarni öz tewesidiki yoqsul we yétim-yésir kishilerge tarqitip bergen.

Melum bolushiche, bu xil heqsiz tamaqlargha éghiz tegkenler ichide bir qisim siyasiy mehbuslarning a'ile-tawabi'atlirimu bolghachqa yasin memet "Jem'iyetke ziyanliq kishilerni qanat astigha alghan" dep eyiblinip qamaqqa élin'ghan.

Lagér tutqunlirining "Ishsiz" kishiler emesliki ashkarilanmaqta

Xitay hökümiti xelq'ara jama'etke izchil "Kespiy terbiyelesh mektipi" dep tonushturuwatqan lagérlargha qamalghan Uyghurlarning emeliyette yuqiri melumatliq, héchqandaq "Kespiy terbiye" ege éhtiyaji yoq kishiler ikenliki barghanséri ashkara bolushqa bashlidi.

Yéqinda BBC ning Uyghurlar diyaridiki bir lagér heqqide ishligen ziyaret filimida "Ishsiz" dep tonushturulghan kishilerning biri qeshqer wilayetlik medeniyet yadikarliqliri idarisining kespiy xadimi ekber ebeydulla ikenliki melum boldi.

Xitay hökümiti ishligen "Kespiy terbiyelesh mektipi" heqqidiki bir filimda "Ishsiz" dep teswirlen'gen yene bireylenning bolsa shi'en pen-téxnika uniwérsitétining inzhénérliq kespini püttürgen, xitayche we in'glizche tillargha, shuningdek kompyutér meshghulatigha bekmu pishshiq bolghan rejebniyaz hebibulla ikenliki ashkarilandi.

"Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ge imza qoyghanlar köpeymekte

Amérika dölet mejliside muzakire basquchida turuwatqan "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ge imza qoyuwatqan palata ezalirining köpiyishi Uyghurlarni tolimu xursen qilmaqta.

Yéqinda amérika kéngesh palatasida échilghan diniy erkinlik témisidiki yighinda kishilik hoquq komitétining re'isliridin kris konis som tillis özlirining bu qanun layihelirige imza qoyidighanliqini bildürgen.

Melum bolushiche, Uyghurlargha munasiwetlik ikki qanun layihisi yéqin kelgüside küchlük we sistémiliq bir shekilde resmiy maqullashqa sunulidiken.

Dunyaning herqaysi jaylirida "Aq-kök 19 herikiti" bashlandi

Filadilfiye shehiridiki yehudiy yashliridin met takér uyushturghan "Aq-kök 19 herikiti" xitay hökümitining Uyghur diyaridiki siyasiy basturush herikitini herqaysi jaylardiki awam xelqqe bildürüsh meqsitide dunyaning herqaysi jaylirida teshkillinishke bashlidi.

Bu heriket tinch shekilde ötküzülidighan pa'aliyet bolup, uningda Uyghurlar duch kéliwatqan türlük paji'eler her xil süretler we bayanatlar arqiliq xelq ammisigha chüshendürülidiken. 21-Iyul küni bu heriket dunyadiki birnechche sheherde tengla ötküzüldi.

Uyghur pa'aliyetchiler bu xildiki "Süküt" sheklini alghan pa'aliyet heqqide melumat bérip, buningmu dawa yolidiki bir wasite bolidighanliqini bildürdi.

Toluq bet